Herkes TÜİK’ten Ocak ayı enflasyon rakamlarını beklerken İstanbul Ticaret Odası perakende fiyatlarda ki yıllık enflasyon miktarının Ocak ayında yüzde 50,91 seviyesine çıktığını tespit etti.

İstanbul Ticaret Odası (İTO) Ocak ayına ilişkin fiyat endekslerini açıkladı.

İstanbul’da perakende fiyatlarda yıllık enflasyon Ocak’ta yüzde 50,91 seviyesine çıktı. Böylelikle 2002 yılından bu yana en yüksek yıllık enflasyon kaydedildi.

İstanbul Ticaret Odası (İTO) Ücretliler Geçinme Endeksi Aralık ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 34,18 artış göstermişti. Ocak’ta aylık bazda yükseliş ise yüzde 13,78 oldu. Üretici fiyatları açısından gösterge olan toptan eşya fiyat endeksi ise Ocak’ta yıllık bazda yüzde 53,96 arttı.

Ocak 2022’de perakende fiyatlarda bir önceki aya göre; ulaştırma ve haberleşme harcamalarında yüzde 26,69, sağlık ve kişisel bakım harcamalar grubunda 21,51, konut harcamalarında yüzde 17,19, gıda harcamalarında yüzde 13,81, ev eşyası harcamalarında yüzde 10,24, diğer harcamalarında yüzde 6,87, kültür eğitim ve eğlence harcamalarında yüzde 5,28 artış görüldü. Giyim harcamalarında ise yüzde 0,39 azalış görüldü.

Ocak 2022’de toptan fiyatlarda bir önceki aya göre, yakacak ve enerji maddeleri grubunda yüzde 20,43, gıda maddeleri grubunda yüzde 9,82, inşaat malzemeleri grubunda yüzde 7,22, mensucat grubunda yüzde 2,15, madenler grubunda yüzde 1,44, artış görüldü. İşlenmemiş maddeler grubunda yüzde 6,53, kimyevi maddeler grubunda ise yüzde 0,04, azalış görüldü.

Çiftçiler Sendikası (Çiftçi-Sen) Genel Başkanı Ali Bülent Erdem, Vira Trabzon’a gıda enflasyonu konusunda açıklamalarda bulundu.

Tarımı ve gıdayı ele geçiren şirketlerin, fiyatların düşmesini veya artmasını sağladıklarını belirten Erdem, şöyle konuştu:

“Dünya gıda fiyatlarının artması veya düşmesi ile ilgili her şeyi belirleyen bir merkez var. Bu da tarımı ve gıdayı eline geçiren küresel tarım ve gıda şirketleri. Kendi ülkemize baktığımızda ise şunu görüyoruz ki birincisi, pandemi dönemi ile birlikte, tarımda çalışan nüfusun yaş ortalamasının büyümesi sebebiyle 65 yaş üstü pek çok insan tarlaya ulaşamadı. İkinci olarak söyleyebiliriz ki çiftçiler çok zor koşullarda ürettiler. Üçüncüsü, mevsimlik tarım işçilerinin yaşadığı problemler pandemi ile birlikte katlanarak büyüdü. Üretimde ciddi sorunlar yaşanıyor. Bir de üretilen ürünlerin pazara ulaşmasında problemler yaşanıyor.  Bu ve daha pek çok sorunu bir araya getirdiğimizde, gıda fiyatlarının artışının sebeplerini görebiliyoruz.”

Erdem, korona salgını döneminde tarım ve gıda konusunda yaşananları şöyle anlattı:

“Pandemi döneminde “aç mı kalacağız” korkusuyla gıdaya artan talep ile birlikte, gıdanın denetimini eline geçiren hem gıda şirketleri hem de bunu pazarlayan market zincirleri büyük bir avantaj sağladılar. Ama çiftçilerin pazara ulaşımları zorlaştı. Yaşadığımız bu problemler aslında dünyanın her yerinde yaşanıyor. Şirketlerin gıda üzerindeki kontrolü, pazara ulaşmadaki zorluklar, tarımın giderek daha çok metalaşması ve kar aracı haline gelmesi, üretimin zorlaşması, ihracata yönelik politikaların uygulanması ve küresel şirketlerin önünün açılması ve bir de küresel iklim değişiminin ortaya çıkardığı kuraklık gıda fiyatlarının yükselmesine neden oluyor.” şeklinde konuştu.

“Çözüm çok açık ve net; küçük çiftçilerin kendi topraklarında kendi üretimlerini yapması”

Tarım ve gıda alanında yapılması gerekenlere de değinen Erdem, “Bunun çözümü aslında çok açık ve net; küçük çiftçilerin kendi topraklarında kendi üretimlerini yapması. Kendileri için bile üretseler, gıda fiyatlarının yükselmesine engel olacak bir rol oynayacaklardır. Ama küçük çiftçilerin üretmelerini engelleyecek her şey yapıldı. Küçük çiftçilerin üretimlerine devam edebilmelerini sağlamak yerine tarıma hakim olanların, “tarımda 4.0”, “inovatif tarım” ve “dijital tarım” gibi tanımlamalarla beraber gıdanın giderek daha az elde toplanması sürecini yaşatıyorlar. Bu, tarımda tekelleşmedir.  Gıda kadar az insanın elinde toplandığında gıda fiyatlarının belirlenmesi, gıda fiyatlarının artmasına neden oluyor. Aynı zamanda bu süreç gıda spekülasyonlarını da ortaya çıkarıyor. Gıdayı bir meta haline dönüştürdüğünüz anda, stoklamalar ve kriz anında gıdayı daha yüksek fiyatlardan pazara sunma şansı tanıyor şirketlere.” ifadelerini kullandı.

Ayçiçeğinde ve ham yağdaki fiyat artışı gümrük vergilerinin indirilmesine rağmen durdurulamıyor. Son 4 ayda ayçiçeğinde yüzde 52, ham yağda ise yüzde 32 artış yaşandı. Yaşanılan fiyat artışları raflarda yer alan ayçiçeği yağının da fiyatını yüzde 60 artırdı.

Ayçiçeği ve ham yağ fiyatları, getirilen gümrük vergi indirimlerine rağmen yükselmeye devam ediyor. Eylül ayında tonu 430 dolar olan ayçiçeği tohumu aralık ayının sonu itibarıyla yüzde 52 artışla 655 dolara yükseldi. Ham yağ fiyatı ise yüzde 32 artış ile tonu 890 dolardan 1200 dolara yükseldi. Yurt içindeki fiyatları dengelemek adına 5 ve 25 Kasım’da getirilen iki ayrı kararla yağlık ayçiçeği tohumunda gümrük vergisi sıfırlandı, ham ayçiçeği yağındaki gümrük vergisi ise 1 Temmuz 2021’e kadar yüzde 36’dan yüzde 3’e indirildi. Gümrük vergilerine rağmen artan hammadde fiyatları raflarda yer alan ayçiçeği yağının da yüzde 60 oranda artmasına neden oldu. Hasat sezonunun daha yeni sona erdiğini belirten sektör temsilcileri, yeni hasat için 8 aylık bir süre olduğunu ve fiyatların yüzde 20 daha artma ihtimalinin olduğunu dile getiriyorlar. Ayrıca uygulanan gümrük vergilerinin zamanında getirilmediği için fiyatların düşürülmesinde etkili olmadığını ileten sektör temsilcileri, iç piyasayı yakından takip eden yurtdışındaki satıcıların gümrük vergilerinin indirilmesiyle hammaddeye zam yaptıklarına dikkat çekiyorlar. Rusya’nın ayrıca 9 Ocak 2021’den 30 Haziran tarihine kadar olan dönemde ayçiçeği ihracatına ton başına 165 Euro’dan az olmamak kaydıyla uygulanan vergiyi yüzde 6.5 seviyesinden yüzde 30’a çıkartıyor. Bu durumun bir nebze de olsa fiyat artışlarına yol açacağı belirtiliyor.

“Dünya genelinde gıda enflasyonu yaşanıyor”

Dünya Gazetesi’nden Mehmet Hanifi Gülel’in haberine göre, pandemi döneminde yaşanan sıkıntılar ve rekolte düşüşleri gıda tedarik zincirlerinin aksaması sonucu ülkelerin stratejik ürünlerde ihracat yasakları getirdiklerini aktaran Bitkisel Yağ Sanayicileri Derneği (BYSD) Başkanı Tahir Büyükhelvacıgil, dünya genelinde bir “gıda enflasyonu” yaşandığını ve ülkelerin gıdayı stoklamaya başladığını belirtti. Büyükhelvacıgil, “Özelikle Çin, Hindistan gibi sektörün büyük oyuncuları, soyadaki fiyat artışından dolayı Karadeniz havzasından ayçiçeği alımına yöneldi. Pandeminin hız kesmeden devam etmesi sadece ülkemizde değil tüm dünyada gıdada içe kapanmaları ve fiyat artışlarını da beraberinde getirdi. 2020 yılında ülkemizde de ayçiçeği rekoltesi 3 milyon ton olan ihtiyacımıza karşılık, 1 milyon 300 bin ton dolayında üretimle gerçekleşti. Yine en büyük üreticilerden biri olan Rusya ve Ukrayna’da rekoltede düşüşler yaşandı. Karadeniz havzasında yaşanan bu düşüşler fiyatlara yansıdı. Dünya genelinde soya, kanola, aspir gibi diğer yağlı tohum gruplarında rekolte eksikliği ve pandemi nedeniyle fiyat artışları oldu. Kur baskısı ile beraber küresel düzeyde ayçiçeği ve yağlı tohumlarda fiyat artışları yaşanıyor” diye konuştu.

Ham yağ fiyatı 1200 dolara yükseldi

2019 yılında yağlık ayçekirdeği fiyatı 2 bin 500 TL iken 2020 yılında bu fiyat 4 bin 400 liraya kadar yükseldiğini açıklayan Büyükhelvacıgil, aynı şekilde ham yağ fiyatının geçen yıl 5 bin 400 TL civarı iken, bu yıl 9 bin 400 TL bandına kadar yükseldiğini kaydetti. Son bir aylık fiyatlara bakıldığında, ayçiçeği tohumunun ülkemizde 4 bin 700 TL bandında, yurt dışında ise 655 dolar civarında olduğunu bildiren Büyükhelvacıgil, “Ham yağın fiyatı ise, ülkemizde 9 bin 500 TL, yurt dışında 1200 dolar civarında gerçekleşiyor” dedi.

5 litrelik yağ fiyatı 75 liraya yükseldi

Ayçiçeği yağında ciddi artışların yaşandığını dile getiren Kadooğlu Yağ Dış Ticaret Operasyon Sorumlusu Muzaffer Yıldırım, son 2 aylık dönemde ayçiçek yağının raf fiyatında yüzde 60’lara varan artışların yaşandığını söyledi. 5 litrelik sıvı ayçiçek yağı fiyatının 45 TL’den neredeyse iki katına çıktığını bildiren Yıldırım, “Şu an 5 litrelik yağ fiyatı pazarda 65 ile 75 lira arasında satılıyor. Bugün ham yağ fiyatı 9850 liraya yükselmiş bulunuyor.

Bunun ocak, şubat ve mart ayları içinde 11 bin 500 ile 12 bin TL bandına yükselmesi tahmin ediliyor. Her yıl söz konusu aylarda fiyat artar. Çünkü hasat sezonundan uzaklaştıkça fiyatlar da artmaya başlar. Şu an tüm yağ emtialarında artış yaşanıyor. Ham palım yağı fiyatı son 1 haftada ton başına 60 dolar artmış durumda. 935 dolar olan ham fiyat 1030 dolara yükseldi. Fiyat daha da yükselecek gibi duruyor” dedi.

Alternatif yağ ürünlerinde gümrük vergilerinin düşürülmesi talep ediliyor

Ayçiçeği fiyatlarında yüzde 20 kadar bir artışın yaşanabileceğini dile getiren Altaş Yağ Sanayi Genel Müdürü Uğur Altaş, doların çok istisnai durumda gerilemesi fiyatlarda düşüşün yaşanabileceğini iletti. Aspir gibi alternatif yağ ürünlerinde de vergiler düşürülseydi yağ fiyatının bu kadar artmayacağını öne süren Altaş, eğer vergiler indirilirse aspir yağını Çin’e satmayıp yurt içinde sunulabileceğini belirtti. Bunun yanı sıra son dönemde demiryollarına önem verildiğine değinen Altaş, “Çin’den Türkiye’ye kadar hat yapıldı. Kazakistan ayçiçeği ve buğday üretiminde ilk 10 ülke içinde yer alıyor. Kazakistan’dan Türkiye’ye bir hat kurularak Rusya’ya alternatif bir pazar daha oluşturulması mümkün” ifadelerini kullandı.

Gıda fiyatlarındaki artış sürerken, tarımsal üretimin girdi maliyetlerini oluşturan kalemlerdeki fiyatlar da artmaya devam etti.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) Ekim ayı verilerini yayınladı.

Ekim’de, bir önceki aya göre yüzde 2,74 yükselen ve yıllık bazda yüzde 12,64 artan Endeks, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 10,82 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 8,62 artış gösterdi.

Ana gruplar itibariyle bir önceki aya göre tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmet endeksi yüzde 2,41, tarımda kullanılan mal ve hizmet endeksi yüzde 2,79 artış gösterdi.

Bir önceki yılın aynı ayına göre tarımda kullanılan mal ve hizmet endeksi yüzde 12,18, tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmet endeksi yüzde 15,46 artış gösterdi.

2020 Ekim ayında artışın yüksek olduğu alt gruplar sırasıyla yüzde 4,04 ile makine bakım masrafları, yüzde 3,71 ile tohum ve dikim materyali ve yüzde 3,68 ile gübre ve toprak geliştiriciler oldu.Aylık bazda en az artış yüzde 0,78 ile tarımsal ilaçlar alt grubunda oldu. Alt gruplar itibariyle, bir önceki aya göre en az artış gösteren diğer alt gruplar ise yüzde 1,46 ile diğer mal ve hizmetler ve yüzde 1,62 ile veteriner harcamaları oldu.

Alt gruplar itibariyle, bir önceki yılın aynı ayına göre en fazla artış sırasıyla yüzde 30,58 ile makine bakım masrafları, yüzde 20,18 ile hayvan yemi alt gruplarında gerçekleşti. Yıllık en fazla azalış yüzde 3,61 ile veteriner harcamaları alt grubunda oldu. Bir önceki yılın aynı ayına göre azalış gösteren diğer alt gruplar ise yüzde 1,16 ile enerji ve yağlar ve yüzde 0,12 ile tohum ve dikim materyali oldu.