Dünya genelinde 3.5 milyona yakın insanın canına mal olan koronavirüsün kökenine ilişkin kavga büyüyor. Süreç boyunca şeffaf olmamakla suçlanan Çin’e, bir darbe de ABD’li ünlü doktor Fauci’den geldi. Öte yandan, ABD istihbarat raporunda, Kasım 2019’da Vuhan Laboratuvarı’nda çalışan 3 araştırmacının Kovid-19 benzeri şikayetlerle hastalanıp hastaneye başvurduğu öne sürüldü. 

Cumhuriyetçiler’in raporu ilk olarak Fox News tarafından alındıktan sonra Çarşamba günü kamuoyuna açıklandı.

Raporda, ‘önemli ikinci dereceden kanıtlar, Kovid-19 salgınının Wuhan Viroloji Enstitüsü’nden sızarak başlamış olabileceğine dair ciddi endişeleri ortaya çıkardığı’ kaydedildi.

Çin’in Laboratuvar Geçmişi

Çin’in ‘enfeksiyonlarla sonuçlanan laboratuvar sızıntıları geçmişi’ olduğunu vurgulayan rapor, laboratuvarın ‘bir salgına yol açabilecek tehlikeli araştırmalar’ yürüttüğünü söylüyor.

Raporda, Çinli araştırmacıların 2019 sonbaharında ‘Kovid-19 benzeri semptomlar’ nedeniyle hastalandıkları bilgisine de yer verildi.

Dünyanın merak ettiği, gece boyu takip edilen soru sabaha karşı yanıt buldu.

Duyuruyu Çin resmi haber ajansı yaptı. Habere göre, 21 tonluk roketin büyük bölümü atmosfere tekrar girdiğinde yanarak parçalandı.

Açıklamada roket parçalarının Türkiye Saati ile 05.24’te, 2.65 derece kuzey enleminde ve 72.47 derece doğu boylamında indiği belirtildi.

Long March 5B 29 Nisan’da Uzay’a Fırlatılmıştı

Verilenler koordinatlar roketin Hint Okyanusu’nda Maldivlerin yakınlarına bir yere düştüğünü gösteriyor. Çin’in Long March-5 roketi 29 Nisan’da uzaya fırlatılmıştı.

Fırlatılmasının ardından Tianhı modülü, roketten ayrılarak planlanan yörüngesine girmişti.

Roketin ana gövdesinin de Dünya’da önceden planlanan bir noktaya inmesi gerekiyordu.

Çin’in 29 Nisan’da fırlattığı modülü taşıyan roketin gövdesinin kontrolden çıkmasının ardından enkazın saatler içinde Dünya’ya düşmesi bekleniyor. Türkiye’nin de ‘risk bölgesi’ içinde yer aldığı belirtiliyor.

Çin’in uzay istasyonu için 29 Nisan’da fırlattığı ilk modülü taşıyan roketin gövdesinin kontrolden çıkmasının ardından, enkazının Cumartesi gece geç saatlerde ya da Pazar sabah saatlerinde atmosfere girip Dünya’ya düşmesi bekleniyor. Tahminlere ilişkin açıklamalar uzay gözlem ve araştırma merkezleri tarafından yapıldı.

BBC Türkçe’de yer alan habere göre, AB Uzay Gözetim ve İzleme Kurumu (EU SST) Long March 5B roketi enkazının atmosfere giriş saatini, Pazar günü 02.11GMT’den (TSİ 05.11) 190 dakika öncesi ya da sonrasındaki zaman dilimi olarak tahmin ettiklerini söyledi.

ABD Yörünge Dönüş ve Enkaz Çalışmaları Merkezi (CORDS) de roketin giriş saatiyle ilgili tahminlerini güncelledi ve Pazar günü 03.30GMT’den (TSİ 06.30) önce ya da sonrasındaki dört saat içinde beklediklerini duyurdu.

Rus uzay kurumu Roscosmos’un tahmini ise, roketin Cumartesi 23.30GMT (TSİ Pazar 02.30) sonrasında Endonezya’nın güneyinde Timor Denizi’ne düşeceği yönünde.

EU SST, internet sitesinden yayımladığı açıklamada, düşüşün etkisinin ‘düşük’ olmasını beklediklerini belirtti ama roket enkazının kontrolsüz ilerleyişinin öngörüleri de zorlaştırdığını söyledi.

Roketi ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) da takibe aldı. Pentagon tahminine göre de roket Cumartesi 23.00GMT (TSİ Pazar 02.00) civarında, dokuz saatlik zaman diliminde düşecek.

Çin Dışişleri Bakanlığı, Cuma günkü açıklamasında roket enkazının büyük bir bölümünün atmosfere girerken yanacağını ve büyük bir zarar verme ihtimalinin düşük olduğunu duyurmuştu. ABD Uzay Komutanlığı ‘kontrolsüz giriş’ olarak tanımladığı enkazın seyrini takibe aldığını açıklamıştı.

Nereye Düşecek?

Roketin nereye düşeceğiyle ilgili çok sayıda spekülasyon var. Yanmayan enkaz parçalarının yeryüzünün %70’ini kaplayan okyanuslara düşmesi de ağırlıkla dile getirilen bir tahmin.

Harvard merkezli astrofizikçi Jonathan McDowell ise Reuters haber ajansına açıklamasında, roket parçalarının karaya ve belki yerleşim bölgesine düşebileceğini söyledi. Geçen yıl Mayıs ayında ilk fırlatılan Long March 5B’nin enkazı Fildişi’ne düşmüş, bazı binalarda hasar meydana gelmiş yaralanan olmamıştı.

Avrupa Uzay Ajansı hafta içinde enkaz parçalarının 41’inci kuzey ve güney enlemleri arasına düşebileceğini açıkladı.

Türkiye’nin birçok kenti de risk altındaki ülkeler arasında gösteriliyor.

Pentagon’a bağlı Uzay Komutanlığı’nın resmi internet sitesi üzerinden yaptığı açıklamada, Los Angeles yakınlarındaki Vandenberg Hava Kuvvetleri Üssü’ndeki 18. Uzay Kontrol Filosu’nun, Long March 5B roketini takip ettiği belirtildi. Filo, uzayda çoğu düşük yörüngede olan 27 binden fazla roketin enkazını izliyor.

Pentagon sözcüsü Mike Howard, “Umuyoruz, kimseye zarar vermeyeceği bir yere inecek” dedi.

Howard, ABD’nin roket enkazını takip ettiğini ancak nereye düşeceğinin, düşüşe anca birkaç saat kala daha iyi öngörülebileceğini’ söyledi.

ABD Savunma Bakanı Lyod Austin daha önce yaptığı açıklamada ABD ordusunun roketi vurma planları olmadığını söyledi ve roketin yörüngeden düşmesinde Çin’in ihmali olduğunu ifade etti.

Paris-PSL Gözlem Merkezi’nde görevli astronom Florent Delefie, “Nesnenin boyutları göz önünde bulundurulduğunda ardında çok büyük parçalar bırakacağı anlaşılıyor. Enkazın meskun alanlara düşmesi çok düşük bir ihtimal belki milyonda bir” dedi.

Çin roketlerinin enkazını daha önce Çin sınırları içine düşmüştü. Geçen yıl Nisan ayında Hubei eyaletindeki Shiyan şehri sakinlerine ve çevresine roket enkazı düşme beklentisine hazırlık olarak bölgeyi tahliye etmeleri talimatı verilmişti.

Aerospace Corportation blog sayfasından yayımladığı açıklamada ise Long March 5B’nin Dünya’ya girişinin olağandışı bir durum olduğunu yazdı:

“Olağandışı çünkü fırlatıldığında roketin ilk evresi, yaygın görülenin aksine menzilini düşürmek yerine yörünge hızına ulaştı. Roketin boş gövdesi şimdi Dünya’nın çevresinde oval yörüngede, oradan da kontrolsüz düşüş için sürükleniyor.”

Roketin boş gövdesi geçen haftadan bu yana irtifa kaybediyor. Ama düşüş hızı, atmosferde öngörülemeyen değişkenler nedeniyle belirsiz.

Long March 5B enkazı, dünyaya düşecek en büyük roket enkazlarından biri olacak. Uzmanlar kuru kütlesinin yaklaşık 18 ila 22 ton arasında olacağını tahmin ediyor.

29 Nisan’da Fırlatıldı

Çin, Long March 5B roketini 29 Nisan’da Hazinan Adası’ndan Tianhe çekirdek modülünü uzaya taşımak için fırlatmıştı.

Fırlatmanın ardından Tianhı modülü roketten ayrılmış ve planlanan yörüngesine girmişti.

Çin Uzay İstasyonu Projesi kapsamında uzaya gönderilen Tianhe; uzunluğu 16,6 metre, maksimum çapı 4,2 metre ve kalkış kütlesi 22,5 ton olan bir uzay aracı.

Modül, yaklaşık 6 aylık uzay ziyaretlerinde astronotlar için birincil yaşam alanı olacak. Roketin artından istasyonun tamamlanması için 10 tane daha misyon gönderilecek. Bu misyon geçen yıl Mayıs’tan sonra fırlatılan ikinci roketti.

Long March 5 roketleri Çin’in uzay çalışmalarının, Ay ve hatta Mars keşifleri için planlarının önemli bir bölümünü oluşturuyor.

BBC Türkçe’nin haberine göre; 266 vekilin katıldığı ve ret oyu çıkmayan oylamada iktidardaki Liberal Parti büyük oranda çekimser kaldı. Başbakan Justice Trudeau ve çoğu kabine üyesi oylamaya katılmadı.

Böylece Kanada, ABD’nin ardından Çin’in soykırım işlediğine karar veren ikinci ülke oldu.

Milletvekilleri hükümetten Uluslararası Olimpiyat Komitesi’ne “Çin soykırıma devam ederse 2022 Kış Olimpiyatları’nı Pekin dışında bir yere taşıyın” çağrısında bulunmasını da talep etti.

Başbakan Trudeau Çin’in Sincan bölgesinde Uygurlara karşı eylemlerine soykırım denmemesi gerektiğini, bunun “son derece yüklü bir kavram olduğunu” söylemiş ve bu konuda daha fazla araştırma yapılması gerektiğini eklemişti.

Trudeau’nun kabinesinden yalnızca Dışişleri Bakanı Marc Garneau oylama sırasında Avam Kamarası’nda görüntülendi.

Garneau orada yaptığı konuşmada Kanada hükümeti adına çekimser kalacağını söyledi.

Ana muhalefet lideri Erin O’Toole ise bu adımın “bazı ekonomik fırsatları kaçırmaya yol açsa bile insan hakları ve insan onurunun yanında olduklarını net bir şekilde göstermek” için bu oylamaya ihtiyaç duyulduğunu söyledi.

Bu ay Başbakan Trudeau’ya bir açık mektup yazan O’Toole, BBC World News’in Çin’deki kamplarda sistematik tecavüz, cinsel istismar ve işkence uyguladığını yazmasının ardından Çin’de yasaklanmasına da değinerek Çin’e karşı çıkma çağrısı yapmıştı.

Kanada’nın Çin’le ilişkisi son yıllarda kötüleşti.

Oylamayla ilgili hafta sonu bir açıklama yapan Çin Kanada Büyükelçisi Cong Peivu, bunun “Çin’in iç işlerine karışmak” anlamına geleceğini söyledi ve ekledi:

“Buna karşı çıkıyoruz çünkü bu gerçekleri yansıtmıyor. Sincan’da soykırıma benzeyen hiçbir şey yaşanmıyor.”

İnsan hakları örgütleri Çin’in son birkaç yılda en az bir milyon Uygur’u “yeniden eğitim kampı” adı verilen mekanlarda gözaltında tuttuğunu belirtiyor.

BBC daha önce Uygurların zorla çalıştırıldığını gösteren haberler de yapmıştı.

Kanada’da kabul edilen yasa, hükümete bu konuda yapması gerekenlerle ilgili bağlayıcı bir yol haritası vermiyor fakat bu alanda komşusu ABD’yi örnek alması gerektiğini vurguluyor.

Hem Biden yönetiminin Dışişleri Bakanı Anthony Blinken hem de Trump yönetiminin Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, Çin’in Uygur Türkleri ve diğer etnik gruplara yaptıklarının bir soykırım olduğunu söylemişti.

Çin’in başkenti Pekin’deki havalimanından gece saatlerinde hareket eden uçağın İstanbul’a inişiyle aşıların bulunduğu konteynerler, gümrük işlemlerinin ardından uçaktan alınarak depolara taşınmaya başlandı.

Uçakla, inaktif aşıların 10 milyon doz olan 2. sevkiyatının ilk bölümünü oluşturan 6,5 milyon doz aşının getirildiği ifade edildi.

14 günlük test süreci

Aşıların Türkiye’ye ulaşmasıyla birlikte, güvenirlilik testi süreci başlayacak.  14 gün sürecek bu aşamanın ardından aşılar güvenli bulunursa, acil kullanım onayı çıkarılacak.

14 Ocak’ta yapılmaya başlanan Sinovac aşısının ilk dozu ise, 1 milyon 200 binden fazla kişiye uygulandı.