Soğan ve patates felaketi!
Attila Aşut

“Öykünün hikâyesi!”

Attila Aşut

 
20 Şubat 2018 Salı 13:55 
Yorum YapYazdır
 
 

Geride bıraktığımız 14 Şubat, “Sevgililer Günü” olmanın yanı sıra “Dünya Öykü Günü”ydü. Bu yılki “Öykü Günü” bildirisini Feyza Hepçilingirler kaleme aldı. Bildirinin bir yerinde şöyle deniyordu:

“Tiyatro, sinema, opera, bale hep bir öyküye dayanır. Bir bestede, bir resimde öykü olmadığını kim söyleyebilir? Hele edebiyat… Her türüyle öyküye dayar sırtını. Şiir bir öyküyü fısıldar ya da sezdirirken deneme öyküden yola çıkar ya da öyküye varır.”

 

Yani tüm sanatların içinde “öykü” olduğunu söylüyor değerli yazarımız.

Kimi çevrelerde, “hikâye” ve “öykü” sözcüklerini ayrıştırma düşüncesi vardır. Hepçilingirler arkadaşımız da bir zamanlar bu eğilimdeydi. 2011 yılında Çağdaş Türk Dili dergisinde yazdığım bir yazıda bu eğilimi eleştirmiş ve gerçekte anlamdaş olan iki sözcüğü ayrıştırmanın doğru bir yaklaşım olmadığını belirtmiştim.

Artık aşıldığını ve geride kaldığını düşündüğüm bu tartışmayı, M. Sadık Aslankara arkadaşımız, iki hafta önce Cumhuriyet Kitap’taki (8 Şubat 2018) “Kitaplar Adası”nda ateşledi yeniden.

Aslankara, “ ‘Öykü’nün Hikâyesi…” başlıklı yazısında, Murat Gülsoy ve Feridun Andaç’ın iki kitabından (“602. Gece” ve “Öykü Yazmak Hikâye Anlatmak”) yola çıkarak “hikâye” ve “öykü” sözcükleri arasında anlam ayrılığı olduğunu söylüyor. Değerli dostum, konuyu yeniden gündeme taşırken, benim ÇTD’deki yazıma da değinerek şöyle diyor:

“Hoş, gündelik yaşamda ‘öykü’ terimini ‘hikâye’nin karşılığında kullandığımız bir gerçek. (…) Attila Aşut, sürece dönük geniş özetleme ardından ‘eşanlamlı sözcük’ olarak aldığı ikili için ‘öykü, hikâye sözcüğünün tam karşılığıdır’ yargısına varıyor ilgiyi hak eden yazısında. (Bak: Çağdaş Türk Dili, Şubat 2011, Sayı: 276)”

Alıntı yapılan “Öykü Başka, Hikâye Başka mı?” başlıklı yazımda, Feyza Hepçilingirler’in “hikâye” ve “öykü” sözcüklerine ayrı anlamlar yüklemesine karşı çıkmıştım. Çünkü Hepçilingirler, İmge Öyküler dergisinin ilk sayısında (Şubat-Mart 2005), “Hikâye’yi tümden atamayacağımıza göre nerelerde hikâye, nerelerde öykü diyeceğiz?Bunu tartışmak istiyorum” demiş ve Atilla Özkırımlı’nın Türk Edebiyatı Ansiklopedisi’nde önerdiği yönteme başvurarak, “Geçmişteki örnekler için hikâye, çağdaş örnekler için öykü diyelim” önermesinde bulunmuştu. Kendisine verdiğim yanıtı burada özetleyerek aktarmak isterim:

“Özellikle Dil Devrimi’ni içtenlikle benimsemiş yazarların, yazım kuralları ve kimi yeni sözcükler konusunda tutucu çevrelerin yaratmak istediği kafa karışıklığına katkıda bulunmaları gerçekten çok üzücü. ‘Öykü’ sözcüğünün tarihi, ‘hikâye’ye göre çok yenidir. 1950’lerde, Nurullah Ataç’ın dilimize kazandırdığı bir sözcüktür. Peki,‘öykü’ sözcüğü türetilmeden önce öykü yazılmıyor muydu? Yazılıyorsa, bu anlatı türüne ne ad veriliyordu? Tüm öykü yazarlarımız o tarihte ‘hikâyeci’ olarak anılmıyor muydu? 

Ataç, başka bir yazınsal türün adı olarak önermedi ‘öykü’ sözcüğünü, düpedüz ‘hikâye’ karşılığı olarak kullandı. Süreç içinde anlatı türlerinin yapısı, biçimi, içeriği değişebilir. Yalnız anlatı türleri için değil, tüm sanat dalları için de geçerlidir bu kural. Değişmeyen, gelişmeyen, dönüşmeyen ne var ki dünyada? Resim, mağara duvarlarına çizildiği çağdan günümüze değişmedi mi? Türk şiiri, Divan Edebiyatı’nda mı kaldı? Taş ve metallerden yapılmış yapıtlara eskiden ‘heykel’ diyorduk. Sonra bu Arapça sözcüğün Türkçe karşılığını türettik. Artık ‘heykel’ değil ‘yontu’ sözcüğünü kullanıyoruz. ‘Öykü’ için ileri sürülen ölçüte uyacak olursak, Antik çağ ürünlerine ‘heykel’, çağdaş yapıtlara ‘yontu’ dememiz gerekecek!”

•••

“Geçmişteki örnekler için hikâye, çağdaş örnekler için öykü” diyeceksek, sözgelimi Milli Eğitim Bakanlığı “Dünya Klasikleri Dizisi”nden çıkan ve Hayrünnisa Boratav’ın çevirdiği “Çin Öyküleri”ni, Sabri Esat Siyavuşgil’in Alphonse Daudet’den çevirdiği “Pazartesi Öyküleri”ni, Ataol Behramoğlu’nun Puşkin’nden çevirdiği “Biyelkin’in Öyküleri”ni, Hasan Bıçakçı’nın Gogol’den çevirdiği “İvan İvanoviç İle İvan Nikiforoviç’in Öyküsü”nü, Nurettin Sevin’in Oscar Wilde’dan çevirdiği “Öyküler” adlı kitabını ve daha başkalarını nereye koyacağız?

Bir de Stendhal’den Hamdi Varoğlu’nun çevirdiği “İtalya Hikâyeleri” var. Kapakta “hikâye” sözcüğünü kullanmış çevirmen ama önsözde şöyle diyor:

“Stendhal, yaşamının sonlarına doğru, eski İtalyanca el yazmalarından, Ortaçağ ve Rönesans’ın yabanıl tutkularını kopya etmek merakına düşmüş ve böylece, bugün okuyucularıma sunduğum öyküler ortaya çıkmıştır.”

Hamdi Varoğlu’nun da “hikâye” ile “öykü” sözcüğünü eşanlamlı kullandığı açık değil mi?

Peki, Gustav Schwab’ın yazdığı ve Akın Kanat’ın dilimize “Ortaçağ’dan Mitolojik Öyküler” adıyla çevirdiği kitabı (İlya Yayınları, 2005) Özkırımlı’nın tanımının neresine koyacaksınız? Mitolojik anlatılara bile artık “öykü” dendiğine göre, “geçmiştekine hikâye, günümüzdekine öykü diyelim” yaklaşımının bir anlamı kalıyor mu?

Aslankara arkadaşımız da yazısında benzer bir yaklaşım sergiliyor. Ele aldığı iki yapıttan edindiği izlenimle, “öykü” ve “hikâye” arasında şöyle bir anlam ayrıştırmasına gidiyor: “Öykü soyundurmaz giydirir, açmaz örter, söylemez susar, anlatmaz kurgular, özetlemez yaşatır. (…) Öyleyse anlatı biçimi olarak hikâyenin, ‘bilinebilirlik’, ‘ortaklaşalık’, öykünün ise ‘bilinemezlik’, ‘öznellik’ gibi zıt temeller üzerine oturtulduğu söylenebilir.”

 

Çok soyut nitelemeler bunlar! Ataç, Arapça “hikâye”ye karşılık “öykü” sözcüğünü türetmeseydi siz bu ayırımı nasıl yapacaktınız?

Bir daha söylüyorum: ‘Öykü’ sözcüğü ‘hikâye’nin tam karşılığıdır, anlamdaşıdır; bu amaçla türetilmiştir. 
Ataç usta iyi ki yaşamıyor! Yoksa “hikâye başka, öykü başka” diyenleri fena fırçalardı!

 
20 Şubat 2018 Salı 13:55 
Yorum YapYazdır
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
A. Şefik Mollamehmetoğlu
 
Türker Ertürk
 
Mehmet Polat
 
Kazım DEMİR
 
Attila Aşut
 
Prof. Dr. Örsan Öymen
 
Göksu Mollamehmetoğlu
 
Osman Cudi Yılmaz
 
Nihat Genç
 
Havva GÜNAYDIN LAKUTOĞLU
 
Prof. Dr. Orhan Özgür
 
Prof. Dr. Kemal Üçüncü
 
Mustafa Önsel
 
Arslan Bulut
 
Muhammet İKİNCİ
 
Ahmet Özer
 
Ömer Faruk Altuntaş
 
Gülcan Özgür
 
Ömer Turan
 
Prof. Dr. Burhan Çuhadaroğlu
 
Mehmet Erdal Çağdaş
 
Prof. Dr. Cavit Boz
 
Hüseyin HAYDAR
 
Zekeriya Saka
 
Mehmet Kuvvet
 
Hasan Güneş
 
Erdal ÖZÇELİK
 
Serpil Satut Denizoğlu
 
Erdal Eksert
 
İnci Güngör
 
Coşkun ERUZ
 
Mehmet Akıncı
 
Ruhi  Türkyılmaz
 
İlyas Gümrükçü
 
Sami KOÇ
 
Ömer Asan
 
Kadir ŞİŞGİNOĞLU
 
Son 24 Saat
Haberler RSS Beslemesi
 
 
 
Gazete Manşetleri
 
 
Anket
Halkoylaması sonrası Türkiye'yi ne bekliyor?
1. Daha iyi bir gelecek
2. Daha kötü bir gelecek
3. Birşey değişmez
 
Arşiv
 
Tarihte Bugün
1633 - Engizisyon mahkemesince mahkum edilen Galile Kopernik'çi görüşlerini inkar etmek zorunda kaldı.
1812 - Napolyon Rusya'ya savaş açtı.
1846 - Adolphe Sax, saksofonun patentini aldı.
1911 - V. George, taç giyerek resmen İngiltere kralı oldu.
1919 - Amasya Genelgesi yayınlandı.
1925 - 20 Haziran'da İstanbul'da tutuklanan gazeteciler Doğu İstiklal Mahkemesi'nde yargılanmak üzere Diyarbakır'a gönderildi.
1939 - Adana Elektrik Şirketi satın alınarak devletleştirildi.
1941 - Almanya SSCB`yi istila etmeye başladı.(Barbarossa Harekatı)
1941 - Hırvatistan'da ilk silahlı anti faşist örgüt kuruldu.
1942 - Erwin Rommel, Tobruk'u ele geçirdikten sonra Mareşal rütbesine terfi ettirildi.
1945 - İller Bankası Kuruluş Kanunu kabul edildi.
1954 - Devlet Malzeme Ofisi kuruldu.
1976 - Kanada'da idam cezasının kaldırılması
1978 - Plüton'un uydusu Charon keşfedildi.
2002 - İran'da meydana gelen, Richter ölçeğine göre 6.5 şiddetindeki depremde 261'den fazla kişi öldü.
2006 - Makedonya'nın Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Örgütü'ne kabulü
2008 - MEB `ìn hazırlamış olduğu 7. sınıf SBS(Seviye Belirleme Sınavı)ilk kez yapıldı.
2010 - Apple iPhone HD(4G) piyasaya sürülecek.
217 - Eski Mısır ordusu Antiochos III idaresindeki Selevkos ordusunu Filistin'de bozguna uğrattı.
431 - Üçüncü Ekümenik Konsil olan Efes konsilinin İskenderiye patriği Cyrille tarafından açılışı.
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Galatasaray
34
24
3
7
75
2
Fenerbahçe
34
21
9
4
72
3
Başakşehir
34
22
6
6
72
4
Beşiktaş
34
21
8
5
71
5
Trabzonspor
34
15
10
9
55
6
Göztepe
34
13
10
11
49
7
Sivasspor
34
14
7
13
49
8
Kasımpaşa
34
13
7
14
46
9
Kayserispor
34
12
8
14
44
10
Malatyaspor
34
11
10
13
43
11
Akhisar Bld.Spor
34
11
9
14
42
12
Alanyaspor
34
11
7
16
40
13
Bursaspor
34
11
6
17
39
14
Antalyaspor
34
10
8
16
38
15
Konyaspor
34
9
9
16
36
16
Osmanlıspor
34
8
9
17
33
17
Gençlerbirliği
34
8
9
17
33
18
Karabükspor
34
3
3
28
12
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
Süper Loto
21.06.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu021017253752
 
On Numara
18.06.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu02031214151924263032363945515658616667697174
 
Sayısal Loto
16.06.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu101522404145
 
Şans Topu
20.06.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu040913212609
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak02:20
  • Güneş04:42
  • Öğlen12:34
  • İkindi16:35
  • Akşam20:05
  • Yatsı22:06
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji

Yukarı Çık