Trump ‘Soğuk Savaş’ anlaşmasından çekiliyor
Attila Aşut

Karmaşık konular

Attila Aşut

 
3 Mayıs 2018 Perşembe 07:54 
Yorum YapYazdır
 
 

Değerli gazeteci ve ozan Nahit Kayabaşı, bu köşenin en sıkı izleyicilerindendir. Neredeyse her yazıdan sonra arar ve görüş belirtir. Nahit arkadaşım, zaman zaman “Dilin Kemiği” için konu önerisinde de bulunur. Aynı zamanda editörlük yapan Kayabaşı; kitaplarda, dergilerde, gazetelerde gördüğü dil yanlışlarını eleştirmekten de geri durmaz. Titiz bir okur olarak bunları irdeler, sorgular ve benimle paylaşır…


Nahit Kayabaşı, geride bıraktığımız hafta yine aradı ve bu kez Necmiye Alpay’ın Metis Yayınları’ndan yeni çıkan Dil Meseleleri adlı kitabında “tutarsızlık” olarak değerlendirdiği bir durumdan söz etti. Arkadaşım dedi ki: “Sen bir süre önce ‘gelişigüzel’ karşılığı kullanılan ‘rasgele” sözcüğünün yazım biçimine değinirken, Necmiye Alpay’ı da kaynak göstermiştin. Oysa Alpay’ın yeni kitabında, bu konuda farklı bir yaklaşım gördüm. Necmiye Alpay daha önceki görüşünü değiştirmişe benziyor. Çünkü ‘rasgele’ ile ‘rast gele’nin aynı şey olmadığını öne sürüyor…”

Necmiye Alpay’ın yeni kitabını henüz görmemiştim. Eksik olmasın, Nahit Kayabaşı o sayfanın fotoğrafını çekip gönderince işim kolaylaştı; Alpay’ın Türkçe Sorunları Kılavuzu’nda (Metis, Kasım 2000) ‘rasgele’ için belirttiği kesin yargıyla Dil Meseleleri’ndeki (Metis, Nisan 2018) yeni yorumunu karşılaştırdım. Kayabaşı haklıydı. Necmiye Alpay, Türkçe Sorunları Kılavuzu’nda “gelişigüzel” anlamındaki Arapça sözcüğün “rastgele” değil “rasgele” yazılması gerektiğini altını çizerek belirtmişken, yeni kitabında değişik bir yorum getirmişti.

Şimdi Necmiye Alpay’ın yeni kitabında “rasgele” için söylediklerine bakalım:

“rasgele / rast gele”

“‘Rasgele’ ile ‘rast gele’ aynı şey değil. ‘Rasgele’nin anlamı, ‘gelişigüzel, uzun boylu düşünmeksizin’dir: ‘rasgele bir muhatap seçip seslendim’ örneğindeki gibi. Balıkçılara dileğimiz ise ‘rast gele’ olmalı, çünkü fiili ayrı yazıyoruz (‘rast gelmek; rastlamak, rastlaşmak’). ‘Gelişigüzel’ anlamındaki ‘rasgele’ de herhalde aynı köktendir ama o kendine özgü bir anlam kazanmış durumda. Bunun imla yoluyla belirgin kılınması iyi bir durum.” (Dil Meseleleri, s. 194)

Necmiye Alpay, “Balıkçılara dileğimiz ise rast gele olmalı, çünkü fiili ayrı yazıyoruz” diyor. Böyle bir zorunluluk mu var? Aynı biçimde “fiil”le bittiği ya da çift eylemden oluştuğu halde bitişik yazdığımız “alıkoymak”, “düşeyazmak” gibi sözcükler var dilimizde. Nitekim kendisi de aynı sayfada “raptetmek” sözcüğünü böyle yazmış. “Gelgeç”, “gelgelelim” sözcükleri de eklenebilir…

TDK’nin 1955 baskısı Türkçe Sözlük’ünde “rastgele” ve “rast gele” diye bir ayırıma gidilmemiş. Orada yalnızca “rasgele” sözcüğü var. Yani Necmiye Alpay’ın söylediğinin tam tersi bir durum söz konusu. “Fiili ayrı yazıyoruz” diye bir gerekçe de ileri sürülmediği için “rastgelinmek”, “rasgelmek”, “rasgetirmek”, “rasgitmek” eylemleri hep bitişik yazılmış. Balıkçılara yönelik sesleniş için de “rasgele” sözcüğü kullanılmış ve açıklaması şöyle yapılmış: “İşiniz rasgitsin anlamına gelen bir iyi dilek sözü.”

Yazım kurallarının ve sözcük yazımlarının bu denli sık değişmesi, dilimiz adına kaygı duyulması gereken bir durumdur. Türkçe üstüne dilbilimsel yazı yazanlar da çok sık görüş değiştiriyorlar. Uzmanlık kurumları ve dilbilim alanında çalışanlar bile yazdıklarını ikide bir değiştirirlerse Türkçede yazım birliğini nasıl sağlayacağız? Ne yazık ki böyle bir keyfiliği, sözlük ve yazım kılavuzlarında sıkça görmeye başladık. Belirtmek zorundayım ki bu koşullarda dil yazısı yazmak hayli sıkıntılı olmaya başladı. Hangi kaynağa el atsak, çelişkili durumlarla karşılaşıyoruz…

• • •

Tiyatro için “gösterim” kullanılamaz mı?
Öz Türkçe “gösterim” sözcüğü, bir sinema terimi olarak hem “projeksiyon” karşılığı olarak hem de sinema, tiyatro, konser gibi etkinlikler için kullanılıyor. Bir dönem Cumhuriyet gazetesinde düzeltmenlik de yapan Sayın Aziz Naci Doğan, bu terimin yalnızca film gösterimleri için kullanılabileceği görüşünde. Aynı sözcüğü tiyatro etkinlikleri için de kullanan BirGün gazetesini o yüzden eleştiriyor. Okurumuz bu konusundaki ısrarlı eleştirisini gazetemiz yönetimiyle birkaç kez paylaşmış. Yanıt alamayınca, gazetenin “dert babası” olarak bana yönelmiş. Ama öyle böyle değil, “BirGün Gazetesi Editörüne Dil Muhtırası!” başlıklı öfkeli mektubunda diyor ki, “Sayın Aşut, BirGün’de ‘tiyatro oyunu gösterimi’ biçiminde beliren dil özensizliği, dostça uyarılarıma karşın sürüp gidiyor. Benim açımdan katlanılmaz bir meydan okumadır bu. Gerekirse gazeteyi okumaktan vazgeçme yoluna gidebilirim. Tiyatro yapıtlarının ‘gösterim’i falan olmaz; tiyatro yapıtı ‘oynanır, sahnelenir, temsil edilir’... Nokta. Türkçeyle kapışılmaz!...”

Özelden yazdığım mektupla Sayın Doğan’ı yatıştırmaya çalıştım ama o, “gösterim”in gazetede yanlış kullanıldığı konusunda ısrarlı.

Ben de “gösterim” sözcüğünün daha çok filmler için kullanılmasından yana olsam da, Türkçe Sözlük’te “gösterim” sözcüğü ile ilgili olarak “Sinema, tiyatro gibi görsel sanat dallarında yapılan gösterilerin tümü” açıklamasını gördükten sonra arkadaşlarımıza “yanlış yapıyorsunuz!” deme hakkını kendimde bulamıyorum doğrusu.

 
3 Mayıs 2018 Perşembe 07:54 
Yorum YapYazdır
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
A. Şefik Mollamehmetoğlu
 
Türker Ertürk
 
Mehmet Polat
 
Kazım DEMİR
 
Prof. Dr. Örsan Öymen
 
Göksu Mollamehmetoğlu
 
Osman Cudi Yılmaz
 
Nihat Genç
 
Havva GÜNAYDIN LAKUTOĞLU
 
Attila Aşut
 
Prof. Dr. Orhan Özgür
 
Prof. Dr. Kemal Üçüncü
 
Mustafa Önsel
 
Arslan Bulut
 
Muhammet İKİNCİ
 
Ahmet Özer
 
Ömer Faruk Altuntaş
 
Gülcan Özgür
 
Ömer Turan
 
Prof. Dr. Burhan Çuhadaroğlu
 
Mehmet Erdal Çağdaş
 
Prof. Dr. Cavit Boz
 
Hüseyin HAYDAR
 
Zekeriya Saka
 
Mehmet Kuvvet
 
Hasan Güneş
 
Erdal ÖZÇELİK
 
Serpil Satut Denizoğlu
 
Erdal Eksert
 
İnci Güngör
 
Coşkun ERUZ
 
Mehmet Akıncı
 
Ruhi  Türkyılmaz
 
İlyas Gümrükçü
 
Sami KOÇ
 
Ömer Asan
 
Kadir ŞİŞGİNOĞLU
 
 
Son 24 Saat
Haberler RSS Beslemesi
 
 
 
Gazete Manşetleri
 
 
Anket
Halkoylaması sonrası Türkiye'yi ne bekliyor?
1. Daha iyi bir gelecek
2. Daha kötü bir gelecek
3. Birşey değişmez
 
Arşiv
 
Tarihte Bugün
1600 - Osmanlı ordusu, Macaristan'ın Kanije Kalesi'ni fethetti.
1746 - New Jersey Koleji kuruldu. Bu okulun adı 1896 yılında Princeton Üniversitesi olarak değişecektir.
1784 - Rusya, Alaska'nın Kodiak Adası'nda bir koloni kurdu.
1836 - Sam Houston törenlerle Texas Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı oldu.
1919 - Amasya'da, Mustafa Kemal Paşa ile İstanbul Hükümeti'nin Bahriye Nazırı Salih Hulusi Kezrak arasında Amasya Protokolü imzalandı
1931 - Amerikalı mafya lideri Al Capone vergi kaçakçılığı gerekçesiyle 11 yıl hapis cezası aldı.
1937 - Tunceli bölgesinde 21 Mart gecesi başlayan ayaklanma bastırıldı. Dört yıl için çıkarılan Tunceli'nin İdaresi Hakkında Kanun, çeşitli eklerle 1947'ye kadar sürdü.
1938 - Chester Carlson fotokopiyi icat etti.
1947 - ABD yardımının ilk partisi İskenderun Limanı'na geldi. İlk malzemelerle İstanbul-Ankara karayolunun yapımına başlanacağı açıklandı.
1953 - Laos Fransa'dan bağımsızlığını ilan etti.
1957 - ABD Vietnam'da ilk zaiyatlarını verdi.
1962 - ABD Başkanı John F. Kennedy, Küba'da Sovyet füzeleri olduğunu açıkladı. Amerikan donanması Küba'yı ablukaya aldı. Füze krizi dünyayı nükleer savaş tehlikesiyle karşı karşıya bıraktı.
1964 - Jean-Paul Sartre Nobel Edebiyat Ödülünü kazandı ama ödülü geri çevirdi.
1967 - Apollo 7 uzay aracı Dünya yörüngesinde 163 kez döndükten sonra güvenli bir şekilde Atlantik Okyanusu'na indi.
1972 - THY'nin Truva uçağı Sofya'ya kaçırıldı. Bir gün sonra yolcuları serbest bırakan 4 hava korsanı Bulgaristan'a iltica etti.
1976 - Hak İşçi Sendikaları Konfederasyonu (Hak-İş) kuruldu.
1980 - Yönetmen Ömer Kavur'un filmi Yusuf ile Kenan Milano'da altın madalya aldı.
1983 - Batı Almanya ve Fransa'da 1 milyon 500 bin kişi nükler karşıtı protesto gösterisi yaptı.
1988 - Barış Manço'nun televizyon programı 7'den 77'ye TRT'de başladı.
1988 - Eski Diyarbakır Askeri Cezaevi İç güvenlik Komutanı Binbaşı Esat Oktay Yıldıran İstanbul'da öldürüldü.
1993 - Diyarbakır'ın Lice ilçesinde çıkan çatışmada Diyarbakır Jandarma Bölge Komutanı Tuğgeneral Bahtiyar Aydın şehit oldu. İlçede sokağa çıkma yasağı ilan edildi.
1997 - Kültür Bakanlığı, Oscara gidecek film olarak Eşkıyayı seçti.
2005 - Eurovision Şarkı Yarışması'nın 50. yılı şerefine Danimarka'da en iyi 14 şarkının yarıştığı bir yarışma yapıldı. İsveçli ABBA grubunun 1974 yılında yarışan Waterloo şarkısı birinci seçildi.
2009 - Windows 7 resmi olarak piyasaya çıktı.
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Galatasaray
9
6
1
2
19
2
Başakşehir
9
5
3
1
18
3
Kasımpaşa
9
6
0
3
18
4
Beşiktaş
8
4
3
1
15
5
Trabzonspor
8
4
1
3
13
6
Antalyaspor
8
4
1
3
13
7
Konyaspor
8
3
3
2
12
8
Malatyaspor
8
3
3
2
12
9
Göztepe
8
4
0
4
12
10
Alanyaspor
8
4
0
4
12
11
Ankaragücü
8
3
1
4
10
12
Sivasspor
9
2
4
3
10
13
Bursaspor
9
1
6
2
9
14
Kayserispor
9
2
3
4
9
15
Fenerbahçe
9
2
3
4
9
16
Çaykur Rizespor
8
1
4
3
7
17
Erzurum BB
8
1
2
5
5
18
Akhisar Bld.Spor
9
1
2
6
5
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
Süper Loto
18.10.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu041625283639
 
On Numara
15.10.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu01081424253541464748495051535459606567737778
 
Sayısal Loto
20.10.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu082529314147
 
Şans Topu
17.10.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu061819262705
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak04:52
  • Güneş06:32
  • Öğlen12:17
  • İkindi15:15
  • Akşam17:39
  • Yatsı19:08
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji

Yukarı Çık