İşte MB'nın dolar tahmini
Attila Aşut

Bileşik sözcüler karmaşası

Attila Aşut

 
14 Eylül 2018 Cuma 12:42 
Yorum YapYazdır
 
 
Eğitimci Zübeyde Duran Dizdar soruyor:

“Hocam,‘bugün’sözcüğünün yazımına ilişkin kafama bir türlü yatmayan bir şeyler var. İçinde bulunduğumuz günün yazımı “bu gün” olması gerekmez mi? Bir de bileşik sözcüklerin yazımı çok karmaşık. Genel kurala uymayan çok sözcük var. Sadeleştirip‘hepsi birleşik yazılır’ desek, kullanımda ciddi bir sorun olmaz gibi geliyor bana. Bu konudaki düşüncenizi öğrenmek isterim. Vereceğiniz yanıt için şimdiden teşekkür ederim.”

Türkçede kimi sözcükler anlam ve biçim bakımından kaynaşarak tek kavram oluşturur. Bunlara “bileşik sözcükler” diyoruz. Bileşik sözcükler hangi sözcük türünden oluşursa oluşsun, hepsi “ad soylu” gibi kullanılır.

“Bugün”, kaynaşmış ve kalıplaşmış bir sözcüktür. Sözcüğün başındaki “bu”, artık işaret sıfatı olmaktan çıkmış ve “gün” ile birleşerek ada dönüşmüştür. O nedenle sözcüğün bitişik yazılması doğrudur.

• • •

Meslektaşımız Nahit Kayabaşı da gönderdiği notta, yazım kılavuzlarında bileşik sözcüklerin yazımındaki karmaşadan yakınıyor. Örneğin “dağ” sözcüğüyle başlayan bileşik sözcüklerden bazılarının çeşitli kılavuzlarda farklı yazıldığını belirterek şöyle diyor:

“Ali Püsküllüoğlu, Arkadaş Yayınları’ndan çıkan Öz Türkçe Sözlüğü’nde ‘dağtavuğu’nu ayrı yazmış. Dil Derneği’nin 2005 basımı Yazım Kılavuzu’nda da ‘dağgelinciği, dağhorozu, dağkeçisi, dağkırlangıcı, dağserçesi, dağsıçanı’ bitişik yazılmışken‘dağtavuğu’ ayrı yazılmış. TDK de bileşik sözcükleri çoğu zaman ayırıyor. Bu karmaşada hangi kaynağa güveneceğimizi biz de şaşırdık. Türkçenin yazım kurallarında birlik sağlanamaması çok üzücü.”

Dil Derneği’nin, sözü edilen kılavuzda “dağtavuğu”nu ayrı yazması dizgi yanlışı olmalı. Çünkü daha sonraki basımlarda bu yanlışı düzeltmişler. Şu anda masamda bulunan 10. baskıda da (2018), sözcüğün yazımı “dağtavuğu” biçiminde, yani bitişik…

• • •

“Bileşik sözcükler”, tek yazıya sığmayacak kadar uzun, karmaşık ve anlaşılması güç bir konu… Bu yazı, “konuya giriş” sayılsın. Gelecek yazılarda başka örneklerle, Türkçenin bu önemli sözcük türetim özelliği üzerinde daha ayrıntılı biçimde durmaya çalışacağım.

HAFTANIN NOTU   İran’da“Allah’a karşı gelmek” suçlamasıyla ölüm cezasına çarptırılan, ancak uluslararası kampanyalar sayesinde idamı iki kez ertelenen Ramin Hüseyin Panahi’nin, cumartesi sabahıRaminşar Cezaevi’nde asılarak öldürüldüğü bildirildi. Zanyar Muradi ve kuzeni Luqman Muradi’nin de aynı cezaevinde Panahi ile birlikte idam edildikleri öğrenildi.

İdam cezasının“devlet eliyle cinayet” olduğuna inananlardanım. Çünkü “adli hata”durumunda geri dönüşü olmayan çağdışı bir cezadır. Bu yüzden de ABD’nin birkaç eyaleti dışında, uygar ülkelerde çoktan terk edilmiştir. Şeriatla yönetilen komşumuz İran’da ne yazık ki idam cezası çok sık verilmekte ve dünyadan yükselen tepkilere karşın infazlar acımasızca gerçekleştirilmektedir.

Bugün Türkiye’yi yönetenler, kendi ideolojilerine yakın gördükleri kişilerin idamına karşı çıkarken, ateistlerin, komünistlerin darağaçlarında sallandırılmasını suskunlukla karşılamaktadır. Sözgelimi Mısır’da“Rabiacı” yandaşları için yeri göğü inleten RTE’nin, yakın ilişki içinde olduğu İran Cumhurbaşkanı Ruhani ile Tahran’daki son görüşmede,Panahi ve arkadaşlarının infazını durdurma yolunda en küçük bir çaba göstermemesi bunun kanıtıdır.

Arkadaşımız Zafer Diper, birkaç haftadır BirGün’de, idam cezasının saçmalığı üstüne ünlü yazarlardan, düşünürlerden alıntılar yayımlıyor. O örneklere şöyle bir göz atmak bile bu cezanın insanlık dışı olduğunu anlamaya yeter.

 
14 Eylül 2018 Cuma 12:42 
Yorum YapYazdır
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
A. Şefik Mollamehmetoğlu
 
Türker Ertürk
 
Mustafa Önsel
 
Mehmet Polat
 
Havva GÜNAYDIN LAKUTOĞLU
 
Göksu Mollamehmetoğlu
 
Osman Cudi Yılmaz
 
Nihat Genç
 
Kazım DEMİR
 
Prof. Dr. Örsan Öymen
 
Prof. Dr. Orhan Özgür
 
Prof. Dr. Kemal Üçüncü
 
Attila Aşut
 
Arslan Bulut
 
Muhammet İKİNCİ
 
Ahmet Özer
 
Ömer Faruk Altuntaş
 
Gülcan Özgür
 
Ömer Turan
 
Prof. Dr. Burhan Çuhadaroğlu
 
Mehmet Erdal Çağdaş
 
Prof. Dr. Cavit Boz
 
Hüseyin HAYDAR
 
Zekeriya Saka
 
Mehmet Kuvvet
 
Hasan Güneş
 
Erdal ÖZÇELİK
 
Serpil Satut Denizoğlu
 
Erdal Eksert
 
İnci Güngör
 
Coşkun ERUZ
 
Mehmet Akıncı
 
Ruhi  Türkyılmaz
 
İlyas Gümrükçü
 
Sami KOÇ
 
Ömer Asan
 
Kadir ŞİŞGİNOĞLU
 
Abdulkadir TİRYAKİOĞLU
 
Son 24 Saat
Haberler RSS Beslemesi
 
 
 
Gazete Manşetleri
 
 
Anket
Halkoylaması sonrası Türkiye'yi ne bekliyor?
1. Daha iyi bir gelecek
2. Daha kötü bir gelecek
3. Birşey değişmez
 
Arşiv
 
Tarihte Bugün
1315 - Morgarten Çarpışmasında İsviçreliler Habsburg Hanedanına karşı zafer kazandılar.
1638 - Osmanlı ordusu Bağdat'ı kuşatmaya başladı.
1889 - Brezilya'da monarşi devrildi ve cumhuriyet kuruldu.
1920 - Milletler Cemiyeti'nin ilk toplantısı İsviçre'nin Cenevre şehrinde yapıldı.
1937 - Dersim Harekatı ilk adımı tamamlandı.Dersim İsyanı lideri Seyit Rıza ve 6 arkadaşı Tunceli'de idam edildi.
1942 - İki fiyatlı ekmek satışına başlandı. Memurlar 14, halk 27 kuruştan ekmek alacak.
1956 - Orta Doğu Teknik Üniversitesi kuruldu.
1960 - Nükleer silah taşıyan ilk denizaltı USS George Washington, Güney Carolina Charleston'da suya indirildi.
1967 - Kıbrıs'ta üç Türk köyüne saldırarak işgal eden Rum tedhişçiler, 28 Türk'ü öldürdü, 200'ün üzerinde Türk kayboldu. Olağanüstü toplanan Bakanlar Kurulu, genelkurmay başkanı ve kuvvet komutanları ile durumu değerlendirdi.
1969 - Vaşington D.C.'de çeyrek milyon kişi Vietnam Savaşı'na karşı gösteri yaptı.
1971 - Intel şirketi Dünyanın ilk ticari tek çipli mikroişlemcisi olan 4004'ü satışa sundu.
1975 - İstanbul Devlet Klasik Türk Müziği Korosu kuruldu.
1977 - Türk atleti Veli Ballı, Pakistan'da yapılan Uluslararası Atletizm Yarışmaları'nda Maraton dalında birinci oldu.
1979 - Yunan şilebi Evrenia ile Haydarpaşa mendireği açıklarında çarpışan Rumen tankeri İndependenta'nın infilak etmesi sonucu 51 Rumen denizci öldü.
1983 - Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilan edildi.
1988 - Başbakan Turgut Özal, Türkiye'nin Filistin Devleti'ni tanıdığını açıkladı.
1995 - Türkiye Millî Futbol Takımı İsveç'le berabere kaldı. Böylece, ilk kez Avrupa Şampiyonası'na katılma hakkı kazanıldı.
2000 - Manisa'da 16 gence işkence iddiasıyla üçüncü kez yargılanan polislere 5 ila 10 yıl arasında ceza verildi. Polisler, ilk iki yargılamada beraat etmişlerdi.
2003İstanbul'da - Neve Şalom Sinagogu ve Beth İsrael Sinagogu'na cumartesi duası sırasında eş zamanlı intihar saldırılarında bulunuldu; 25 kişi öldü.bkn: 2003 İstanbul Saldırıları
2007Yazar - Ahmet Altan'ın genel yayın yönetmenliğinde ve Düşünmek taraf olmaktır sloganı ile yayınlanan günlük Taraf gazetesi yayına başladı.
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Başakşehir
12
8
3
1
27
2
Galatasaray
12
7
2
3
23
3
Kasımpaşa
12
7
1
4
22
4
Malatyaspor
12
6
3
3
21
5
Antalyaspor
12
6
2
4
20
6
Ankaragücü
12
6
1
5
19
7
Beşiktaş
12
5
3
4
18
8
Göztepe
12
6
0
6
18
9
Konyaspor
12
4
5
3
17
10
Trabzonspor
12
4
4
4
16
11
Sivasspor
12
3
5
4
14
12
Bursaspor
12
2
7
3
13
13
Fenerbahçe
12
3
4
5
13
14
Akhisar Bld.Spor
12
3
3
6
12
15
Kayserispor
12
3
3
6
12
16
Alanyaspor
12
4
0
8
12
17
Erzurum BB
12
2
5
5
11
18
Çaykur Rizespor
12
1
5
6
8
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
Süper Loto
08.11.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu050610161727
 
On Numara
12.11.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu07132023293234384142444653596263697074767779
 
Sayısal Loto
14.11.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu050814174546
 
Şans Topu
14.11.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu131423262714
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak05:16
  • Güneş07:01
  • Öğlen12:17
  • İkindi14:53
  • Akşam17:11
  • Yatsı18:44
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji

Yukarı Çık