Cumhuriyetin göz bebeği 14 fabrika satılıyor
Attila Aşut

Yazım birliği nasıl bozuldu?

Attila Aşut

 
6 Şubat 2018 Salı 09:09 
Yorum YapYazdır
 
 

Türkçenin yazımı konusunda yaşanan sıkıntıların önemli bir bölümünün sorumlusu 12 Eylül darbecileridir!

12 Eylül öncesine değin Türk dilbilgisi ve yazım kuralları konusunda iyi kötü bir oydaşma vardı.

Generallerin faşist darbesi, ülkede var olan sınırlı özgürlükleri hepten yok ettiği gibi, Türkçe için de yıkım ve kargaşa getirdi!

Atatürkçü geçinen Kenan Evren ve arkadaşları, kurucu önderin vasiyetini açıkça çiğneyerek özerk Türk Dil Kurumu’nu sıradan bir devlet dairesine dönüştürdüler!

1983 yılına dek “dernek” statüsünde bağımsız bir uzmanlık kuruluşu olarak varlığını sürdüren TDK, 12 Eylül darbesinin ardından Başbakanlığa bağlanınca, dil işleri de hükümetin atadığı “kapıkulu” bürokratların elinde kaldı! 

TDK’nin yanı sıra TTK’nin de (Türk Tarih Kurumu) malvarlığına el koyan darbeciler, bu iki Cumhuriyet kurumunu tek çatı altında yönetmek amacıyla oluşturdukları “Yüksek Kurul”un içini gericilerle doldurdular…

••• 
Atatürk’ün anısına ve kalıtına açık bir saldırıydı bu! Meydanı gericilere bırakmak istemeyen yurtsever aydınlar, 1987 yılında Dil Derneği adıyla yeni ve bağımsız bir dil kurumu oluşturdular. TDK’nin işlevini bu dernek aracılığıyla sürdürmeyi amaçlıyorlardı. Ancak bu da çok kolay olmadı. Dönemin Ankara Valisi, Dil Derneği’ni hemen “yasak dernekler” kapsamına alarak kurucular için savcılığa suç duyurusunda bulundu. Dernek, çalışmalarına başlayabilmek için uzun süre bu baskıları göğüslemek ve çetin bir hukuk savaşımı vermek zorunda kaldı. 

TDK’nin atanmış yeni yöneticileri, bir yandan “özleştirme”nin önünü kesmeye çalışırken öbür yandan Türkçenin yıllar içinde oluşmuş kurallarını hiçe saydılar ve bilimsellikten uzak bir yaklaşımla dilde keyfiliğin yolunu açtılar. 
Dil Derneği ise bu süreçte eski TDK’nin tarihsel kalıtına ve bilimsel birikimine sahip çıkan bir çizgi izledi. 
Ne var ki iki kurum arasındaki uzlaşmaz çelişkiler yüzünden dilde yazım birliği bozuldu. Okullarda ve resmi kurumlarda yeni TDK’nin tutucu dil anlayışı geçerli kılınırken, yazın ortamında daha çok Dil Derneği’nin kaynakları temel alındı.
Sonuçta yazım konusunda ikili bir yapı çıktı ortaya. TDK’nin Türkçe Sözlük’ü ve Yazım Kılavuzu ile Dil Derneği’ninkiler hem sözcük hem kural bağlamında aykırılıklar taşıyordu. Dildeki bu karmaşanın sıkıntısını ise en çok yazarlar, eğitimciler ve öğrenciler çekmeye başladı… 

•••

Hafta içinde, EdebiyatÖğretmeni bir okurumuzdan aşağıdaki mektubu aldım:
“Sayın Attila Bey, 
Ben yedi yıldır özel bir okulda Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeniyim. Kuralları öğrencilerime anlatırken çoğu zaman zor durumda kalıyoruz. Çünkü kesin, net kurallar maalesef dilbilgisinde yok. Ya geleneksel kabul edişler var ya da tartışmasız kurallar. Ama her kuralın da neredeyse birkaç istisnası var. Hal böyle olunca bazen öğrenciler bizi köşeye sıkıştırmıyor değil. Biz dilbilgisi konularını anlatırken ÖSYM’nin soru mantığına göre kuralları telkin ediyoruz. Lakin TDK bazı kurallara açıklık getirirken yüzeysel birkaç örnekten öteye gitmeyen misaller veriyor. Tabiri caizse zor toplara girmiyor. Mesela ‘Tek olarak kullanılan zarf-fiillerden sonra virgül gelmez ama birden fazla zarf-fiil peş peşe sıralanmışsa aralarına getirilebilir’ deniliyor. Biz de öğrencilerimize böyle aktarıyoruz ama tekli kullanımlarda da virgülün kullanımını doğru kabul eden, sadece zarf-fiil eklerinden -ıp/-ip/-up/-üp ekinden sonra virgül kullanılmaz diye bir algı da var camiada. Hep bir ikilik hali anlayacağınız. Bu konuda anlayışınıza sığınarak sizinle dertleşmek istedim. Belki bir gün bu konuyu köşenize taşırsınız beklentisiyle... İlginize teşekkür ederim. İyi çalışmalar.” (Naim Dağlar)
•••
Yazım kuralları konusundaki çelişkili ve ayrıksı durumlar hepimizi gerçekten çok yoruyor. Dil kurumları arasında bir türlü uyum sağlanamaması ise işimizi daha da güçleştiriyor.

Türkçe öğretmenleri bile dilbilgisi kurallarının karmaşıklığından böylesine yakınır duruma gelmişlerse, öğrenciler bu işin içinden nasıl çıkacaklar?

Sözgelimi Naim Dağlar’ın altını çizdiği konuyu ele alalım: 

TDK ile Dil Derneği’nin Yazım Kılavuzları arasında bu konuda kimi farklılıklar var. TDK, “şart kipi eki -sa/-se’den sonra virgül kullanılmaz” dese de Dil Derneği’nin kılavuzunda böyle bir kural yer almıyor. Genel kural, bağlaçlardan ve ulaçlardan sonra virgül kullanılmaması biçimindedir. Metin içinde art arda gelen “zarf-fiil eki” almış sözcüklerden sonra ise virgül kullanılıyor. 

Kurallar, genel olarak uyulması gereken ilkelerdir. Ne var ki bazen uzun tümcelerde anlam karışıklığı olabileceği kaygısını taşıdığımızda bu kuralları esnetebiliyoruz. Virgülün yazım imleri arasında böyle çok yönlü bir işlevi var. 
Ama yazının doğal akışını bozan, aynı zamanda görsel kirliliğe yol açan aşırı ve gereksiz virgül kullanılmasını ben de doğru bulmuyorum.

 
6 Şubat 2018 Salı 09:09 
Yorum YapYazdır
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
A. Şefik Mollamehmetoğlu
 
Mustafa Önsel
 
Türker Ertürk
 
Kazım DEMİR
 
Prof. Dr. Örsan Öymen
 
Mehmet Polat
 
Havva GÜNAYDIN LAKUTOĞLU
 
Göksu Mollamehmetoğlu
 
Osman Cudi Yılmaz
 
Nihat Genç
 
Attila Aşut
 
Arslan Bulut
 
Prof. Dr. Orhan Özgür
 
Ahmet Özer
 
Ömer Faruk Altuntaş
 
Gülcan Özgür
 
Ömer Turan
 
Prof. Dr. Burhan Çuhadaroğlu
 
Mehmet Erdal Çağdaş
 
Prof. Dr. Cavit Boz
 
Prof. Dr. Kemal Üçüncü
 
Hüseyin HAYDAR
 
Zekeriya Saka
 
Mehmet Kuvvet
 
Hasan Güneş
 
Erdal ÖZÇELİK
 
Serpil Satut Denizoğlu
 
Erdal Eksert
 
İnci Güngör
 
Coşkun ERUZ
 
Mehmet Akıncı
 
Ruhi  Türkyılmaz
 
İlyas Gümrükçü
 
Sami KOÇ
 
Ömer Asan
 
Kadir ŞİŞGİNOĞLU
 
Son 24 Saat
Haberler RSS Beslemesi
 
 
 
Gazete Manşetleri
 
 
Anket
Halkoylaması sonrası Türkiye'yi ne bekliyor?
1. Daha iyi bir gelecek
2. Daha kötü bir gelecek
3. Birşey değişmez
 
Arşiv
 
Tarihte Bugün
1431 - Joan of Arc'ın (Jan Dark) yargılanma süreci başladı.
1440 - Prusya Konfederasyonu oluşturuldu.
1613 - I. Mikhail Rus çarı oldu.
1842 - John J. Greenough, dikiş makinesinin patentini aldı.
1848 - Karl Marx, Komünist Manifesto kitabını yayımladı.
1885 - Washington Anıtı tamamlandı.
1925 - Ünlü ABD dergisi The New Yorker'ın ilk sayısı çıktı.
1935 - Fransız misyonerlerinin işlettiği bazı okullar millileştirildi.
1939 - Türkiye, İspanya'daki Franco rejimini resmen tanıdı.
1953 - Francis Crick ve James D. Watson, DNA molekülünün yapısını keşfettiler.
1958 - Türkiye Profesyonel Futbol Ligi başladı: ilk maç İzmirspor-Beykoz arasında oynandı. İlk golü İzmirsporlu Özcan attı.
1960 - Fidel Castro, Küba'daki tüm işletmeleri devletleştirdi.
1963 - Eski Milli Birlik Komitesi üyelerinden Alparslan Türkeş ve Numan Esin sürgünden Türkiye'ye döndüler.
1964 - CHP Genel Başkanı ve Başbakan İsmet İnönü'ye suikast girişiminde bulunuldu. Olay yerinde yakalanan suikastçının herhangi bir örgüte mensup olmadığı, kendi başına hareket ettiği açıklandı.
1965 - Malcolm X (Malik El Şahbaz) , New York'da uğradığı bir suikast sonucu öldürüldü.
1970 - İsviçre havayollarına ait bir uçakta Zürih yakınlarında iken havada patlayan bomba sonucu 38 yolcu ve 9 mürettebat öldü.
1971 - Yaşar Kemal Türkiye İşçi Partisi'nden (TİP) istifa etti.
1972 - SSCB'nin insansız uzay aracı Luna 20 Ay yüzeyine indi.
1973 - Bir İsrail savaş uçağı, Libya havayollarına ait bir yolcu uçağını Sina çölü üzerinde düşürdü: 108 kişi öldü.
1974 - Yaşar Kemal Türkiye Yazarlar Sendikası başkanlığına seçildi.
1974 - İsrail askeri birlikleri, Mısır ile varılan antlaşma uyarınca Süveyş Kanalının batısını tamamen boşalttılar.
1986 - Metallica 3. albümleri Master of Puppets'i çıkardı.
2001 - Türkiye kamuoyunda "Kara Çarşamba" olarak adlandırılan büyük bir ekonomik kriz patlak verdi.
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Başakşehir
22
14
4
4
46
2
Galatasaray
22
14
2
6
44
3
Fenerbahçe
22
12
8
2
44
4
Beşiktaş
22
11
8
3
41
5
Kayserispor
22
9
8
5
35
6
Sivasspor
22
10
4
8
34
7
Trabzonspor
22
8
9
5
33
8
Göztepe
22
9
6
7
33
9
Kasımpaşa
22
8
5
9
29
10
Malatyaspor
22
7
7
8
28
11
Bursaspor
22
7
6
9
27
12
Akhisarspor
22
7
6
9
27
13
Gençlerbirliği
22
6
7
9
25
14
Antalyaspor
22
6
6
10
24
15
Konyaspor
22
5
6
11
21
16
Alanyaspor
22
6
3
13
21
17
Osmanlıspor
22
5
4
13
19
18
Karabükspor
22
3
3
16
12
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
Süper Loto
15.02.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu060719405354
 
On Numara
19.02.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu03041617182125263032374042485054555657646770
 
Sayısal Loto
17.02.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu030508323536
 
Şans Topu
14.02.2018 Tarihli Çekiliş Sonucu011125283006
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak05:19
  • Güneş07:00
  • Öğlen12:46
  • İkindi15:46
  • Akşam18:11
  • Yatsı19:40
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji

Yukarı Çık