Trabzon’un en eski yaşam belirtisi Düzköy ilçesindeki Çayırbağı mahallesinde ortaya çıktı. Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hülya Çalışkan Akgül ve ekibi tarafından 2018 yılında başlatılan yüzey araştırma projesi meyvesini verdi. Düzköy ilçesindeki Koskarlı Mağarası’nda inceleme yapan akademisyenler, mağarada 103 parça tespit etti. Akademisyenler tarafından alınan bu parçalardan 7’si Kanada’da bulunan McMaster Üniversitesi’nden Dr. Tristan Carter’e gönderildi. Bu numunelerin analizlerini yapan Dr. Carter, Trabzon’un ilk yaşam belirtisinin 13 bin yıl önce olduğu müjdesini verdi.

Trabzon’daki en eski buluntular olarak tarihe geçen çakmak taşı ve obsidyen olarak nitelendirilen ham maddeden yapılan aletlerin hammaddesinin Kapadokya ve Trans Kafkasya örnekleri olduğu belirlendi. Trabzon’un en eski sakinlerinin bulunduğu Koskarlı Mağarası‘nda kazı çalışmaları için plan yapmaya başlayan akademisyenler kentin gerçek tarihini ortaya çıkarmak için kazı çalışması yapmak istiyor. Koskarlı Mağarası’nda M.Ö. 10 bin ile M.Ö. 11 bin yılları arasındaki yaşam belirtisinin ortaya çıkmasıyla Trabzon’un 4 bin yıllık tarihinin çok daha eskilere dayandığı gerçeğini ortaya çıkartacak.

Çayırbağı mahallesindeki Koskarlı Mağarası’nda yapılan çalışmalar ile ilgili bilgiler veren Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hülya Çalışkan Akgül, 2018 yılında Trabzon’da arkeolojik yüzey araştırmasına başladıklarını söyledi.

Akgül “Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nden alınan izinle araştırma yapmaya başladık. Türk Tarih Kurumu ve KTÜ tarafından desteklenen arazi çalışmaları kapsamında 2019 yılında Düzköy Vadisine girdik. Özellikle güney bölümünü ele aldık, inceledik. Düzköy ilçesi Çayırbağı Mahallesi civarında Koskarlı Mağarası olarak literatüre kazandırdığımız bir mağarayı keşfettik ve incelemelerde bulunduk. İki yıllık çalışma boyunca çok sayıda mağara ve kaya sığınağı tespit ettik ancak içerisinde insanoğlunun yaptığını gösteren taş alet buluntuları sadece Koskarlı’da tespit edebildik. Koskarlı’da tespit ettiğimiz taş aletler çakmak taşı ve obsidyen olarak nitelendirdiğimiz ham maddeden yapılmış aletler. Çakmak taşı bölgede bulmak mümkün yerel hammadde kaynakları kullanılmış belli ki. Ancak obsidyen bu bölgede olmayan dışarıdan gelmiş bir hammadde. Dolayısıyla bunun nereden geldiğini anlayabilmek için analiz yaptırmak gerekliydi” dedi.

Akgül  “Proje içerisinde birlikte çalıştığımız Kanada’dan Dr. Tristan Carter bu analizleri gerçekleştiren hocamız. Kanada’da pandemi nedeniyle bazı sıkıntılar yaşandı, üniversite, laboratuvar kapandı. O yüzden bu analiz sonuçlarının gelmesi biraz uzun sürdü. Oradan gelen ön sonuçlar bize şunu gösterdi. Trabzon için çok enteresan çok ilginç bir sonuçtu. Bir grup obsidyenin hammaddesi Kapadokya bölgesini gösterdi, bir grup ise Trans Kafkasya’yı gösterdi. Trans Kafkasya dediğimiz bölge günümüzde Ermenistan-Gürcistan’ın içinde yer aldığı bir alan. O alanda obsidyen yatakları bakımından oldukça zengin bir alan. Dolayısıyla bu mağarada yaşamın olduğu süre içerisinde uzak bölgelerle bir iletişimin varmış, ortaya çıkan tablo bu oldu” diye konuştu. 

Trabzon’un en eski sakinlerini bulduklarını dile getiren Akgül, “Söz konusu dönem ne kadar erken bir dönem buna biraz değinmek gerekir. Daha insanoğlunun avcılık ve toplayıcılık yaşayarak mağaralarda yaşamını sürdürdüğü kaya sığınıklarında yaşamını sürdürdüğü bir dönem bu. Karşılaştırmaya dayanarak söyleyecek olursak muhtemelen M. Ö. 10-11 bin yılları bu taş aletlerin kullanıldığı yıllar dönemler olarak ileri sürülebilir şimdiki ön sonuçlara ön değerlendirmelere göre. Trabzon’un 4 bin yıllık geçmişi şimdi artık günümüzden önce düşünecek olursak 13 bin yıla kadar neredeyse uzanmış durumda. Yani bu bölgede Trabzon’un en eski sakinlerini bulduk. Bu mağarada yaşamışlar bu taş aletlerini işlemişler, kullanmışlar ve belli bir müddet coğrafyada yaşamışlar diyebiliriz” diye konuştu.

Çayırbağı Orta Mahalle Muhtarı Hüseyin Ocak ise Koskarlı Mağarası’nın çok eskilere dayanan bir geçmişi olduğunu bildiklerini vurgulayarak, “Üniversiteden arkeolojik çalışmaları için gelip araştırma yapıldı. Dolayısıyla burasının turizme kazandırılması yönünde bir çalışma yapılmasını bekliyoruz” şeklinde konuştu.

‘NEREDEYSE GÖBEKLİTEPE KADAR ESKİ VE ÖNEMLİ’

Dr. Akgül, ‘Koskarlı Mağarası’nda buldukları taş aletlerin, insanlık tarihinin bilinen en eski yerleşik yaşam alanı ve ibadethanesi olan Göbeklitepe ile yakın tarihlerde olduğu için önemli olduğunun altını çizdi. Akgül, “Göbeklitepe tüm dünya ve Anadolu için çok önemli. Trabzon’un ‘Koskalı Mağarası’nın önemini herkese gösterebilmek için bu kıyaslama belki yapılabilir. Koskarlı Mağarası ile Göbeklitepe arasında şartlar biraz farklı ama önemine vurgu yapmak için kullanılabilecek bir cümle olabilir. Koskarlı şu anda Trabzon bölgesinde ilk olduğu, ilk insan topluluğunu bize gösterdiği için ve nispeten Göbeklitepe’ye yakın bir tarih önerdiğimiz için böyle bir karşılaştırma yapabiliriz” dedi.

Çayırbağı Mahallesi sakinlerinden Mehmet Karal da Koskarlı Mağarası’nın turizme kazandırılmasını istediklerini kaydederek, “Burası Koskarlı Mağarası olarak geçiyor. Burasının çok eski olduğunu biliyorum. Burası turizme kazandırılırsa çok iyi olur. Bu yönde çalışma yapılırsa memnun oluruz” ifadelerini kullandı.

Şanlıurfa’da, kentin simgesi olan Göbeklitepe yakınlarındaki bir araziye yerleştirilen monolit benzeri metal blok, gizemini koruyor. Kentte heyecana yol açan monolitin kimler tarafından ne amaçla araziye yerleştirildiğinin tespitine yönelik İl Jandarma Komutanlığı bünyesinde özel ekip kuruldu.

12 bin yıllık geçmişiyle tarihin sıfır noktası olarak nitelendirilen Göbeklitepe Ören Yeri’nin bulunduğu Örencik Mahallesi’nde yaşayan Fuat Demirdil, Cuma günü sabah saatlerinde buğday ekili tarlasına geldi.

Ancak, çiftçi tarlasının uç noktasında 3 metre yüksekliğinde 50 santim genişliğinde bir metal blok görünce durumu güvenlik güçlerine bildirdi. İhbarla bölgeye gelen jandarma ekipleri önlem alırken, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü görevlileri tarafından da inceleme yapıldı. İncelemede, kim tarafından konulduğu bilinmeyen monolitin üzerinde Göktürk alfabesi ile ‘Gökyüzüne bak ayı gör’ yazıldığı belirlendi.

Daha önce ABD, Romanya ve çeşitli ülkelerde aniden ortaya çıkan ve yine aniden kaybolan monolitlere benzerliği ile dikkat çeken metal blok, kentte de heyecana yol açtı. Monolit bulunduğu bilgisi üzerine yüzlerce kişinin bölgeye akın etmesi üzerine jandarma, alanda 24 saat nöbet tutmaya başladı.

Kentte heyecana yol açan gizemli metal bloğun kim tarafından bölgeye bırakıldığının bulunmasına yönelik İl Jandarma Komutanlığı bünyesinde özel ekip kuruldu. İstihbaratçıların da yer aldığı özel ekip Örencik Mahallesi sakinleri ile tek tek görüştü. Bölgeye yakın noktadaki diğer kırsal mahallelerde de inceleme yapan jandarma ekipleri, bölgeye perşembe günü ve gecesi gelen yabancı kişiler veya şüpheli durumlar olup olmadığına yönelik bilgi edinmeye çalışıyor. Ekipler bunun yanı sıra Şanlıurfa’ya ulaşımın sağlandığı Gaziantep, Diyarbakır, Mardin ve Adıyaman yönündeki tüm kamera kayıtları ile Göbeklitepe ve Örencik Mahallesi bölgesine ulaşımın sağlandığı güzergah üzerindeki mobese ve güvenlik kameralarını incelemeye aldı. Son bir haftalık kamera kayıtlarını saniye saniye izleyen ekipler, burada taşınabileceği kamyon, kamyonet, TIR, minibüs ve kapalı kasa araçları da mercek altına aldı. Ekipler, görüntülerden elde ettiği şüpheli araçları plaka kayıtlarından inceleyerek, metal bloğu taşıyıp taşımadığı sorusuna cevap bulmaya çalışıyor.

Dün meraklıların yoğun şekilde ziyaret ettiği metal bloğun bulunduğu bölgede nöbet tutan jandarma, alana ulaşan yollarda sivillerin geçişine izin vermiyor. Sokağa çıkma kısıtlaması ve ziyarette sosyal mesafe kuralının ihlal edilme ihtimalini göz önünde bulunduran ekipler, görevliler dışında kimsenin alana yaklaşmasına müsaade etmiyor.

Mahalle sakinleri ise cuma sabahı kalktıklarında gördükleri manzara ile şoke olduklarını anlatırken, durumun netlik kazanmasını ve metal bloğun, araziye ne amaçla kimler tarafından bırakıldığının ortaya çıkarılmasını istiyor.

Şanlıurfalı arkeolog ve sanat tarihçisi İbrahim Halil Sarısu, Örencik Mahallesi’ndeki monolitin basit yapılı yapay bir monolit olduğunu belirterek, dijital platformlarda kullanılma amacıyla bölgeye bırakılmış olabileceğini ifade etti. Geçmiş dönemde farklı ülkelerde benzer durumlarla karşılaşıldığını ve dijital platform projelerince yapay monolitlerin bırakıldığının belirlendiğini hatırlatan Sarısu, “Monolit aslında taşlardan oluşan yapılardır. Doğal olarak erozyon ve sellerle sert kayanın uğradığı aşınım ile oluşmuş halidir. Monolit ‘Tek taş’ anlamı taşır” dedi.

Yapay monolitin ne amaçla bırakıldığının kısa süre içerisinde netleşeceğini gizemli bir durumun söz konusu olmadığını ifade eden Sarısu, “Bölgeye turizm açısından katkılar sunacağı düşüncesindeyiz. Göbeklitepe yakınında olması bölgeye ilgiyi arttıracaktır. Pandemi ve kısıtlama süreci olmasına rağmen insanlar buraya geliyor. Bu da ilginin yüksek olduğunu gösteriyor. İlerleyen günlerde monolit ve yakınındaki Göbeklitepe’yi ziyaret edenlerin sayısının artacağı düşüncesindeyim” diye konuştu.