İstanbul’da sahil şeritlerinde zaman zaman yoğunlaşan deniz salyası istilasındaki son durum havadan görüntülendi. Suadiye Sahili’nde çekilen görüntülerde İstanbul Kürek Spor Kulübü sporcularının müsilaja rağmen antrenman yaptıkları göze çarptı.

Marmara Denizinde görülen deniz salyası İstanbul sahillerini de kimi zaman aşırı yoğun bir şekilde gözükmeye devam ediyor. İstanbul Anadolu Yakası Suadiye Sahili’nde havadan çekilen görüntülerde denizin büyük bir bölümünün salya ile kaplandığı görülüyor. Yüzeyi salya ile kaplı iskelenden ayrılan bot ve tekneler havadan görüntüler ile durumun ciddiyetini gözler önüne seriyor.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile İstanbul Büyük Şehir Belediyesi ekipleri ise sahil kenarına getirdikleri araçları ile deniz yüzeyindeki salyayı temizlemeye çalışıyor. Bazı noktalarda tamamen salya ile kapanan sahilde denizi 200 metre kadar deniz gözükmüyor.

Marmara’daki kirlilikle ilgili 2 yıl önce ortaya konulan raporlara rağmen, geç kalındığı belirtiliyor. 

TÜBİTAK MAM tarafından yürütülen “Denizlerde Bütünleşik Kirlilik İzleme 2017-2019 Programı” kapsamında 2 yıl önce ortaya konulan raporlardan yansıyanlar problemin geldiğini gösteren bilgiler içeriyor.TÜBİTAK MAM Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü’nden uzmanların 2018’de Karadeniz, Ege ile Marmara Denizi’ndeki ağır metal kirliliğine yönelik araştırmada, Marmara Denizi’nde özellikle İzmit Körfezi’nde yüksek seviyede civa zenginleşmesi; Küçükçekmece istasyonunda da kadmiyum, bakır ve çinko açısından orta-yüksek seviyede bir zenginleşme olduğuna dikkat .

Milliyet gazetesinden Mert İnan’ın haberinde yer verdiği, ‘Marmara Denizi Diplerinde Bulunan Deniz Çöplerinin’ dağılımı başlıklı raporda ise Marmara Denizi’ndeki deniz çöplerinin kritik bir konu olduğuna dikkat çekilerek, 34 istasyonun 32’sinde çöp bileşeni tespit edildiği, 280 trol çekiminden 443.2 kg ağırlığında 626 adet çöp bileşeni tanımlandığı, çöp miktarının 2017 senesine göre önemli derecede arttığı tespit edildi.

Raporda, “En fazla çöp bolluğu Gemlik ve İzmit Körfezi civarında da nispeten yüksek kirlilik görülmüştür. Güney ve Batı Marmara’da konumlanan istasyonlar arasında Gönen çayı nehir ağzına yakın 15’inci istasyon ortalama bolluk ile en fazla kirliliğe sahiptir” görüşleri

Biyolog Prof. Dr. Barbaros Çetin, çürümüş yumurta gibi kokan bu yosun türünün deniz ekosistemini hızla çökertebileceğini ve turizm faaliyetlerini sekteye uğratabileceğini ileri sürdü.

Suda tehlikesiz olan, kıyıda ise çok ciddi cilt sorunlarına yol açan bu yosunun hidrojen sülfür saldığını ve çürük yumurta gibi koktuğunu söyleyen Biyolog Prof. Dr. Barbaros Çetin; Kuzey Ege’nin yanı sıra özellikle Akdeniz kıyılarında, Kaş, Kalkan, İskenderun ve Gökova civarında sık görüldüğünü aktardı.

Prof. Dr. Çetin, şunları söyledi:

“Deniz kıyılarımızdaki ‘Musilaj’ istilasına ek olarak, acilen gerekli tedbirler alınmazsa Dikili sahillerindeki gibi yoğun olarak yeni yeni görmeye başladığımız ‘Sargassum’ isimli kahverengi deniz yosununun yakın zamanlarda oldukça önemli olumsuz etkileriyle karşılaşabiliriz.

Bir an önce kıyılarımızda Sargassum popülasyonunun miktarı tespit edilmesi, kıyıya vuranların yerel yönetimler tarafından toplanarak bertaraf edilmesi ve yöre halkının bilinçlendirilmesi önem arz ediyor.”

MEKSİKA’DA KIRMIZI ALARM VERİLMİŞ

2019 Yılında Meksika’da büyük sıkıntılar yaşandığını belirten Prof. Dr. Çetin, şöyle konuştu:

“2019 yılında Meksika’nın Karayip Denizi kıyılarındaki dünyaca ünlü plajları, çamur rengi yosunların istilasına uğradı. 621 mil kıyı etkilendi. Uzmanlar küresel iklim değişimi nedeniyle deniz suyunun ısınması ve deniz akıntılarının yön değiştirmesinin etkili olduğunu ifade etmişlerdi. Bozuk yumurta kokusu yayan yosunlar, turistlerin plajlardan uzak durmasına ve otel rezervasyonlarını iptal etmesine neden oldu.

Kıyıya vuran yosunlar hava ile temas sonucu bir süre sonra çürümeyle birlikte hidrojen sülfür üretiyor. Havada solunum problemlerinden cilt döküntülerine kadar her şeye neden olabilecek yakıcı bir gaz olma özelliği taşıyor. Suda oldukça asidik olan hidrojen sülfür, yüzücüler için toksik olabiliyor. Deniz yosununa temas eden veya yakın olan kişiler kalp çarpıntısı, baş dönmesi ve baş ağrıları bildirmişler.” 

KAPLUMBAĞALAR, TEHDİTİ ÖNLÜYOR

Prof. Dr. Barbaros Çetin, deniz kaplumbağalarının bu yosunu tüketerek tehlikeyi önlediğine işaret etti. Çetin, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Sargassum, tüm yaşam döngüsünü bir alt tabakaya bağlanmadan tamamlayabilen eşsiz bir kahverengi deniz yosunudur. Temel tür olarak küçük balıklara ve omurgasızlara barınak sağlayarak, denizin sahil veya deniz tabanına yakın olmayan kısımlarında önemli bir ekolojik rol oynar. Bu yüzen yaşama alanı, deniz kaplumbağalarının yanı sıra hayati önemde yengeçler, karidesler gibi birçok deniz hayvanı için yiyecek, barınak ve üreme alanı sağlarlar. Örneğin deniz kaplumbağalarının tüm yaşamları boyunca önemli yiyeceklerinden biridir.”

Prof. Dr. Çetin, Sargassum tehdidinde, küresel ısınma ve iklim değişiklikleri ile bilinçsiz balıkçılığın etkili olduğunu dile getirdi.

Evrensel gazetesinden Özgür Gültekin’in haberine göre, Kahraman, bugüne dek bilim insanlarının Marmara Denizi’ne dair  yaptığı uyarıların dikkate alınmadığını ifade ederek “Marmara Denizi’nin ‘koruma bölgesi’ ilan edilmesi şimdiye kadar korunmadığının itirafıdır. Ya bilmediklerinden ya da bilerek algı oluşturmak adına sorunu müsilajmış gibi gösteriyorlar. Müsilaj bir sonuç. Bu sonuç bugün müsilaj, yarın salgın hastalık, öbür gün balık ölümleri olarak çıkar” dedi.

Toplantının sonuç bildirgesini eleştiren Kahraman, “Sonuç bildirgesinde ‘ilgili kurum temsilcileri, sivil toplum örgütleri ve bilim insanlarıyla toplantılar yapılmalı’ gibi ifadeler var. Çevre Mühendisleri Odasının ya da TMMOB’nin başka ilgili odalarının böyle bir toplantıdan haberi olmadı ki! ‘Bilim insanlarından görüş alınacağı’ ifade ediliyor ancak daha önce hangi bilim insanının uyarısını dinlediniz? Onu bırakın Marmara Denizi’nın feryadını da dikkate almadınız. ‘Deniz kaynaklarının bilinçli kullanılması, sürdürülebilirliğinin sağlanması’ gibi yine güzel sözler kullanılmış bildirgede. Müsilajın nedeni olarak sıralanan şeylere baktığımızda da ‘artan sıcaklık, oksijen azalması, okyanus asitlenmesi, aşırı avlanma, kirlilik, istilacı türler ve gemicilik’ ifadeleri yer alıyor ancak bunların ana başlığı zaten kirliliktir. Kaldı ki bu nedenler biliniyorsa bunun üzerine gidecek olan da siyasi iradedir. Bilim insanları sizi uyarmıştı, doğa uyarmıştı. Uyarmamış bile olsalar siz hiç ölçüm yapmadınız mı? Bu kadar kirleticiyi denize veriyorsunuz da bu denizde bir değişim olacağını hiç düşünmediniz mi?” düşüncelerini dile getiri.

Kahraman şunları söyledi :

“Raporda bahsedilen tüm sorunların sorumlusu iktidarın kendisidir. Denetleme” faaliyetlerinden bahsediliyor ancak Bakanlık bu işi zaten çoktan üzerinden atmaya çalışıyor. Denetleme faaliyeti özel sektöre sevk edilmek isteniyor ve Çevre Ajansı ile de bu iş pekiştirilmek isteniyor.

Metinde ‘atık su’ yerine ‘karasal kökenli girdiler’ gibi ilginç bir ifade kullanılıyor. Yani ‘havasal kökenli girdiler’ gibi bir şey yok ki zaten. Atık suyun adı atık sudur. Bu dile dikkat etmek lazım, içinde bulunduğumuz durumu yumuşatmaya dair bir algı yönetimi bu.

Koruma, bundan 30 yıl öncenin gündemiydi, bir şey kalmadı, neyi koruyacaksınız ki? Eylem planlarına baktığınızda buram buram yeni ihale kokuları geliyor. Birisi ‘Müsilajı tarımda kullanacağız, para bile kazanabiliriz’ diyor, öbürü ‘Kanal İstanbul’u açarsak sorun çözülür’ diyor. Bu zihniyet sonucu oluşturulan ‘eylem planı’ ile yeni yıkımlar ortaya çıkacaktır. Aslolan planlar ya da yönetmelikler değil uygulamadır. Asıl sorun müsilaj değil kirliliktir demiştik ya, asıl sorun bu zihniyettir, çevre politikalarına bu bakıştır. Marmara Denizi’nin ‘koruma bölgesi’ ilan edilmesi de bugüne dek korunmadığının itirafıdır.

Sanki kirlilik sorunu yok da müsilaj sorunu var. ‘Bariyerlerle müsilajı topladık, tanklara aldık, bertaraf noktasına getirdik’ deniliyor. Bunu zaten televizyonda görüyoruz da ‘bertaraf noktası’ dediğiniz yer neresi ve bunu nasıl bertaraf ediyorsunuz? Şu kadar ton deniz salyası topladık’ diyorlar ancak böyle yaparak sorunu başkalaştırıyorsunuz, üstelik ana sorunu da değersizleştiriyorsunuz. Bu esnada bile birileri müsilajı topluyor, birileri taşıyor ve buradan para kazanıyor. Atık tesislerine deniz salyalarını almaları yönünde baskı yapıldığı duyumları geliyor bize

Bildirgede ‘Karadeniz kökenli kirleticilerden’ bahsediliyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı’nın ‘Kanal İstanbul müsilajı temizleyecek’ açıklamasını düşününce burada bir çelişki var. E hani Karadeniz’den gelen su Marmara Denizi’ni temizleyecekti? Bir de ‘nüfus yoğunluğuna bağlı sebepler’den bahsederken öte yandan da Kanal İstanbul’la yeni bir faaliyet merkezi, yeni gettolar, yeni bir kent yaratmak ne anlama geliyor? Dolayısıyla bu raporun satır aralarına bakıldığında da Kanal İstanbul’un neden yapılmaması gerektiğini anlayabiliriz.”

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla yayımlanan genelge Resmi Gazete’de yayınlandı. Genelgede; Marmara Denizi’nde görülen “müsilaj kirliliği” nedeniyle “Marmara Denizi Eylem Planı çerçevesinde işlerin belirtilen sürelerde tamamlanabilmesi için” Çevre ve Şehircilik Bakanı başkanlığında Marmara Denizi Eylem Planı Koordinasyon Kurulu kurulduğu bildirildi.

Genelgeye göre, Koordinasyon Kurulu, ayda en az bir kez toplanacak. Kurulun çalışmaları, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından yönetilecek. Koordinasyon Kurulu, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanacak ve toplantıya katılan üye sayısının salt çoğunluğu ile karar alacak. Kurulun aldığı kararları ilgili kurum ve kuruluşlar uygulayacak.

Koordinasyon Kurulu gerekli gördüğü zamanlarda alt çalışma grupları oluşturabilecek. Bu alt çalışma grupları; kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları, meslek birlikleri ve özel sektör temsilcilerinden oluşacak. Bu temsilcilerin oy hakkı bulunmayacak.

Koordinasyon Kurulu’nda şu kurum ve kuruluşlar yer alacak:

“Çevre ve Şehircilik, İçişleri, Sağlık, Sanayi ve Teknoloji, Tarım ve Orman, Ulaştırma ve Altyapı bakanlıklarının ilgili bakan yardımcıları; 

Milli Savunma Bakanlığı Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanı,

İstanbul, Kocaeli, Bursa, Balıkesir, Tekirdağ, Yalova, Çanakkale illerinin valileri,

TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi ve Türkiye Bilimleri Akademisi Başkanları ile Orta Doğu Teknik Üniversitesi Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdürü ve İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Dekanı, Marmara

Belediyeler Birliği Başkanı, İstanbul, Kocaeli, Bursa, Balıkesir, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanları ile Yalova ve Çanakkale İl Belediye Başkanları,

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Organize Sanayi Bölgeleri Üst Kuruluşu Başkanları, Türkiye Çevre Ajansı Başkanı, İMEAK Deniz Ticaret Odası Başkanı, Türkiye Gemi İnşa Sanayicileri Birliği Başkanı,

Marmara Denizi Eylem Planı uyarınca Marmara Belediyeler Birliği bünyesinde kurulacak olan Bilim ve Teknik Kurul Başkanı,

Deniz Temiz Derneği (TURMEPA) ve Türkiye Çevre Koruma Vakfı (TÜÇEV) Yönetim Kurulu başkanları.”

Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile Marmara Denizi’ndeki müsilaj kirliliğini önlemek amacıyla hazırlanan Marmara Denizi Eylem Planı’nın uygulanması için koordinasyon kurulu kuruldu.  

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla yayımlanan genelge Resmi Gazete’de yayınlandı. Genelgede; Marmara Denizi’nde görülen “müsilaj kirliliği” nedeniyle “Marmara Denizi Eylem Planı çerçevesinde işlerin belirtilen sürelerde tamamlanabilmesi için” Çevre ve Şehircilik Bakanı başkanlığında Marmara Denizi Eylem Planı Koordinasyon Kurulu kurulduğu bildirildi.

Genelgeye göre, Koordinasyon Kurulu, ayda en az bir kez toplanacak. Kurulun çalışmaları, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından yönetilecek. Koordinasyon Kurulu, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanacak ve toplantıya katılan üye sayısının salt çoğunluğu ile karar alacak. Kurulun aldığı kararları ilgili kurum ve kuruluşlar uygulayacak.

Koordinasyon Kurulu gerekli gördüğü zamanlarda alt çalışma grupları oluşturabilecek. Bu alt çalışma grupları; kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları, meslek birlikleri ve özel sektör temsilcilerinden oluşacak. Bu temsilcilerin oy hakkı bulunmayacak.

Koordinasyon Kurulu’nda şu kurum ve kuruluşlar yer alacak:

“Çevre ve Şehircilik, İçişleri, Sağlık, Sanayi ve Teknoloji, Tarım ve Orman, Ulaştırma ve Altyapı bakanlıklarının ilgili bakan yardımcıları; 

Milli Savunma Bakanlığı Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanı,

İstanbul, Kocaeli, Bursa, Balıkesir, Tekirdağ, Yalova, Çanakkale illerinin valileri,

TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi ve Türkiye Bilimleri Akademisi Başkanları ile Orta Doğu Teknik Üniversitesi Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdürü ve İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Dekanı, Marmara

Belediyeler Birliği Başkanı, İstanbul, Kocaeli, Bursa, Balıkesir, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanları ile Yalova ve Çanakkale İl Belediye Başkanları,

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Organize Sanayi Bölgeleri Üst Kuruluşu Başkanları, Türkiye Çevre Ajansı Başkanı, İMEAK Deniz Ticaret Odası Başkanı, Türkiye Gemi İnşa Sanayicileri Birliği Başkanı,

Marmara Denizi Eylem Planı uyarınca Marmara Belediyeler Birliği bünyesinde kurulacak olan Bilim ve Teknik Kurul Başkanı,

Deniz Temiz Derneği (TURMEPA) ve Türkiye Çevre Koruma Vakfı (TÜÇEV) Yönetim Kurulu başkanları.”

Türkiye’nin en son karşı karşıya kaldığı çevresel sorunların başında deniz salyası geliyor. İstanbul, Tekirdağ, Bursa, Kocaeli gibi kentlerin Marmara Denizi kıyısında görülen deniz salyasına karşı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, mücadele başlattı. 5 Haziran günü Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu, İstanbul Valisi Ali Yerlikaya ve çok sayıda belediye başkanının katılımıyla Marmara Denizi’nde kıyısı olan tüm kentlerde aynı anda 15 ayrı noktadan deniz salyasını temizleme çalışmaları başlatıldı. Bu arada Karadeniz’de bazı bölgelerde müsilaj görüldü. 

Su Politikaları Derneği Başkanı Dursun Yıldız, deniz salyası sorununu, ANKA Haber Ajansı’na değerlendirdi.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın “Marmara Denizi’nde Müsilaj Problemi ve Çözüm Önerileri Çalıştayı’na” da katılan Dursun Yıldız, çalıştayda bilim insanlarının; “Yaygın müsilaj sorununu, Marmara Denizi’nin durgun bir iç deniz oluşu, deniz suyu sıcaklığında iki dereceye varan artış, özellikle azot ve fosfor kirlilik yükünün artışı olarak belirttiğini” aktardı. Yıldız, “Marmara’da müsilaj oluşumunu tetikleyen çevresel koşullar oluşursa bunun tüm denizlerde görülebileceği söyleniyor” dedi.

“MARMARA AĞIR YARALI”

Yıldız, “Bilim insanlarının açıklamaları dikkate alındığında Marmara Denizi’nin ekolojik olarak ağır yaralı olduğu ortaya çıkıyor. Musilaj oluşumunu tetikleyen çevresel koşullar oluşursa bunun tüm denizlerde görülebileceği söyleniyor” dedi. Yıldız, ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü’nün araştırma gemisinin verilerine yönelik, “Güncel bulgulara göre Marmara’nın çözünmüş oksijen seviyesi çok düşmüş durumda” değerlendirmesini yaptı.

Yıldız, Marmara’daki sorunun çözümü için şunları söyledi:

“Müsilajın, Marmara’da ortaya çıkışı 2007 -2008 yılları olarak açıklanıyor. Çevresel koşulların oluşmasıyla geçen ekim ayından itibaren Marmara denizinde çok yaygın olarak görünmeye başlandı.  Ancak sorunun nedenleri konusunda yeterince araştırma yapılmış durumda. Alınması gereken önlemler de belli. Biz, Su Politikaları Derneği olarak sorunun su yönetimi ve atık su yönetimi bölümüyle ilgiliyiz. Bu sorunun sebeplerini ortadan kaldırabilmek için Marmara Havza Bölgesi ölçeğinde bütünleşik bir su ve atık su, su kalitesi yönetimine ihtiyacımız var. Marmara’ya giren azot fosfor kirlilik yükünün azaltılması lazım. Bunun için de tüm havza bölgesinde ödünsüz bir su, atık su, su kalitesi yönetimi gerekli.”

CHP İstanbul Milletvekili Ali Şeker’in 1 Haziran’da, TBMM’de Marmara Denizi’nde tehlikeli biçimde yayılan müsilaj için verdiği araştırma önergesi AKP ve MHP’li milletvekillerinin oylarıyla reddedilmişti. Daha sonra AK Parti de dahil olmak üzere tüm partiler ayrı ayrı konuyla ilgili önerge verdiler. Önergeler bugün TBMM Genel Kurulu’nda görüşüldü. AKP, CHP, MHP, İYİ Parti ve HDP’nin önergeleri kabul edildi. Böylece Müsilaj Araştırma Komisyonu kurulması kararlaştırıldı.

Şeker, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Geçen hafta AKP ve MHP oyları ile reddedilen denizlerimizdeki müsilaj sorununun araştırılması için verdigimiz önerge sosyal medyadaki tepkiler ve kamuoyu baskısı ile bugün kabul edildi” mesajını verdi.

Komisyon çalışmaları sırasında tüm kurum ve kuruluşlardan bilgi alabilecek, konuyla ilgili uzmanları dinleyebilecek, müsilaj sorununun yaşandığı yerlerde inceleme yaparak rapor oluşturacak. Komisyon raporunda çözüm önerilerine de yer verilecek. Rapor Genel Kurul’da görüşülecek, ilgili kurum ve kuruluşlara da gerekli önlemlerin alınması için gönderilecek.

ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü öğretim üyesi Prof. Dr. Barış Salihoğlu, müsilaja ilişkin Marmara’da yaptıkları son çalışmalara ilişkin, “Müsilajın yüzeyin altında da çok yoğun olduğunu, sadece yüzeyde değil, yüzeyin altında da gördük. Bu risk halen sürüyor. İşin birçok yönüne bakmak gerekiyor, sadece müsilaj değil. Biyolojik, kimyasal yapı, hepsini bir arada hesaplamamız gerekiyor” dedi.  

YÖK Başkanı Prof. Dr. Yekta Saraç başkanlığında yapılan, “Denizlerimizdeki Müsilaj Sorununa Yönelik Akademik Çalışmaların Değerlendirme Toplantısı”  konunun uzmanlarını bir araya getirdi. Toplantıda, İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Melek Okyar ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Deniz Bilimleri Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Salihoğlu, müsilaj sorununa ilişkin sunum yaptı.

“HASTALIK YAPICI BAKTERİ VE VİRÜS BULUNDURMASI NEDENİYLE SAĞLIK SORUNU MEYDANA GELEBİLİR”

Toplantının açılış konuşmasını yapan Saraç, Marmara Denizi’nde görülen müsilajın, kirliliğin yanı sıra denizin üst tabakasında balıkçılığı da etkilediğini belirterek, “Ekonomik kayıplara da sebep olmuştur ve olmaktadır. Burada bünyesinde hastalık yapıcı bakteri ve virüs bulundurması nedeni ile bir sağlık sorununun da meydana gelebileceğinin bilincinde olmamız gerekmektedir” dedi.

“İVEDİLİKLE HAREKETE GEÇMELİYİZ”

Müsilaj sorununun ekonomik, turizm, balıkçılık ve sağlığı etkilediğine dikkat çeken Saraç, “YÖK olarak bu konuya ilişkin bir bilimsel seferberliğini başlatmamız icap ediyor. Bugün bunun için konu ile ilgili bilim insanları ile görüşmek üzere toplandık. İklim değişiklikleri, sıcaklığın artması, kuraklık, konuda etken faktörler arasında sayılmaktadır. Ekolojik tahribatlara sebep olması, floral faunayı değiştirmesi gibi ağır sonuçlar doğurabilecek, deniz yüzeyini örten bu müsilaj oluşumundan bir an önce kurtulmak için sonuçlar üretmek üzere var gücümüzle ve ivedilikle harekete geçmeliyiz” diye konuştu.

Saraç, toplantının ardından, bilim insanlarının önerilerini ilgili kurumlara iletileceğini ifade ederken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a çalışma grubu ve konuyla ilgili bilgi vereceklerini söyledi.

“EKİM 2008’DE İZMİT KÖRFEZİ’NDE YIKICI ETKİSİNİ TAM OLARAK GÖSTERDİ” 

Saraç’ın konuşmasının ardından, müsilaj sorununa ilişkin ilk sunumu, İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Melek Okyar yaptı. İlk müsilajın 2007 Ekim ayında Balıkesir’in Erdek ilçesinde göründüğünü belirten Okyar, “Sonrasında denizin görünürlüğünden kayboldu. Bu olay nediri anlamaya çalışırken Ocak 2008’de tekrar bu olay yaşandı. Devamında Ekim 2008’de İzmit Körfezi’nde yıkıcı etkisini tam olarak gösterdi” dedi.

“BARBUNYA, TEKİR, MEZGİT, KIRLANGIÇ AZALMA EĞİLİMİNDE”

Okyar, Marmara Denizi’nin çok fazla sorunu olduğu ifade ederken, “Aşırı balıkçılık, iklim değişikliği… Marmara Denizi sürekli baskı altında. Ticari balıklarımızda bir azalma eğilimi, özellikle 2000’li yıllardan sonra, görüyoruz. Dibe bağlı balıklara baktığımızda barbunya, tekir, mezgit, kırlangıçlarda 2000’li yıllardan, 2020’li yıllara bir azalma eğilimi var. Balığın yerini ne almış, deniz anaları almış” diye konuştu.

KİMYASAL YAPISI ÇÖZÜLMELİ

Çözüm olarak Okyar, deniz, su bilimleri çalışmalarında yetişen insanlara ihtiyaç olduğunu söylerken, kısa zamanlı çözüm olarak, müsilajın kimyasal yapısının çözülerek bertaraf edilmesi yönünde çalışmaların yapılması gerektiğini vurguladı.

“MARMARA’DAKİ BU DEĞİŞİMLERİN KÖTÜYE GİTTİĞİNİ GÖRÜYORDUK”

ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Salihoğlu, sunumunda Marmara ve Karadeniz’de uzun süredir değişim yaşandığını ve bunu gözlemlediklerini belirterek, “Marmara’daki bu değişimlerin kötüye gittiğini görüyorduk” dedi ve Marmara’daki oksijen seviyesindeki düşüşü uzun süredir gözlemlediklerini söyledi.

“OKSİJEN, DENİZ SAĞLIĞI AÇISINDAN ÖNEMLİ BİR GÖSTERGE”

Marmara Denizi’nin kendine özgü bir yapısının olduğunu ifade eden Salihoğlu, “Yüzeyi 2, 2 buçuk derece sıcaklığı artıyor ama derin suyun da arttığını görüyoruz. Çünkü derine giren su da Ege’nin yüzeyinde geliyor. Bu yönüyle çok farklı bir deniz. Bunlar da bugün yaşadığımız bu problemleri tetikleyebilir. Oksijen, denizin sağlığı açısından önemli bir gösterge” dedi.

“MARMARA İLE İLGİLİ BİLİNMEYEN ÇOK ŞEY VAR”

Marmara Denizi’nin dijital bir ortamda “ikizinin” oluşturulması gerektiğini söyleyen Salihoğlu, “Bunu yaparken de yüksek teknolojiyi, bilgi, birikimi en iyi kullanmalıyız. Marmara ile ilgili bilinmeyen çok şey var. Karadan ne giriyor, Boğazlar sisteminden ne giriyor ne çıkıyor, bunların güncellenmesi lazım. Atmosferden ne giriyor bunların çok iyi bilinmesi lazım ki Marmara’yı çok iyi şekilde anlayabilelim” diye konuştu.

Salihoğlu, Marmara’daki son duruma ilişkin sunumunda şu açıklamayı yaptı:

OKSİJEN 25 METRENİN ALTINDA ÇOK HIZLI AZALIYOR: “Çalışmalarımız sürüyor. Tüm denizi taramıştık, şimdi bir daha taramamız istendi. 100’den fazla istasyonda devam ediyoruz. Oksijenin yüksek olduğu yerde canlılar üremeye devam ediyor. Yüzeyde evet, oksijen yüksek ama 25 metrenin altında çok hızlı azalıyor. Bu kadar keskin azalmaları normalde göremezsiniz. Ciddi biçimde oksijen azalması var. Hassas bölge olarak özellikle Susurluk önünde oksijenin çok keskin biçimde azaldığını görüyoruz.”

YÜZEYİN ALTINDA DA ÇOK YOĞUN: “Bazı optik cihazlarla yaptığımız gözlemlerde de bu müsilajın yüzeyin altında da çok yoğun olduğunu, sadece yüzeyde değil, yüzeyin altında da gördük. Bu risk halen sürüyor. İşin birçok yönüne bakmak gerekiyor, sadece müsilaj değil. Biyolojik, kimyasal yapı, hepsini bir arada hesaplamamız gerekiyor.”

“SAYI VE BURS MİKTARI OLARAK BAZI BEKLENTİLERİ VAR”

Akademik alandaki çalışmaların güçlendirilmeye ihtiyacın olduğunu söyleyen Salihoğlu öğrencilerin burs taleplerini de gündeme getirirken, “YÖK bursları, bizler de bunlardan faydalanıyoruz. Şu anda 4 aktif bursiyer var enstitüde. Sayı ve burs miktarı olarak bazı beklentiler var Sayın Başkan (Prof. Dr. Yekta Saraç) öğrencilerin, onu da burada aktarmış olayım” dedi.

Sözen, Baltalimanı, Riva ve Kadıköy’deki tam biyolojik arıtma projelerinin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 1994’te belediye başkanı olmasından sonra rafa kaldırıldığını söyledi. Sözen biyolojik arıtmanın yerine, maliyeti düşük ancak Marmara’nın kirlenmesine neden olan atık suların denizin dibine deşarj etme yolunun seçildiğini ifade etti.

Denizi kirleten derelerin ıslah projelerinin de durdurulduğunu öne süren Sözen, “Erdoğan’ın atık suları denizin dibine deşarj edilmesi ve denizin bunu kendi kendine temizleyebileceği şeklindeki temel yanılgısının Kanal İstanbul Projesi’ni gerçekleştirme konusundaki ısrarı ile sürdüğünü görüyoruz” diye konuştu.

Cumhuriyet’ten Miyase İlknur’un haberine göre, İstanbul’da plansız şehirleşmenin sonucunda nüfus yoğunluğu ve yapılaşmanın artmasına karşın kanalizasyon şebekeleri ile tam biyolojik arıtmaya maruz kalmasına karşılık atık suların tam biyolojik arıtma yerine denizin dibine deşarj etme yönteminin uzun yıllar sürdürüldüğünü dile getiren Sözen, kirlenmeyi önleme konusunda yerel yönetimlerin sadece katı atıkların denize boşaltılmasını önleyici tedbirler aldığına dikkat çekti.

“Masraf olmasın diye bizim Baltalimanı’ndaki arıtma tesisi projemiz durduruldu”

“Baltalimanı’nda bir arıtma tesisi projemiz vardı. Bizden sonra Erdoğan geldi. Erdoğan’ın bir temel yanılgısı vardı ki bu yanılgı Kanal İstanbul projesi ile de devam ediyor” diyen Sözen, şunları kaydettti:

“Temel yanılgı şu: Marmara Denizi’nden Karadeniz’e geçişler var malum. Marmara’nın dibinden denize ne verirsek verelim akıntı bunu temizler. Dolayısıyla tuz oranı farklılığı ve akıntı bunu Karadeniz’e götürür mantığıyla ‘masraf olmasın’ diye bizim Baltalimanı’ndaki arıtma tesisi projemiz durduruldu. Bunun yerine denizin dibine deşarj verdiler. Bizden önceki yönetim döneminde projelendirilmiş olan Kadıköy Mekanik Arıtma Tesisi, Riva’ya kaydırılmış ve bu mekanik arıtma tesislerinin tam arıtma tesislerine dönüştürülmesi için çalışmalara başlanmıştı. Kadıköy’de tüm Anadolu atık suyunu kapsayan bu proje, Dünya Bankası’nın kredisiyle gerçekleştirilecekti. Kredisi de onaylanmıştı. Bu proje de yürürlükten kaldırıldı. Arıtma tesisi de yapılmadı. Atık su yine deniz dibine verildi. Denizin kirlenmesi olayının nedeni, bu temel yanılgıdır. Bu yetmezmiş gibi dere ıslahları konusunda da bir adım atılmadı. Hatta bazı dere ıslah çalışmaları durduruldu.”

“Kanal İstanbul yapıldığı zaman asıl siz görün kirlenmeyi”

“Kanal İstanbul yapıldığı zaman asıl siz görün kirlenmeyi. Marmara tamamen bitecek” Sazlıdere ve Terkos barajları da ortadan kalkacak”

Son dönemde Marmara Denizi’ni etkisi altına alan müsilaj yani deniz salyası yaşamı tehdit ediyor.

Salyanın iklim değişikliği ve denize yönlendirilen atıklar nedeniyle oluştuğu tahmin ediliyor.

Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde Marmara Denizine ilişkin korkunç bir iddia öne sürüldü. 

Paylaşılan görüntülerde Marmara Denizi’ne bilinçli olarak bir gemi tarafından atık bırakıldığı iddia edildi.

İşte o paylaşım:

Çevre Komisyonu üyeleri, 9 Haziran Çarşamba günü saat 13.00’da toplantıya çağrıldı. Komisyonun, “üyeleri, Marmara Denizi’ndeki müsilaj sorunu hakkında bilgilendirmek ve bu konudaki görüşlerini almak amacıyla toplanacağı” bildirildi. 

Meclis Çevre Komisyonu, son olarak 15 Ekim 2020 tarihinde Türkiye Çevre Ajansı’nın Kurulması ile ilgili kanun teklifini görüşmek üzere toplanmıştı. 

Çay ve fındık tarımında gübre olarak çok fazla azot ile fosfor kullanıldığını belirten Prof. Dr. Mehmet Aydın, “Marmara kadar yakın zamanda böyle etki göstermez ama kirliliğe devam edersek 3, 5, 30 yıl sonra biz de karşı karşıya kalacağız” uyarısında bulundu.

Marmara Denizi’nin karşı karşıya kaldığı ‘deniz salyası’ olarak adlandırılan müsilaj, Karadeniz’de de gözlendi. Ordu’nun Fatsa ilçesi Yalıköy Limanı’nda önceki gün küçük çaplı alanda deniz salyası görüldü. Balıkçıların ihbarı ile belediye ekipleri, deniz yüzeyindeki kirliliği temizledi.

Denizdeki salya tehdidi uzmanlarca takip ediliyor. Ordu Üniversitesi (ODÜ) Fatsa Deniz Bilimleri Fakültesi Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Aydın, deniz salyasının insan kaynaklı bir doğa olayı olduğunu hatırlattı.

”3, 5, 30 YIL SONRA BİZ DE KARŞI KARŞIYA KALACAĞIZ”

Karadeniz’e akan evsel ve tarımsal atıkların yanı sıra sanayi, kanalizasyon gibi atıkların denizi kirlettiğini dile getiren Aydın şöyle konuştu:

“Marmara da, Karadeniz de kapalı deniz. Bu sonuç itibarıyla doğa olayı ama bizden kaynaklı etkilerle gerçekleşmiş bir olay. Azot ve fosfor, evsel atık, kimyasal atık, sanayi atıkları ya da tarımsal kaynaklı kirlilikten dolayı oluşan bir olay. Karadeniz’de çay ve fındık tarımında gübre olarak çok fazla miktarda azot ve fosfor kullanılıyor. Dolayısıyla bunlar zamanla belki Marmara kadar yakın bir zamanda böyle etki göstermez ama bu kirliliğe devam edersek yarın öbür gün 3, 5, 30 yıl sonra bunlarla biz de karşı karşıya kalacağız.”

”BİYOLOJİK ARITMA SİSTEMİNE GEÇİLMELİ”

Karadeniz’deki illerin arıtma sistemini biyolojik artıma sistemine dönüştürmesi gerektiğine dikkat çeken Prof. Dr. Aydın, “Karadeniz’deki bütün illerin arıtma ya da kanalizasyonları denize döküyoruz. Düzgün arıtma sistemi de yok zaten. Kanalizasyonları veya arıtmaları derin deşarj, diyerek 20 metre derinliğe gidip bırakıyoruz. Bunların tamamı Karadeniz’i kirletici unsuru olarak karşımıza çıkıyor. Bu arıtmaları biz biyolojik yüksek arıtma sistemine dönüştürmediğimiz müddetçe Karadeniz’de zaman içinde kirlilik unsuru olarak kendini gösterecektir. Bu salya olmaz, başka bir şey olur.

Gübrelemeyi düzene sokmamız lazım. Vahşice gübreleme yapılmaması lazım. Topraklarımızı verimsiz hale getirdik ve Karadeniz’de kullanılan gübrelerin tamamı ya da kullanılmış olan kimyasalların tamamı yağmur, yüzeysel sularla derelerle ve sonuç itibarıyla denize geliyor. Karadeniz zaten çok sağlıklı ekosistem değil” dedi.

”KARADENİZ’DE ÇÖKÜŞ VAR”

Balık popülasyonlarının azaldığını da kaydeden Prof. Dr. Aydın, açıklamalarına şöyle devam etti:

“Her geçen gün Karadeniz’de çöküş var. Çöküş olmaya da devam ediyor. Nüfus artışı ile kirletme unsurları artıyor. Zamanla Karadeniz daha da kirlenecektir. Balık popülasyonlarımız da her geçen gün azalıyor. Hiç yukarı giden eğilim yok. Stoklarımızın tamamı çöküş eğiliminde. Eğer hamsiyi 40 TL’ye, 50 TL’ye yiyorsak demek ki Karadeniz sistemi çöküyor demektir. Bunun başka anlamı yok. 

Deniz salyasının Marmara’da etkisi 5 yıl sürebilir çünkü ciddi oranda sadece suyun yüzeyinde gözüken değil zeminde bu çökecek ve zemin yapısındaki birçok canlının ölmesine neden olacak. Bu zamanla balıkları bile öldürecek. Bunun ötesinde bütün deniz bitkilerine, süngerlere, kabuklulara, yavaş hareket eden moloz grubu olan salyangozlara, yengeçlerine olumsuz etki yapacaktır. Uzun süre bunun olumsuz etkisini çekeceğiz. Bunlar denizel ekosistemde sonuçta zinciri kırıyor. Bir şekilde balık popülasyonlarına da olumsuz etki gösterecektir.”