Dünyanın en mutsuz ülkeleri.. Türkiye kaçıncı?
Attila Aşut

Bileşik sözcüler karmaşası

Attila Aşut

 
14 Eylül 2018 Cuma 12:42 
Yorum YapYazdır
 
 
Eğitimci Zübeyde Duran Dizdar soruyor:

“Hocam,‘bugün’sözcüğünün yazımına ilişkin kafama bir türlü yatmayan bir şeyler var. İçinde bulunduğumuz günün yazımı “bu gün” olması gerekmez mi? Bir de bileşik sözcüklerin yazımı çok karmaşık. Genel kurala uymayan çok sözcük var. Sadeleştirip‘hepsi birleşik yazılır’ desek, kullanımda ciddi bir sorun olmaz gibi geliyor bana. Bu konudaki düşüncenizi öğrenmek isterim. Vereceğiniz yanıt için şimdiden teşekkür ederim.”

Türkçede kimi sözcükler anlam ve biçim bakımından kaynaşarak tek kavram oluşturur. Bunlara “bileşik sözcükler” diyoruz. Bileşik sözcükler hangi sözcük türünden oluşursa oluşsun, hepsi “ad soylu” gibi kullanılır.

“Bugün”, kaynaşmış ve kalıplaşmış bir sözcüktür. Sözcüğün başındaki “bu”, artık işaret sıfatı olmaktan çıkmış ve “gün” ile birleşerek ada dönüşmüştür. O nedenle sözcüğün bitişik yazılması doğrudur.

• • •

Meslektaşımız Nahit Kayabaşı da gönderdiği notta, yazım kılavuzlarında bileşik sözcüklerin yazımındaki karmaşadan yakınıyor. Örneğin “dağ” sözcüğüyle başlayan bileşik sözcüklerden bazılarının çeşitli kılavuzlarda farklı yazıldığını belirterek şöyle diyor:

“Ali Püsküllüoğlu, Arkadaş Yayınları’ndan çıkan Öz Türkçe Sözlüğü’nde ‘dağtavuğu’nu ayrı yazmış. Dil Derneği’nin 2005 basımı Yazım Kılavuzu’nda da ‘dağgelinciği, dağhorozu, dağkeçisi, dağkırlangıcı, dağserçesi, dağsıçanı’ bitişik yazılmışken‘dağtavuğu’ ayrı yazılmış. TDK de bileşik sözcükleri çoğu zaman ayırıyor. Bu karmaşada hangi kaynağa güveneceğimizi biz de şaşırdık. Türkçenin yazım kurallarında birlik sağlanamaması çok üzücü.”

Dil Derneği’nin, sözü edilen kılavuzda “dağtavuğu”nu ayrı yazması dizgi yanlışı olmalı. Çünkü daha sonraki basımlarda bu yanlışı düzeltmişler. Şu anda masamda bulunan 10. baskıda da (2018), sözcüğün yazımı “dağtavuğu” biçiminde, yani bitişik…

• • •

“Bileşik sözcükler”, tek yazıya sığmayacak kadar uzun, karmaşık ve anlaşılması güç bir konu… Bu yazı, “konuya giriş” sayılsın. Gelecek yazılarda başka örneklerle, Türkçenin bu önemli sözcük türetim özelliği üzerinde daha ayrıntılı biçimde durmaya çalışacağım.

HAFTANIN NOTU   İran’da“Allah’a karşı gelmek” suçlamasıyla ölüm cezasına çarptırılan, ancak uluslararası kampanyalar sayesinde idamı iki kez ertelenen Ramin Hüseyin Panahi’nin, cumartesi sabahıRaminşar Cezaevi’nde asılarak öldürüldüğü bildirildi. Zanyar Muradi ve kuzeni Luqman Muradi’nin de aynı cezaevinde Panahi ile birlikte idam edildikleri öğrenildi.

İdam cezasının“devlet eliyle cinayet” olduğuna inananlardanım. Çünkü “adli hata”durumunda geri dönüşü olmayan çağdışı bir cezadır. Bu yüzden de ABD’nin birkaç eyaleti dışında, uygar ülkelerde çoktan terk edilmiştir. Şeriatla yönetilen komşumuz İran’da ne yazık ki idam cezası çok sık verilmekte ve dünyadan yükselen tepkilere karşın infazlar acımasızca gerçekleştirilmektedir.

Bugün Türkiye’yi yönetenler, kendi ideolojilerine yakın gördükleri kişilerin idamına karşı çıkarken, ateistlerin, komünistlerin darağaçlarında sallandırılmasını suskunlukla karşılamaktadır. Sözgelimi Mısır’da“Rabiacı” yandaşları için yeri göğü inleten RTE’nin, yakın ilişki içinde olduğu İran Cumhurbaşkanı Ruhani ile Tahran’daki son görüşmede,Panahi ve arkadaşlarının infazını durdurma yolunda en küçük bir çaba göstermemesi bunun kanıtıdır.

Arkadaşımız Zafer Diper, birkaç haftadır BirGün’de, idam cezasının saçmalığı üstüne ünlü yazarlardan, düşünürlerden alıntılar yayımlıyor. O örneklere şöyle bir göz atmak bile bu cezanın insanlık dışı olduğunu anlamaya yeter.

 
14 Eylül 2018 Cuma 12:42 
Yorum YapYazdır
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
A. Şefik Mollamehmetoğlu
 
Prof. Dr. Kemal Üçüncü
 
Nihat Genç
 
Kazım DEMİR
 
Havva GÜNAYDIN LAKUTOĞLU
 
Osman Cudi Yılmaz
 
Göksu Mollamehmetoğlu
 
Prof. Dr. Örsan Öymen
 
Türker Ertürk
 
Mehmet Polat
 
Attila Aşut
 
Prof. Dr. Orhan Özgür
 
Mustafa Önsel
 
Arslan Bulut
 
Muhammet İKİNCİ
 
Ahmet Özer
 
Ömer Faruk Altuntaş
 
Gülcan Özgür
 
Ömer Turan
 
Prof. Dr. Burhan Çuhadaroğlu
 
Mehmet Erdal Çağdaş
 
Prof. Dr. Cavit Boz
 
Hüseyin HAYDAR
 
Zekeriya Saka
 
Mehmet Kuvvet
 
Hasan Güneş
 
Erdal ÖZÇELİK
 
Serpil Satut Denizoğlu
 
Erdal Eksert
 
İnci Güngör
 
Coşkun ERUZ
 
Mehmet Akıncı
 
Ruhi  Türkyılmaz
 
İlyas Gümrükçü
 
Sami KOÇ
 
Ömer Asan
 
Kadir ŞİŞGİNOĞLU
 
Son 24 Saat
Haberler RSS Beslemesi
 
 
 
Gazete Manşetleri
 
 
Anket
Halkoylaması sonrası Türkiye'yi ne bekliyor?
1. Daha iyi bir gelecek
2. Daha kötü bir gelecek
3. Birşey değişmez
 
Arşiv
 
Tarihte Bugün
1187 - Selahaddin Eyyubi, Kudüs'ü kuşattı.
1519 - Portekizli kaşif Ferdinand Magellan, 270 kişi ve 5 gemiyle İspanya'dan yola çıktı.
1633 - Galileo Galilei, İspanyol engizisyon mahkemesinde, dünyanın güneşin etrafında döndüğünü söylediği için yargılandı.
1922 - Fransız ve İtalyan kuvvetleri Çanakkale'den çekildi.
1928 - İtalya'da "Yüksek Faşist Konsey" en yüksek yasama organı oldu.
1933 - Başbakan İsmet İnönü ve Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras'ın, Sofya'yı ziyaretinde, 1929 Tarafsızlık Antlaşması'nın süresi uzatıldı.
1937 - İkinci Türk Tarih Kurultayı, Dolmabahçe Sarayı'nda toplandı.
1937 - Dolmabahçe Sarayı Veliaht Dairesi'nde, Atatürk'ün de isteğiyle, Türkiye'nin ilk resim ve heykel müzesi açıldı.
1942 - Ukrayna'nın Letiçiv kentinde, Alman SS birlikleri, iki gün çinde yaklaşık 3 bin yahudiyi öldürdüler.
1946 - Fransa'da Cannes Film Festivali başladı.
1946 - Basın Yasası TBMM'de kabul edildi.
1951 - Türkiye'nin NATO'ya katılması kabul edildi.
1969 - John Lennon, The Beatles'dan ayrıldı.
1974 - Honduras'da kasırga: 10 bin kişi öldü.
1977 - Kuzey Vietnam, Birleşmiş Milletler'e kabul edildi.
1980 - Başbakanlığa emekli Amiral Bülent Ulusu atandı.
1981 - İran 149 solcu militanı idam ettiğini açıkladı.
1984 - Beyrut'ta ABD elçiliğine patlayıcı yüklü kamyonla intihar saldırısı yapıldı; 22 kişi öldü.
1988 - Naim Süleymanoğlu, Seul Olimpiyat Oyunlarında halter dalında 6 dünya rekoru kırdı.
1990 - Güney Osetya, Gürcistan'dan bağımsızlığını ilan etti.
1994 - Bakü'de petrol anlaşması imzalandı. İngiliz BP, Amerikan Amaco, Penzol, Rus Lukoil ve TPAO, bir konsorsiyum oluşturdu.
1995 - Deniz Baykal, Necdet Menzir'in görevden alınma isteğini reddeden Başbakan Tansu Çiller'le yürüttüğü DYP-CHP koalisyon hükümetini bozdu. Tansu Çiller hükümetin istifasını Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e verdi.
2002 - İsrail askerleri, Filistin Devlet Başkanı Yaser Arafat'ın karargahındaki üç binayı havaya uçurdu.
622 - Muhammed ile Ebu Bekir, Medine'ye ulaştı.
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Galatasaray
5
4
0
1
12
2
Başakşehir
5
4
0
1
12
3
Kasımpaşa
5
4
0
1
12
4
Beşiktaş
5
3
1
1
10
5
Konyaspor
5
2
2
1
8
6
Kayserispor
5
2
2
1
8
7
Trabzonspor
5
2
1
2
7
8
Malatyaspor
5
2
1
2
7
9
Ankaragücü
5
2
1
2
7
10
Antalyaspor
5
2
1
2
7
11
Fenerbahçe
5
2
0
3
6
12
Göztepe
5
2
0
3
6
13
Alanyaspor
5
2
0
3
6
14
Sivasspor
5
1
2
2
5
15
Bursaspor
5
0
4
1
4
16
Çaykur Rizespor
5
0
3
2
3
17
Erzurum BB
5
0
2
3
2
18
Akhisar Bld.Spor
5
0
2
3
2
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
Süper Loto
13.09.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu121721404143
 
On Numara
17.09.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu02031113181926293438434451535459606465697279
 
Sayısal Loto
19.09.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu103233374348
 
Şans Topu
19.09.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu020306203001
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak04:17
  • Güneş05:58
  • Öğlen12:26
  • İkindi15:53
  • Akşam18:31
  • Yatsı20:00
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji

Yukarı Çık