Çiftçi-Sen Genel Başkanı Ali Bülent ERDEM ve Çiftçi-Sen Genel Örgütlenme Sekreteri Adnan ÇOBANOĞLU imzasıyla yayımlanan açıklamanın tamamı şöyle:

“Kendi bütçeleri, karar organları, otlak ve meraları, araçları, mal varlıkları olan köy tüzel kişiliklerinin asgari ölçüde de olsa demokratik bir yapısı vardı. 2012 Kasım’ında “Bütünşehir/ Büyükşehir Belediye Kanunu” adıyla bilinen kanunla beraber bu tüzel kişilikler ortadan kaldırıldı. Merkezi iktidar ve bağlandıkları belediyeler köy tüzel kişiliklerinin malı olan tarla, otlak, mera ve yaylak alanlar da dahil 16.082  köyün her türlü mal varlıklarına  el koyup bütçelerine gelir elde etmek için sattılar. Köylerin kendi olanaklarıyla var ettikleri içme suyu kuyu ve tesisleri de belediyelerin su hizmetlerinin malı oldu.

O zaman ki adıyla Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı da hızlıca mera ve otlak yönetmeliğini değiştirdi. Önceki Mera Yönetmeliği’nin 8. maddesi, kadimden bu yana mera, yaylak ve kışlak olarak kullanılan arazilerin ihtiyaç fazlası olan bölümlerini talep edilmesi durumunda öncelikle hayvancılıkla uğraşan yöre halkına ihale yoluyla tahsis edilmesini sağlıyordu. İlgili madde, 25 yıllığına yapılabilen tahsislerin, arazinin yalnızca hayvancılık amacıyla kullanılması koşulunu hükme bağlarken, her beş yılda bir ilgili komisyonca yapılan değerlendirmeyle meraların kullanılmasını denetim altında tutuyordu. Meraların betonlaşmasının yolunu açan yeni düzenlemeyle, 20 yıllık ot parasını yatıran, enerji ve inşaat firmaları, bugüne kadar keçi, koyun ve ineklerin otladığı arazilere kolaylıkla el koyup yatırım yapmaya başladılar. Bu yasal düzenleme gıdanın, enerjinin üretilmesini, yer altı kaynaklarının ve su kaynaklarının kullanımını şirketlere havale etti, tarımsal üretime zarar verdi.  Bürokrasi arttı. Konut inşaatına açılan yerlerde hayvan yetiştiriciliği yapan çiftçilerin ahırları “koku yayıyor” gerekçesiyle bulundukları yerlerden uzaklaştırılmaya veya hayvan yetiştiriciliği yapmayı bırakmaya zorlandı,

6 Kasım 2020’de Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısında Tarım ve Orman Bakanlığı 2021 bütçesi görüşülürken Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli Büyükşehir Yasası ile köylerin mahalleye dönüştürülmesinin tarıma zarar verdiğini itiraf etti. Oysa “görünen köy kılavuz istemez”di. Tarım politikalarına şirketler kılavuzluk ederse tarımsal yapının tahrip edileceği, üretimin artmayacağı, halkın sağlıklı gıdaya ulaşması ve ihtiyaçlarını karşılanmakta bile zorlanacağı gün gibi açıktı.

16 Ekim 2020 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan “Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair 7254 Sayılı Kanun” ile mahalleye dönüşen köy ve beldelerle ilgili yeni bir düzenleme yapılarak “başvuru yapmak şartı ile” köy statüsü yeniden değiştirilip  köylerin elinden alınan haklarının cüzzi bir kısmı geri verilmeye çalışılmaktadır. Ancak başvuru şartı da yeterli görülmemiş nihai karar ilçe ve Büyükşehir Belediye Meclisleri’ne bırakılmıştır.

Tabii, İlçe ve Büyükşehir Belediye Meclisleri başvuruyu onaylarsa(!) uygulanmasının mümkün olacağı garip bir durum söz konusudur.

Yönetmeliğe göre; “gelir vergisinden muaf esnaf ile basit usulde gelir vergisine tabi mükellefler tarafından bizzat işyeri olarak kullanılan bina, arsa ve araziler ile mesken amaçlı kullanılan binalar ve zirai istihsalde kullanılan bina, arsa ve araziler 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’na göre alınması gereken emlak vergisinden muaf olacaktır.”

“…ticari, sınai ve turistik faaliyetlerde kullanılan bina, arsa ve araziler için emlak vergisi yüzde 50 indirimli uygulanacaktır. Kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenen yerlerde, 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca alınması gereken bina inşaat harcı ile imarla ilgili harçlar alınmaz; anılan kanuna göre alınması gereken diğer vergi, harç ve harcamalara katılma payları yüzde 50 indirimli uygulanacaktır.”

“… içme ve kullanma suları için alınacak ücret en düşük tarifenin işyerleri için yüzde 50’sini, konutlar için yüzde 25’ini geçmeyecek şekilde belirle”necektir.

 “ Vergi Usul Kanunu uyarınca bilanço esasına göre defter tutan mükellefler için bu fıkrada belirtilen muafiyet ve indirimler uygulanma”yacaktır.

3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 12’nci maddesinin yedinci fıkrası ile 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu’nun ek 17’nci maddesi hükümlerinden yararlanan yerler; kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenmesi halinde bu madde hükümlerine aykırı olmayan hak, sorumluluk ve imtiyazlardan faydalanmaya devam ederler”  demektedir.

Aslında uygulanmaya başlamamış olan değişikliklerin hafifletilmesine yönelik bir yönetmeliktir söz konusu olan; “Bütünşehir/Büyükşehir Kanunu” yürürlüğe girdiğinde köylerdeki emlak vergisi, içme suyu kulanım fiyatları vb. 2021 de kentsel yerleşim alanlarıyla eşit uygulanacaktı. Yani belediyeler kentsel alanlardan edindikleri gelirlerin aynısını köyden mahalleye dönüşen yerlerden de elde etmeye başlayacaklardı. Uygulanan tarım ve gıda politikaları nedeniyle zaten yoksullaşan çiftçiler yeni ödemeye başlayacakları harç ve vergilerle daha da yoksullaşacaklardı. Bu yapılan değişiklikler mevcut durumun devamlılığını sağlamakta, Köyleri eski tüzel kimliğine kavuşturmamaktadır. Tarımsal üretimi arttırmaya yönelik değişiklikler değildir bunlar. Çiftçilerin köylerinde kalmasını, üretmeye devam etmesini sağlayamaz. Köylülerin köylerine içme sularını kendi olanaklarıyla getirmiş olanları bile şimdi sularına para ödemek zorunda olacaklardır.

Çiftçi Sen olarak diyoruz ki;

• Köy tüzel kişilikleri yeniden oluşturulmalı, el konulan mal varlıkları iade edilmelidir
• Sorunları çözmeyecek olsa da biraz hafiflemesi için yapılan tüm başvuruları yerel yönetimler “amasız/fakatsız” onaylamalıdır.
• Köylerin yaşayabilmesi için küçük aile tarımının devamlılığını sağlayacak teşvikler verilmeli, üreticilerin pazara erişimini kolaylaştıracak uygulamalar devreye sokulmalıdır.
• Tarım ve gıdayı şirketlerin kontrolüne bırakan politikalardan vazgeçilmeli, ekolojik köylü tarımını yaygınlaştıran politikalar uygulanmaya başlanmalıdır.

“Kırsal mahalle” olmamız yetmez, köylerimizi tüm haklarıyla geri istiyoruz!

Çiftçiler Sendikası (ÇİFTÇİ-SEN) Genel Başkanı Ali Bülent Erdem ve Genel Yürütme Kurulu Üyesi Kutsi Yaşar imzasıyla yayımlanan açıklama şöyle:

“Fındık’ta Sömürüye Son

2000 li yılların başlarında Türkiye’de, IMF ve Dünya Bankası dayatmalarıyla, neoliberal politikalar hızla uygulamaya konuldu. Bu politikaları uygulamaya koymak için de, “Ekonomiden sorumlu Devlet Bakanı” olarak da Dünya Bankası Ortadoğu ve Kuzey Afrika’dan sorumlu başkan yardımcısı Kemal Derviş atandı. IMF ve Dünya Bankası’nın önerisiyle “15 günde 15 Yasa” adıyla çıkartılan yasaların önemli bir kısmı tarımsal üretim sistemini değiştirmeye, tarımsal üretimde şirket kontrolünü arttırmaya dönük yasalardı. Haliyle bu yasalardan en olumsuz etkilenenler de küçük çiftçiler oldu. Taban fiyat uygulamaları ve  destekleme alımlarımdan vazgeçildi; tarımsal KİT’ler özelleştirilme sürecine girdi; Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri işlevsizleştirilmeye ve işletmeleri tasfiye edilmeye başlandı. Şirket alternatifi olarak kurulan örgütlenmeler (kooperatifler); “Birliklerin bu Kanunun yayımı tarihi itibariyle sahip oldukları iktisadî işletmeleri, üç yıl içerisinde anonim şirket haline” dönüştürmeleri istenerek yasa ile şirket olmaya zorlandı. Bu süreci hızlandırmak için de yasa ile “Yeniden Yapılandırma Kurulu” adı altında bir kurul kuruldu. Bu kurul Tarım Satış Kooperatifleri Birliklerini yönetmeye başladı. Bugünkü kayyumlar gibi bu Kurul’un kooperatif üyelerine karşı hiçbir sorumluluğu yoktu, sadece Sanayi ve Ticaret Bakanına karşı sorumluydu. Bu kurulun hemen hemen bütün üyelerini Hükümet, dolayısıyla IMF Ve Dünya Bankası belirliyordu, sadece “Birlik Temsilcisi” adı altındaki bir üyeyi birlik yönetimi belirliyordu. Böylelikle de üreticiler şirketlerin insafına bırakılmaya, gıda ve tarımsal üretim hızla şirketlerin kontrolüne  geçmeye başladı.

Bu süreçten en fazla etkilenen ürünlerin başında da fındık üretimi ve üreticileri gelir. Fiskobirlik de bu süreçte piyasadan tasfiye edilmeye başlanmış, “Oltan Gıda” adı altındaki fındık ihracatçısı şirket hızla daha da büyümüş ve 2014 yılına gelindiğinde de İtalyan şirketi Ferrero Oltan Gıda’yı satın alarak Türkiye’deki ve Dünya’daki fındık üretimi ve piyasasını tek başına belirler hale gelmiştir. 

Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 yılı fındık hasat döneminde fındık üreticilerini desteklemek ve piyasayı dengelemek için TMO’ya fındık aldıracağını söyledi, ancak alım fiyatını 22.50 TL olarak piyasa fiyatının bile altında belirledi. Tüccarlar da 22.50 TL den almaya başladı lakin bu fiyat “maliyet + kâr” hesaplamasının çok altında bir fiyattı. Fındık üreticisinin yaşamını ve üretimini devam ettirebilmesi için yeterli bir fiyat olmadığı ve piyasayı üreticiler lehine değil, şirketler lehine dengeleyen bir fiyat olduğu kısa sürede açığa çıktı, piyasadaki fındık fiyatları 27.00 TL ye kadar yükseldi. Bu nedenle TMO hedeflediği fındığı bile satın alamadı. 

Doğu Karadeniz İhracatçılar Birliği (DKİB) ise piyasa fiyatlarının TMO nun belirlediği 

fındık fiyatlarının üzerine çıkmasından, piyasadan fındık toplayarak depolayan, fiyatların yükselmesine neden olan küçük sermaye gruplarından (komisyoncular,tüccarlar vb.) ve onların Ferrero’ya dönük “fındık fiyatlarını bilerek düşürüyor” tarzındaki eleştirilerinden rahatsız. Bu rahatsızlığını da Ferrero’nun “ verimlilik çalışmaları yaptığını, teknik ve lojistik destekler sunduğunu, sahada girilmedik köy bırakmadığını, her köye örnek bahçeler tesis ettiğini ve çikolata sanayinde fındık için bir marka oluşturmaya çabaladığını, Karadeniz insanına iş, aş sağladığını” söyleyerek “bu değerli firmaya saygılı olmaya davet ediyoruz” diyerek dile getirmiştir. Dolayısıyla, DKİB’in açıklaması Ferrero ve ona bağlı şirketlerin adeta tarım bakanlığı gibi çalıştığını, tüm fındık tarımı üzerinde bu şirketin egemenlik kurduğunu kanıtlar niteliktedir.

Küçük çiftçiler olarak, üretime devam edebilmek, ürettiğimiz ürün üzerinde söz sahibi olmak, ürün fiyatlarımızı şirketlerin değil kendimiz belirleyebilmek, başta Ferrero olmak üzere fındık üreticileri üzerinde şirketlerin kontrolünü ve sömürüye son vermek için örgütleneceğiz. Kooperatifçilik yasasını demokratikleştirmek ve örgütlenmemiz önündeki engelleri aşarak, gıda egemenliğimizi tesis etmek için mücadele etmeye devam edeceğiz.

Çiftçi-Sen olarak Ekonomiden sorumlu Bakanlıklara ,Tarım ve Orman Bakanlığı ile Sanayi ve Ticaret Bakanlıklarına Piyasayı şirketler lehine değil üreticiler lehine düzenlemeleri gerektiğini bir kez daha hatırlatıyoruz; Tarımsal üretimin ve gıdanın, üretimi, işlenmesi, fiyatlandırılması, pazarlanması ve kontrolü şirketlere bırakılmamalıdır. 

Gıda Egemenliği Hemen Şimdi!

Toprak,Onur,Yaşam! Yaşasın ÇİFTÇİ-SEN.

Ali Bülent ERDEM / Çiftçiler Sendikası (ÇİFTÇİ-SEN) Genel Başkanı 

Kutsi YAŞAR Çiftçiler Sendikası (ÇİFTÇİ-SEN) Genel Yürütme Kurulu Üyesi”