Trabzon adayından vahim sözler: AK Parti'ye verilmeyen oy...
Attila Aşut

Karmaşık konular

Attila Aşut

 
3 Mayıs 2018 Perşembe 07:54 
Yorum YapYazdır
 
 

Değerli gazeteci ve ozan Nahit Kayabaşı, bu köşenin en sıkı izleyicilerindendir. Neredeyse her yazıdan sonra arar ve görüş belirtir. Nahit arkadaşım, zaman zaman “Dilin Kemiği” için konu önerisinde de bulunur. Aynı zamanda editörlük yapan Kayabaşı; kitaplarda, dergilerde, gazetelerde gördüğü dil yanlışlarını eleştirmekten de geri durmaz. Titiz bir okur olarak bunları irdeler, sorgular ve benimle paylaşır…


Nahit Kayabaşı, geride bıraktığımız hafta yine aradı ve bu kez Necmiye Alpay’ın Metis Yayınları’ndan yeni çıkan Dil Meseleleri adlı kitabında “tutarsızlık” olarak değerlendirdiği bir durumdan söz etti. Arkadaşım dedi ki: “Sen bir süre önce ‘gelişigüzel’ karşılığı kullanılan ‘rasgele” sözcüğünün yazım biçimine değinirken, Necmiye Alpay’ı da kaynak göstermiştin. Oysa Alpay’ın yeni kitabında, bu konuda farklı bir yaklaşım gördüm. Necmiye Alpay daha önceki görüşünü değiştirmişe benziyor. Çünkü ‘rasgele’ ile ‘rast gele’nin aynı şey olmadığını öne sürüyor…”

Necmiye Alpay’ın yeni kitabını henüz görmemiştim. Eksik olmasın, Nahit Kayabaşı o sayfanın fotoğrafını çekip gönderince işim kolaylaştı; Alpay’ın Türkçe Sorunları Kılavuzu’nda (Metis, Kasım 2000) ‘rasgele’ için belirttiği kesin yargıyla Dil Meseleleri’ndeki (Metis, Nisan 2018) yeni yorumunu karşılaştırdım. Kayabaşı haklıydı. Necmiye Alpay, Türkçe Sorunları Kılavuzu’nda “gelişigüzel” anlamındaki Arapça sözcüğün “rastgele” değil “rasgele” yazılması gerektiğini altını çizerek belirtmişken, yeni kitabında değişik bir yorum getirmişti.

Şimdi Necmiye Alpay’ın yeni kitabında “rasgele” için söylediklerine bakalım:

“rasgele / rast gele”

“‘Rasgele’ ile ‘rast gele’ aynı şey değil. ‘Rasgele’nin anlamı, ‘gelişigüzel, uzun boylu düşünmeksizin’dir: ‘rasgele bir muhatap seçip seslendim’ örneğindeki gibi. Balıkçılara dileğimiz ise ‘rast gele’ olmalı, çünkü fiili ayrı yazıyoruz (‘rast gelmek; rastlamak, rastlaşmak’). ‘Gelişigüzel’ anlamındaki ‘rasgele’ de herhalde aynı köktendir ama o kendine özgü bir anlam kazanmış durumda. Bunun imla yoluyla belirgin kılınması iyi bir durum.” (Dil Meseleleri, s. 194)

Necmiye Alpay, “Balıkçılara dileğimiz ise rast gele olmalı, çünkü fiili ayrı yazıyoruz” diyor. Böyle bir zorunluluk mu var? Aynı biçimde “fiil”le bittiği ya da çift eylemden oluştuğu halde bitişik yazdığımız “alıkoymak”, “düşeyazmak” gibi sözcükler var dilimizde. Nitekim kendisi de aynı sayfada “raptetmek” sözcüğünü böyle yazmış. “Gelgeç”, “gelgelelim” sözcükleri de eklenebilir…

TDK’nin 1955 baskısı Türkçe Sözlük’ünde “rastgele” ve “rast gele” diye bir ayırıma gidilmemiş. Orada yalnızca “rasgele” sözcüğü var. Yani Necmiye Alpay’ın söylediğinin tam tersi bir durum söz konusu. “Fiili ayrı yazıyoruz” diye bir gerekçe de ileri sürülmediği için “rastgelinmek”, “rasgelmek”, “rasgetirmek”, “rasgitmek” eylemleri hep bitişik yazılmış. Balıkçılara yönelik sesleniş için de “rasgele” sözcüğü kullanılmış ve açıklaması şöyle yapılmış: “İşiniz rasgitsin anlamına gelen bir iyi dilek sözü.”

Yazım kurallarının ve sözcük yazımlarının bu denli sık değişmesi, dilimiz adına kaygı duyulması gereken bir durumdur. Türkçe üstüne dilbilimsel yazı yazanlar da çok sık görüş değiştiriyorlar. Uzmanlık kurumları ve dilbilim alanında çalışanlar bile yazdıklarını ikide bir değiştirirlerse Türkçede yazım birliğini nasıl sağlayacağız? Ne yazık ki böyle bir keyfiliği, sözlük ve yazım kılavuzlarında sıkça görmeye başladık. Belirtmek zorundayım ki bu koşullarda dil yazısı yazmak hayli sıkıntılı olmaya başladı. Hangi kaynağa el atsak, çelişkili durumlarla karşılaşıyoruz…

• • •

Tiyatro için “gösterim” kullanılamaz mı?
Öz Türkçe “gösterim” sözcüğü, bir sinema terimi olarak hem “projeksiyon” karşılığı olarak hem de sinema, tiyatro, konser gibi etkinlikler için kullanılıyor. Bir dönem Cumhuriyet gazetesinde düzeltmenlik de yapan Sayın Aziz Naci Doğan, bu terimin yalnızca film gösterimleri için kullanılabileceği görüşünde. Aynı sözcüğü tiyatro etkinlikleri için de kullanan BirGün gazetesini o yüzden eleştiriyor. Okurumuz bu konusundaki ısrarlı eleştirisini gazetemiz yönetimiyle birkaç kez paylaşmış. Yanıt alamayınca, gazetenin “dert babası” olarak bana yönelmiş. Ama öyle böyle değil, “BirGün Gazetesi Editörüne Dil Muhtırası!” başlıklı öfkeli mektubunda diyor ki, “Sayın Aşut, BirGün’de ‘tiyatro oyunu gösterimi’ biçiminde beliren dil özensizliği, dostça uyarılarıma karşın sürüp gidiyor. Benim açımdan katlanılmaz bir meydan okumadır bu. Gerekirse gazeteyi okumaktan vazgeçme yoluna gidebilirim. Tiyatro yapıtlarının ‘gösterim’i falan olmaz; tiyatro yapıtı ‘oynanır, sahnelenir, temsil edilir’... Nokta. Türkçeyle kapışılmaz!...”

Özelden yazdığım mektupla Sayın Doğan’ı yatıştırmaya çalıştım ama o, “gösterim”in gazetede yanlış kullanıldığı konusunda ısrarlı.

Ben de “gösterim” sözcüğünün daha çok filmler için kullanılmasından yana olsam da, Türkçe Sözlük’te “gösterim” sözcüğü ile ilgili olarak “Sinema, tiyatro gibi görsel sanat dallarında yapılan gösterilerin tümü” açıklamasını gördükten sonra arkadaşlarımıza “yanlış yapıyorsunuz!” deme hakkını kendimde bulamıyorum doğrusu.

 
3 Mayıs 2018 Perşembe 07:54 
Yorum YapYazdır
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
A. Şefik Mollamehmetoğlu
 
Türker Ertürk
 
Prof. Dr. Kemal Üçüncü
 
Kazım DEMİR
 
Nihat Genç
 
Osman Cudi Yılmaz
 
Göksu Mollamehmetoğlu
 
Prof. Dr. Örsan Öymen
 
Havva GÜNAYDIN LAKUTOĞLU
 
Attila Aşut
 
Arslan Bulut
 
Mehmet Polat
 
Prof. Dr. Orhan Özgür
 
Mustafa Önsel
 
Muhammet İKİNCİ
 
Ahmet Özer
 
Ömer Faruk Altuntaş
 
Gülcan Özgür
 
Ömer Turan
 
Prof. Dr. Burhan Çuhadaroğlu
 
Mehmet Erdal Çağdaş
 
Prof. Dr. Cavit Boz
 
Hüseyin HAYDAR
 
Zekeriya Saka
 
Mehmet Kuvvet
 
Hasan Güneş
 
Erdal ÖZÇELİK
 
Serpil Satut Denizoğlu
 
Erdal Eksert
 
İnci Güngör
 
Coşkun ERUZ
 
Mehmet Akıncı
 
Ruhi  Türkyılmaz
 
İlyas Gümrükçü
 
Sami KOÇ
 
Ömer Asan
 
Kadir ŞİŞGİNOĞLU
 
Son 24 Saat
Haberler RSS Beslemesi
 
 
 
Gazete Manşetleri
 
 
Anket
Halkoylaması sonrası Türkiye'yi ne bekliyor?
1. Daha iyi bir gelecek
2. Daha kötü bir gelecek
3. Birşey değişmez
 
Arşiv
 
Tarihte Bugün
1812 - Osmanlı Devleti ve Rusya arasında Bükreş Antlaşması imzalandı, 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı sona erdi.
1830 - ABD Başkanı Andrew Jackson, Amerikan Kızılderililerinin yurtlarından çıkarılmasına ve başka yerlere sürülmelerine olanak tanıyan Yerli İskân Yasası'nı imzaladı.
1862 - Sayıştay kuruldu.
1902 - Bilim adamı Thomas Edison pili buldu.
1913 - Osmanlı'da ilk feminist örgüt sayılabilecek Teali-i Nisvan kuruldu.
1918 - Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti kuruldu, 27 Nisan 1920'de SSCB tarafından ilhak edildi.
1919 - Mustafa Kemal Paşa, Havza'dan, sivil ve asker yüksek memur ve komutanlıklara, işgallere karşı çıkılan mitingler düzenlenmesini bildirdi.
1919 - İstanbul'da tutuklanan İttihat ve Terakki ileri gelenleri, Malta'ya sürgüne gönderildi. Bu ilk kafilede 66 kişi yer alıyordu. Sürgünler 20 Kasım 1920'ye kadar sürdü.
1928 - Bakanlar Kurulu, Millet Mektepleri açılmasını kararlaştırdı.
1930 - İnşası 2 yıl süren, New York City'nin önemli sembollerinden Chrysler Binası resmen açıldı.
1933 - Naziler Alman Komünist Partisi'nin bütün mallarına el koydu.
1937 - İngiltere'de Neville Chamberlain Başbakan oldu.
1952 - Yunanistan'da kadınlara seçme hakkı verildi.
1953 - Kore'de 28-29 mayıs savaşlarında Türk tugayı 155 şehit verdi.
1954 - Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü) en çok konuşulan diller arasına Türkçe'yi de aldı.
1959 - ABD tarafından uzaya gönderilen iki maymun sağ olarak Dünya'ya döndü.
1961 - Uluslararası Af Örgütü, Londra'da kuruldu.
1987 - Batı Alman pilot Mathias Rust küçük uçağıyla Sovyet hava koridorunu delerek Kızıl Meydan'a indi. Hava Kuvvetleri Başkomutanı Koldunov görevden alındı.
1992 - Türkiye ile Nahçıvan'ı birbirine bağlayan Ümit Köprüsü hizmete girdi.
1999 - 57'nci hükümet kuruldu. MHP, DSP ve Anavatan Partisi'nden oluşan koalisyon hükümetinde Başbakan Bülent Ecevit oldu.
1999 - Leonardo da Vinci'nin şaheseri Son Akşam Yemeği adlı tablo, 22 yıl süren restorasyon çalışmalarının sona ermesiyle İtalya'nın Milano kentinde yeniden sergilenmeye başlandı.
2002 - NATO, Rusya'yı sınırlı ortak ilan etti.
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Galatasaray
34
24
3
7
75
2
Fenerbahçe
34
21
9
4
72
3
Başakşehir
34
22
6
6
72
4
Beşiktaş
34
21
8
5
71
5
Trabzonspor
34
15
10
9
55
6
Göztepe
34
13
10
11
49
7
Sivasspor
34
14
7
13
49
8
Kasımpaşa
34
13
7
14
46
9
Kayserispor
34
12
8
14
44
10
Malatyaspor
34
11
10
13
43
11
Akhisar Bld.Spor
34
11
9
14
42
12
Alanyaspor
34
11
7
16
40
13
Bursaspor
34
11
6
17
39
14
Antalyaspor
34
10
8
16
38
15
Konyaspor
34
9
9
16
36
16
Osmanlıspor
34
8
9
17
33
17
Gençlerbirliği
34
8
9
17
33
18
Karabükspor
34
3
3
28
12
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
Süper Loto
24.05.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu061134404950
 
On Numara
21.05.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu01020406122428323341445153585965686973757678
 
Sayısal Loto
26.05.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu011011132634
 
Şans Topu
23.05.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu060910242712
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak02:33
  • Güneş04:46
  • Öğlen12:30
  • İkindi16:29
  • Akşam19:52
  • Yatsı21:47
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji

Yukarı Çık