Halk arasında ‘çeken akıntı’ olarak bilinen “rip akıntısı” Karadeniz’de 10 yılda 304 kişinin hayatını kaybetmesine neden oldu. En fazla boğulma vakası Samsun’da görülürken en az vaka ise Artvin’de gerçekleşti. Giresun Üniversitesi‘nden Doç. Dr. Mustafa Serkan Abdüsselam, vakaların yıldan yıla arttığını belirterek “Yaş bakımından incelersek; vakaların yüzde 70’i, 30 yaş altı. Boğulma olaylarının yüzde 80’i erkek, yüzde 20’si kadın” dedi.

Her yıl yüzlerce kişinin denizde boğulup hayatını kaybetmesine neden olan “rip akıntısı” en çok Karadeniz Bölgesi’nde görülüyor. Sahil Güvenlik Karadeniz Bölge Komutanlığı sorumluluk sahasındaki Samsun, Artvin, Bartın, Düzce, Giresun, Kastamonu, Ordu, Rize, Sakarya, Sinop, Trabzon, Zonguldak‘ta 2012-2022 yılları gerçekleşen 554 vakada, sahilden denize giren 648 kişiden 304’ü boğuldu.

BOĞULMA VAKALARI EN FAZLA SAMSUN, EN AZ ARTVİN’DE

Verilere göre; boğulma tehlikesi geçiren 523 erkekten 276’sı, 125 kadından 28’i hayatını kaybetti. Boğulma riski geçiren 439 kişinin 30 yaş altı, 212 kişinin ise 18 yaşından küçük olduğu verilere yansıdı.

İllere göre en fazla boğulma vakaları sırasıyla Samsun, Trabzon, Ordu, Giresun, Sakarya, Bartın, Zonguldak, Sinop, Düzce, Kastamonu, Rize ve Artvin’de yaşandı. Samsun’da 98 kişi, boğulma nedeniyle hayatını kaybetti. Ölümün en az yaşandığı Artvin’de ise 4 kişi boğuldu. Sahilden denize girip, hayatını kaybedenlerin illere göre dağılımında; Orta ve Batı Karadeniz şehirleri öne çıktı.

PANDEMİDE YÜZDE 16’YA GERİLEDİ

Boğulma vakaları en az 18 vaka ile 2012 yılında yaşanırken, en fazla ise 93 olayla 2022 yılında gerçekleşti. Pandeminin başladığı 2019 yılından itibaren boğulma olayları keskin bir düşüş ile 16’ya geriledi. Salgının etkisini yitirdiği 2021 yılında da 46’ya yükseldiği gözlemlendi.

‘BOĞULMA ORANLARI YAZ AYLARINDA ARTIYOR’

Verilerde; hava ve deniz suyu sıcaklığına bağlı olarak boğulma olaylarının yaz aylarında arttığı görüldü. Mayıs ve ekim ayları arasında gerçekleşen sahilden denize girme olaylarında; boğulma tehlikesi temmuz aylarında 101, ağustos aylarında 107 kişi ile en yüksek seviyelere ulaştı. Hafta içi ve hafta sonunda ölüm oranları yüzde 50’şer olurken; kurtulma oranları hafta içinde yüzde 57, hafta sonunda ise yüzde 43 oranlarında gerçekleşti. Günlere bakıldığında ise boğulma vakaları 189 olay ile en fazla pazar günü yaşandı.

‘BOĞULMA VAKALARI YILDAN YILA ARTIYOR’

Karadeniz’de boğulma vakalarını azaltmak için proje hazırlığında olan Giresun Üniversitesi Artırılmış Gerçeklik Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Doç. Dr. Mustafa Serkan Abdüsselam, Öngörü Araştırma Merkezi ile yürütecekleri ortak çalışmada; Karadeniz’de ‘rip akıntısı’ riskini analiz edip, öğretici uygulamalar geliştireceklerini söyledi.

Çalışmasından istatistik bilgiler paylaşan Doç. Dr. Abdüsselam, “2012 ile 2022 yılları arasında kolluk kuvvetlerinin Karadeniz bölgesinde tutmuş olduğu boğulma vakaları, ne yazık ki yıldan yıla artıyor. Yaş bakımından incelersek; vakaların yüzde 70’e yakını 30 yaş altı, bunların da yüzde 50’ye yakını 18 yaş altında. Bazı olaylarda birden fazla bireyin boğulma yaşadığını söyleyebiliriz. Bu da yaklaşık yüzde 90 ila yüzde 10 dağılımı gösteriyor” dedi.

‘TEMMUZ VE AĞUSTOS AYLARINA DİKKAT ETMELİYİZ’

Batı Karadeniz’de ölüm oranlarının daha yüksek olduğunu belirten Doç. Dr. Abdüsselam, “Cinsiyet açısından, boğulma olaylarının yüzde 80’i erkek, yüzde 20’si kadın. Erkeklerin yüzde 50’ye, kadınların ise yüzde 75’e yakını boğulma olaylarından kurtuluyor. Aylara bakarsak, yoğunluk bakımından temmuz ve ağustos aylarına çokça dikkat etmeliyiz. Yaşamı yitirme olaylarını baz alırsak; kolluk kuvvetleri Samsun ilinin en yüksek seviyede olduğunu, 98 boğulma vakasının yaşam yitirmeyle sonuçlandığını rapor etmiş. En düşük ilimiz ise Artvin, 4 olayla ifade edilmiş. Boğulma olayları ile yaşam yitirme oranında Batı Karadeniz’in daha yüksek orana sahip” diye konuştu.

Prof. Dr. Bayram ÖZTÜRK
Türk Deniz Araştırmaları Vakfı Yön. Kurulu Başkanı 

Oysa Karadeniz gibi kapalı bir denizin çevresinde olan savaş doğal hayatı birçok yönden olumsuz etkiliyor. Yoğun bombardıman toprağa ve suya daha sonra da denize karışan yanıcı, yakıcı ve patlayıcı savaş mühimmatlarının ekosistemde nasıl tahribat yaptıkları incelenmeli. Bu nedenle çok geçmeden Karadeniz ülkeleri ve Birleşmiş Milletlerin ilgili uzman kurumlarının ortak bir komisyonla savaşın çevresel tahribatıyla ilgili durumu incelemesi ve kamuoyunu bilgilendirmeleri gerekir. 

Azak Denizi, Tuna Deltası ve Odesa Körfezi’nde bulunan sulak alanlar biyoçeşitliliğin en hassas olduğu yerlerdir. Bu bölgeler özellikle kuşların göç yolları üzerinde bulunuyor. Her gün bombaların, silahların patladığı bu alanlarda üreme ve beslenmek için bu bölgeleri seçen, göçen ve yumurtlayan türlerin strese girmesi kaçınılmaz. Onlarca askeri geminin bulunduğu, manevra yaptığı, balistik füzelerin düştüğü Odesa Körfezi Karadeniz’de kıyısal balık türlerinin ve yunusların üreme ve beslenme alanları. 

Ne kadar petrol sızdı?

Ayrıca, bu bölgede birçok denizel canlı türüne yaşam ortamı sağlayan ve Karadeniz’de hızla azalan Kırmızı Alg’lerin (Fillofora Yosunlar) tahrip olmaması düşünülemez. Bu alanların kirlenmesi bir yana gemi gürültüleri bile canlı türleri için ciddi bir diğer stres kaynağıdır.

Mariupol açıklarında füzeyle vurulan ve batan gemiden sızan petrol’ün miktarını da yine bilmiyoruz. Bütün konularda merkezi İstanbul’da bulunan ve görevi Karadeniz’in korunması olan “Karadeniz Çevre Programı”ndan bir açıklama veya bilgi paylaşımı da göremiyoruz. Savaş sırasında cephe hattı olarak kullanılan Dinyeper Nehri bölgenin büyük bir tarımsal sulama ve içme amaçlı su kaynağıdır. Bu kaynağın kirletilmemesi mümkün değil. Okuduklarımız doğruysa bir “Hidrolik savaş”tan bahsedilmektedir. Yani nehrin yatağının değiştirilerek güçlü bir su debisinin saldıran taraf için bir engel olarak kullanıldığı iddia edilmektedir. Bu konu zaman içinde aydınlığa çıkacaktır.  

Ya mayınlar konusu?

Kimse kesin sayısını bilmemektedir… Şimdilik üçü ülkemiz kıyılarında biri de Romanya’da bulunan mayınların patlatılması sırasında deniz ekosistemine ve canlılara verilen zararların boyutlarını bilmiyoruz. Ne kadar canlı türü ölüyor, bunları patlatırken bir standart var mı yine bir fikrimiz yok. Rus kaynaklarına göre Azak Denizi ve Kerç Boğazı’nın da mayınladığı anlaşılıyor. Bu doğruysa, tehlike sadece Batı Karadeniz’de değil Doğu Karadeniz’de hatta Novorossisk’ten petrol taşıyan tankerler de risk altında. İstanbul Boğazı’nı korumakla görevli olanların gözlerini dört açtığına inanıyorum. 

Bu mayınların dökülme zamanlarını üzerlerindeki Biyolojik malzemeya bakılarak söylemek olasıdır. Mayın üzerindeki Fouling (Yapışan organizma – sakal) denilen denizel türlerin özelliklerine bakılarak belli çıkarımlar yapmak mümkün. Mayın temizse yeni atılmış sayılır. Mayının çeliğinin iz element kimyası da onun hangi ülke madeninden ve hangi fabrikadan üretildiği konusunda önemi şeyler söyler. Ayrıca, rüzgar ve akıntı etkileri de işin içine katılarak oşinografik modeller yol göstericidir. Bunu ülkemizde yapacak uzmanlar da vardır. Ama televizyonlarda ilgisiz kimseler bilimsel tartışma yerine mesnetsiz yorumlamalar ile konuyu geçiştirmekte. 

Patlatılan mayınlardan biri (Romanya) 

Mayın korkusu ve tehlikesi yüzünden İğneada’dan Kefken’e kadar balık avcılığının gece yasaklanması da savaşın başka bir sonucu. Balık tutarak geçimini sağlayan insanlara tehlike nedeniyle balık tutmak yasak denilebilir. Ama bu sırada uğranılan zarar ve ziyanında bu savaşan ülkelere savaş sonunda ödetilmesi için dosya hazırlamak gerekir. Türk balıkçılarının zararlarını karşılayacak bir komisyon kurulmalı. Çünkü mayın sayısı artarsa bu yasak ileride yayılırsa, balıkçılıkta ekonomik yıkım olur. Karadeniz Ukrayna’nın tahıl ambarıysa bizim de hala balık ambarımızdır. Diğer yandan, mademki savaş hukukuna göre dini yapılar, hastaneler, arkeolojik alanlar vs bombalanamıyor buna en azından başta sulak alanlar gibi hassas ekosistemlerinde eklenmesi, düşünmeye değmez mi?

KAYNAK: Herkese Bilim ve Teknoloji Dergisi

Karadeniz’de Fındıklı ve Oce halkı, Oce köyü girişinde karadan ve denizden teknelerin katılımı ile Karadeniz’de kafes balıkçılığının denizleri kirleteceği ve balıkçılığı bitireceğini savunarak tepkilerde bulundu. Fındıklı ve Oce halkı kafes balıkçılığına tepki olarak gerçekleştirdikleri basın açıklamasında denizleri kirleteceği ve balıkçılığı bitireceğini öne sürerek basın açıklaması gerçekleştirdi.

Karadan ve denizden gerçekleşen eyleme Fındıklı Belediye  Başkanı Ercüment Çervatoğlu, Oce köyünden Prof. Dr. Yakup Kepenek, Viçefest için fındıklıda bulunan Mimarlar Odası Ankara Şube Başkanı Tezcan Karakuş Candan, Mimarlar Odası  Yönetim Kurulu  Üyesi Muteber Osmanpaşaoğlu, Kent İzleme Merkezinden Bülent Batuman Hazeli Akgöl ve Cansen Kılıççöte de katıldı.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün internet sitesinden yaptığı açıklamada, “Doğu Karadeniz’de görülen yağışlar, yarın sabah saatlerinde etkisini artırarak, Ordu ve Giresun ile Trabzon’un batısında çok kuvvetli ve şiddetli Trabzon’un doğusu ve Rize ile Artvin’in kıyı kesimlerinde şiddetli, yer yer aşırı şiddetli olacak” dendi.

Açıklamada, vatandaşlar yağışlarda yaşanabilecek, ani sel, su baskını, taşkın, heyelan, yıldırım, dolu, yağış anında kuvvetli rüzgâr ve ulaşımda aksamalara karşı uyarıldı.

Meteoroloji’den verilen bilgiye göre yağışların çarşamba günü etkisini azaltması bekleniyor.

İYİ Parti Trabzon Milletvekili Dr. Hüseyin Örs, beraberinde İYİ Parti Toplumsal Politikalar Başkanı Ünzile Yüksel, Rize İl Başkanı Ayşegül Özyanık ve yöneticilerden oluşan heyet ile birlikte sel felaketinin yaşandığı bölgeyi ziyaret edip incelemelerde bulundu.

Örs ve beraberindeki heyet vatandaşlara geçmiş olsun dileklerini iletti ve sel felaketi sonrası bölgede yapılan çalışmalar hakkında yetkililerden bilgi aldı.

İYİ Parti Trabzon Milletvekili Dr. Hüseyin Örs, arama çalışmaları devam eden vatandaşların aileleri görüştü ve felakette hayatını kaybedenlerin ailelerini ziyaret ederek başsağlığı verdi.

Burada bir açıklama yapan Dr. Hüseyin Örs; “Ne yazık ki yine acı bir felaket sonrası Rize’ ye geldik. Etkili olan sağanak yağış sonrası merkeze bağlı Muradiye Beldesi, Ambarlık Köyü, Güneysu ve Çayeli ilçeleri başta olmak üzere Rize genelindeki yerleşim yerlerinde çok sayıda heyelan ve su taşkın meydana geldi. Maalesef can ve mal kayıpları var. Arama çalışmaları devam eden vatandaşlarımız var.

Bölgemizde yağışların bu kadar yoğun ve şiddetli olması yeni değil.  Önceki yıllarda da benzer vakalarla karşı karşıya kaldık. Yine geçen yıl Çayeli ilçemizde sel ve heyelan olmuştu. Artvin Yusufeli, Giresun Yağlıdere ve Dereli ilçelerinde ve Trabzon Araklı’da yaşanan sel ve heyelan sonucu vatandaşlarımız hayatlarını kaybetmişti. Aynı sebeplerle her yıl bu acıların yaşanması çok üzücü. Bu tür can kayıpları tekrar yaşansın istemiyoruz ama ne yazık ki her yıl yeni bir acı ile karşı karşıya kalıyoruz. Yapılması gereken yağışın zararını minimize etmek. Bölgede oluşan doğa tahribatlarına son vermek için yanlış imar ve yapılaşmanın önüne geçmek gerekir. Hepimiz biliyoruz ki: yanlış su yönetimi politikaları, ormansızlaştırma, HES’ler, dere ıslah çalışmalarının yapılması ve benzeri etkenler bu felaketleri tetikliyor.”

Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca hazırlanan “Karadeniz İklim Değişikliği Eylem Planı” var. Sayın Bakan, iklim değişikliği eylem planında, bölgenin engebeli yapısı nedeniyle yağışların sellere dönüşmesi gibi afet risklerinin artması, can ve mal kayıplarının yaşanması sebebiyle önceliğin Karadeniz’e verildiğini ifade etmişti. Fakat görüyoruz ki; bu planın uygulaması lafta kaldı. Bir an önce “Karadeniz İklim Değişikliği Eylem Planı” uygulamaya geçirilmelidir. Sel felaketinde hayatlarını kaybedenlere Allah’tan rahmet, yakınlarına başsağlığı diliyorum. Tüm Rizeli hemşehrilerimize de geçmiş olsun dileklerimi iletiyorum. Burada mağdur olanların kamusal yardım ve hizmetlerden eşit olarak faydalanması yönünde tedbirler hayata geçirilmeli, Rize ili genelinde acilen afet bölgesi kararı alınmalı ve uygulamaya geçirilmelidir.” dedi

Marmara Denizi’ni bir süreden bu yana tehdit eden deniz salyası (müsilaj) konusunda uyarılarda bulunan Hidrobiyolog Levent Artüz, Tekirdağ’ın Şarköy ilçesi balıkçı barınağında, balıkçılarla bir araya geldi. 

T24’ün haberine göre, Artüz Marmara Denizi’ni istila eden ve yoğun temizlik çalışmalarına rağmen etkisini hala sürdüren müsilaj hakkında şunları söyledi:

‘Oksijen verilmesinin ciddi anlamda faydası olmayacak’

“Fizik kuralları var, gazların, sıvıların içinde erişilebilirliği ile ilgili belirli fizik kuralları var. Eriyici akımının sıcaklığına bağlı olarak. Bir kere bunu aşmanın suni yoldan imkanı yok. Oksijen vererek. İkincisi de verilecek oksijen tamamen oksilasyonda kullanılacağı için çok ciddi anlamda faydası olmayacaktır.

‘Geriye kalan su kütlesi kirli’

Bir de verilecek oksijen miktarı ile su kütlesine bakıldığı zaman olması gereken oksijen çözülmüş oksijen miktarı hesaplandığı zaman bunun ciddi anlamda faydası olacağını düşünmüyorum. Çok lokal olarak borunun etrafında birkaç metrekare alan içerisinde etkisi olabilir ama problem burada müsilaj değil. Problem Marmara Denizi’nin kirliliği. Bir sihirli değnekle müsilajı ortadan kaldırsanız bile geriye kalan su kütlesi kirli.

‘Karadeniz’i de kaybederiz’

Bu müsilajı oluşturan etkenleri ortadan kaldırmak lazım. Yani, Marmara Denizi’ni hiçbir surette alıcı ortam olarak kullanmamak gerekiyor. Biz şu an itibariyle kaçmakta olan suya, Ergene deşarjı ile bir kova su daha ekliyoruz ki çok tehlikeli bir noktadayız. Büyük bir ihtimalle, Ergene derin deşarjı 2 ay daha devam ettiği takdirde; yani dünyanın en kirli akarsuyu 50 kilometre yol katederek Tekirdağ civarından Marmara Denizi’ne basılması ile Karadeniz’i de kaybederiz

‘Marmara Denizi kurtarılamaz, evrilerek başka bir deniz olur’

Hidrobiyog Artüz, Marmara Denizi’nde yeşil, kırmızı, turuncu ve son olarak beyaz renkteki müsilajdaki gibi renklerle uyarıların geçmiş zaman dilimlerinde verildiğini ifade ederek, kirliliğin devam ettiğinde deniz dibindeki canlıların alg patlaması sonucu farklı renklerle ortaya çıkabileceğini söyledi. Artüz, şunları kaydetti : 

“Mesela sarı renk olabilir. Dünyada örnekleri var. Kuzey Ege’de köpüklenme var. Köpüklenme 3-4 insan boyunda gerçekleşti. Siyah renk değişimleri olabilir. Çok koyu kahverengi olabilir. Denizdeki alg patlaması sonucu ortaya çıkacak renkler insan müdahelesi sonucu olabilir. Kirlenme ve aşırı avcılık gibi.

Marmara Denizi’ne alıcıların önlenmesi mümkündür. Ama, Marmara Denizi kurtarılamaz. Ancak şu olabilir, Marmara Denizi evrilerek başka bir deniz olur. Marmara Denizi bize zarar vermeyecek bir deniz haline getirebilinir. Müsilaj türü kirliliğin olmadığı su kalitesinin yükseldiği, Akdeniz’den bir iki tür canlının geldiği kabul edilebilir düzeyde bir deniz olur. Ama hiçbir zaman Marmara Denizi olmaz.”

Çay üreticileri, Hopa Çaykur fabrikası önünde toplandı. Çaykur’a ilk kez çay satmadıklarını belirten üreticiler, kontenjansız çay toplayıp, fabrikaya sattıkları dönemler olduğunu hatırlattı.

Fabrika önünde toplananlara seslenen çay üreticilerinden Dursun Ali Koyuncu, “Fabrikanın önünde oturmakla, müdürle pazarlık yapmakla bu iş olmayacak. Eğer kademeli olarak kontenjanı arttırılmazsa, eşimizle dostumuzla toplanıp, perşembe günü daha büyük bir eylem yapacağız. Özel sektörün uyarılmasını istiyoruz. Düşük fiyatla çay almasınlar. Düşük fiyatla çay alınması bu halka en büyük ihanettir. Eylemimiz bir işaretti cüretimizi gösterdik” diye konuştu.

Karayolunu 10 dakika trafiğe kapatan işçiler, daha sonra kent meydanına gitti.

Kentte, yapay göllerin yer alacağı 8 yeni turizm merkezi kuruluyor. İlk yapay göl, Düzköy ilçesi Hırsafa Yaylası’nda oluşturuldu. Doğu Karadeniz Bölgesi’nde son yıllarda artan turizm potansiyeli üzerine talebi karşılayamaz hale gelen Uzungöl Turizm Merkezi’ne alternatif yeni yerler için çalışma başlatıldı.

Alternatif bölge arayışına giren kurumlar belirlenecek yerleri mera, arkeolojik sit ile ulaşım ve diğer özellikleri bakımından ayrıntılı araştırdı. Kentte, yapay göllerin yer alacağı 8 yeni turizm merkezi kurulması için adım atıldı.

İlk yapay göl, Düzköy ilçesi Hırsafa Yaylası’nda oluşturuldu. Hayvan içme suyu ve rekreasyon amaçlı kullanılacak, 108 metre uzunluğundaki göl, 30 bin metreküp su tutacak.

SIRADA 7 GÖL DAHA VAR

İkinci yapay göl ise her yıl nisan ayında ‘mavi yıldız’ çiçeğinin açtığı Kadıralak Yaylası’nda yapılacak. Devlet Su İşleri 22’nci Bölge Müdürlüğü’nce diğer yapay göller ise Akçaabat Hıdırnebi, Uçarsu, Düzköy Beypınarı, Köprübaşı Barma, Şalpazarı Gökçeköy ve Sandıklı yaylalarında oluşturulacak. Yeni alanlarda kaçak ve gelişigüzel yapılaşmanın önlenmesi için Koruma İmar Planları da hazırlanıyor.

‘UZUNGÖL GİBİ BİR YER OLDU’

Hırsafa Göleti’nin muhteşem bir doğa içerisinde yer aldığına dikkat çeken Arif Emre Elmas, “Buraya daha önce şenliklerde gelmiştim. O zamanlarda böyle bir oluşum yoktu. Şimdi geldiğimizde çok farklı bir manzara ile karşılaşmış olduk. Burası muhteşem bir doğaya sahip. Gezilip görülebilecek bir yer. Pandemi var diye biraz sakin. Uzungöl gibi bir yer oldu. Uzungöl’le burayı kıyaslamak mümkün değil ama şehir merkezine daha yakın. İyi bir alternatif oldu” diye konuştu.

‘DOĞASI HARİKA’

Birçok insanın merak edip göleti görmeye geldiğini anlatan Ali Öztürk, “Ben buranın yerlisiyim. Burası bize göre Uzungöl’den çok daha güzel bir yer. Manzarası, doğası harika. Güzel bir gölet var. Ormanlar var. Eskiden de burası güzeldi. Ama şimdi çok daha güzel. Şimdi gölettin çevresinde kameriyeler yapılacak. Gelip giden çok fazla” dedi.

‘TEMİZ HAVANIN TADINI ÇIKARTIYORUZ’

Fatma Karpuz ise, “Eskiden de çok güzeldi şimdi daha da güzel görünüyor. Birçok insan pandemiden dolayı doğaya kaçmaya çalışıyor. Buraya çok fazla insan geliyor. Biz de gölün etrafında güneşleniyoruz. Geziyoruz, temiz havanın tadını çıkartıyoruz” diye konuştu.

UZUNGÖL

Çaykara ilçesine 20 kilometre mesafede, 1250 metre yükseklikte yer alan ve eşsiz doğal güzellikleri ile Doğu Karadeniz’in gözde turizm merkezi olan Uzungöl, yerli ve yabancı turistlerin akınına uğruyor. 500 bin metrekare alana sahip olan göl, alabalık ve sazan balığına ev sahipliği yapıyor.

Uzungöl’ün 10 kilometre güneyinde 3 bin metre yükseklikteki Holdizon Dağları’nda, Balıklıgöl çevresinde yaya yürüyüş yapılabiliyor, vahşi doğa şartlarında yaban hayatı izlenebiliyor. Son yıllarda otel, pansiyon ve iş yeri sayısının her geçen gün artışına bağlı olarak ortaya çıkan imar kirliği sorunu ile tartışılan Uzungöl’de dönüşüm projesi gündeme geldi.

BÖLGENİN TURİZM POTANSİYELİ ARTACAK

Doğu Karadeniz Bölgesi’ne son yıllarda başta Ortadoğu olmak üzere, birçok ülkeden çok sayıda turist geliyor. Bölge, özellikle yaz aylarında yoğunlaşan ilgiyi karşılayamaz hale geldi. Trabzon Havalimanı’nın yanı sıra Ordu-Giresun Havalimanı’nın hizmete girmesi, Rize-Artvin Havalimanı inşaatının yıl sonu tamamlanacak olması ve Yeşil Yol’un ulaşıma açılması ile bölgeye yerli ve yabancı turistlerin ilgisinin daha da artacağı düşünülüyor.

Karadeniz’de yeni gelişmeler yaşanıyor. Gelen bilgilere göre ABD iki savaş gemisinin Karadeniz’e çıkması için Türkiye’ye bildirimde bulunmuştu. Karadeniz’deki haraketliliğe tepki gösteren Moskova ise çatışma çıkması halinde vatandaşlarını korumak için önlem alacağını açıklamıştı.

Karadeniz’de tansiyonun yükselmesinin ardından konuyla ilgili sıcak gelişmeler yaşanıyor. Son bilgilere göre Amerika’nın Türkiye’ye yaptığı bildirimi geri çektiği ve gemilerin Karadeniz’e gönderilmeyeceği aktarıldı.

Ukrayna’nın doğusunda, Ukrayna ile Rusya arasında tansiyon giderek yükseliyor. Rus saldırganlığına karşı Kiev’in yanında olduğunu açıklayan ABD’ye ait iki savaş gemisinin Türk boğazlarından Karadeniz’e çıkışı için Ankara’ya diplomatik bildirimde bulunmuştu.

TÜRKİYE’YE BİLDİRMEK ZORUNDALAR

1936’da imzalanan Montrö Sözleşmesi gereği Washington, boğazlardan geçecek savaş gemilerini göndermeden en az 15 gün önce Ankara’yı bilgilendirmek zorunda. Anlaşma uyarınca, yabancı savaş gemileri Karadeniz’de en fazla 21 gün kalabiliyor.

ABD Donanması’na ait gemiler, bölgede yaklaşık yedi yıldır Ukrayna’ya destek vermek üzere düzenli olarak faaliyet gösteriyor.

ABD Savunma Bakanlığı Sözcüsü John Kirby de konuyla ilgili haberlere ilişkin olarak ABD’nin “rutin olarak” Karadeniz’de savaş gemileri bulundurduğunu söylemekle yetindi. 

Rusya ile Ukrayna arasındaki askeri gerilim tırmanıyor. İki ülke ayrılıkçı Donbas bölgesinin sınırlarına askeri yığınak yapmaya devam ediyor. Bir yandan da gözler Amerika Birleşik Devletleri’nde. Amerikan basını Pentagon’un Karadeniz’e savaş gemisini gönderebileceğini duyurmuştu.

Pentagon yetkilisi, Amerikan donanmasının Karadeniz’de düzenli olarak faaliyet gösterdiğini ancak savaş gemilerinin konuşlandırılmasının Rusya’ya “ABD’nin gelişmeleri dikkatle izlediği” mesajı vereceğini kaydetti.

BBC Türkçe’nin aktardığına göre; Karadeniz üzerinde uluslararası hava sahasında keşif uçuşlarını sürdürdüklerini ve Rusya’nın Kırım’daki askeri faaliyetlerini takip ettiklerini söyleyen yetkili, “Sayıları artan Rus güçleri askeri bir harekata başlayacakları izlenimi vermiyor ancak koşullar değişirse, biz de yanıt vermek için hazır olacağız” dedi.

ABD’nin ise, iki savaş gemisinin boğazlardan geçişi için Türkiye’ye bildirimde bulunduğu ortaya çıktı.

Konuya İlişkin Dış İşleri Bakanlığı’ndan Açıklama

Dışişleri Bakanlığı konuya ilişkin yaptığı açıklamada, “Tarafımıza Montrö Sözleşmesine uygun olarak 2 ABD savaş gemisinin Karadeniz’e çıkacaklarına dair 15 gün önceden diplomatik kanallardan bildirim yapıldı. Gemiler 4 Mayıs’a kadar Karadeniz’de kalacaklar” ifadelerini kullandı. 

1936 tarihli Montrö Sözleşmesi hükümleri gereği, ABD’nin savaş gemilerini Karadeniz’e göndermeden 15 gün önce Türkiye’ye bildirimde bulunması gerekiyor.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Mustafa Şentop’un başlattığı Montrö sözleşmesi tartışması, Türkiye’nin gündemine oturdu. 

Montrö’nün önemine değinen ve önemli uyarılarda bulunan emekli amirallerin bildirisi iktidar tarafından tepkiyle karşılanırken, emekli amirallere darbecilik suçlamasında bulunuldu. 

Tartışmalar, Montrö Sözleşmesi’nin Türkiye açısından büyük bir kazanım olduğunu bir kez daha ortaya koyarken, Cumhuriyet Gazetesi yazarı Mehmet Ali Güller, CRI Türk için kaleme aldığı yazısında Amerika Birleşik Devletleri’nin Karadeniz’deki planlarını ve geçmişte ABD’nin beklentilerine “Dur” diyen generallerin başına neler geldiğini aktardı. 

Mehmet Ali Güller’in o Yazısı

İktidarıyla ve muhalefetiyle siyasetimizin çapsızlığının resmidir: 126 emekli büyükelçinin ve ardından 104 emekli amiralin Montrö konulu uyarısı, “darbecilik” tartışmasına boğuldu!

Oysa normal bir ülkede, ülkenin uluslararası bir sözleşme konusundaki en kıdemli ve en deneyimli 230 asker ve diplomatı o sözleşme konusunda bir riske dikkat çekiyorsa, o ülkede iktidarıyla ve muhalefetiyle herkes o dikkat çekilen konuya odaklanmalıydı.

Yapılmadı…

İktidar, “darbe bildirisi” diye işi amirallere operasyona kadar götürdü, muhalefetin bir bölümü de “iktidara yarar” diyerek bildiri sahiplerini kınadı…

Darbenin İması Bile Yok

Bildirilerin elbette darbeyle ilgisi yok. Nitekim amiralleri darbecilikle suçlayan iktidar bile “darbe iması” var diyebiliyor en fazla ki o da yok.

Diğer yandan Cumhurbaşkanı, özetle amirallerin bildirideki görüşleri zaten tek tek değişik mecralarda dile getirdiğini, hiçbirine operasyon yapılmadığını, o nedenle ortada bir ifade özgürlüğü sorunu olmadığını ama amirallerin o görüşleri topluca bir bildiri haline getirmesinin “darbe iması” olduğunu savundu ki hukuken soruşturmayı iki kere çökertir!

Zira tek tek suç olmayan konu topluca da suç olmaz, kaldı ki anayasa açıktır; isteyen tek tek, isteyen topluca, ister yazılı, ister sözlü görüşlerini açıklar.

ABD’nin Montrö’yu Delme Teklifi

Konuyu darbe tartışmasında boğmak, meselenin özünü örtmenin bir yolu elbette… Peki ne örtülüyor?

Bakınız imzacı amirallerden Atilla Kıyat iki yıl önce açıklamıştı: Dönemin Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Büyükelçisi James Jeffrey, Türk ordusuna Montrö’yü delme teklifi yapmıştı. Teklife itiraz eden amiraller FETÖ’nün Ergenekon-Balyoz kumpaslarına uğradı!

Silivri duruşmalarında dava tutanaklarına da girdi: Bir bölümü bugünkü imzacılar olan amiraller, tek tek ABD’nin Montrö’yü delerek nasıl Karadeniz’e girmek istediğini, kendilerinin bunu nasıl engellediğini belgeleriyle anlattılar.

Bunlardan kamuoyunun en fazla bildiği örneklerden biri, ABD’nin Gürcistan’a 2008’de yardıma gitmeye çalışmasının önlenmesiydi örneğin…

Ki, bırakın bizim amirallerimizin bu konuda ne dediğini, ABD’nin kendisinin dediği bile konunun esasını ortaya koyuyor. Geçen yaz, tam da Montrö Sözleşmesi’nin yıldönümü olan günlerde bir askeri tatbikat nedeniyle mesaj yayımlayan ABD’nin Ankara Büyükelçiliği şöyle demişti: “… Karadeniz’in dünyanın tüm milletlerine açık ve serbest olması umuduyla…”

ABD’nin Hedefi Karadeniz’e Girmek

Darbeydi, imaydı, şuydu, buydu, geçiniz…

Konunun esası budur! ABD, dünyada giremediği tek deniz olan Karadeniz’e girmek istemektedir. 1936 tarihli Montrö Sözleşmesi, ABD’yi gün ve tonaj olarak sınırlamaktadır. ABD, 21 gün ve 15 bin ton sınırının kaldırılmasını ve Karadeniz’de sınırsızca bulunmayı istemektedir.

Neden? Çünkü ABD, Avrasya’nın göğsüne oturmak istemektedir. Karadeniz’in kuzey batısındaki Doğu Avrupa’dan, Karadeniz’in güneydoğusundaki Kafkaslar’a kadar tüm bölgeyi denetim altında tutmak istemektedir.

Yeni ABD yönetiminin iki hedefi var: Almanya-Rusya enerji iş birliği ile Türkiye-Rusya enerji ve siyasi iş birliğini kesmek…

Almanya ABD’nin bu talebini kabul etmedi. Kuzey Akım-2 projesi tamamlanmak üzere. ABD ise Rusya’yı “şeytanlaştırılıp” Avrupa Birliği (AB) ve NATO için “resmi düşman” ilan ederek ve Ukrayna cephesi üzerinden Avrupa ile Rusya’yı karşı karşıya getirerek hedefine ulaşmaya çalışıyor. Böylece AB’yle ilişkileri düzeltmek adı altında Avrupa’yı yeniden yedeğine almak istiyor.

Yeni ABD yönetimi, Türkiye’yi Rusya’ya daha fazla itmeden Atlantik kampında tutma stratejisi belirlemiş durumda. Bunun için de Türkiye ile Rusya’yı karşı karşıya getirebileceği Karadeniz konusunu ve onunla bağlantılı olarak Ukrayna konusunu deşebildiği kadar deşmek istiyor.

Son dönemde Karadeniz’de artan askeri hareketlilik bu nedenle önemli. Ukrayna merkezli Rusya-NATO gerilimi bu nedenle önemli. Ankara’nın Rusya’ya karşı Ukrayna’yı destek veriyor olması bu nedenle önemli.

Montrö’nun Fesih Riski

İşte ABD tüm bunları kullanarak hem Türkiye’yi hem de Almanya’yı Rusya ile karşı karşıya getirmeye çalışıyor.

Montrö Sözleşmesi de ABD’nin tüm bu stratejik planlaması içerisinde kritik öneme sahip. O nedenle konunun Kanal İstanbul projesi üzerinden, Karadeniz’e kıyısı olan ABD denetimindeki ülkelerce tartışmaya açılabilme olasılığı büyük risktir. İşte büyükelçiler ve amiraller buna dikkat çekmektedir.

Nitekim Erdoğan’ın dünkü sözleri de o risk konusundaki haklılığı ortaya koymaktadır. Zira Erdoğan’ın “daha iyisi olana kadar Montrö’ye bağlılığımızı sürdürüyoruz” sözleri, sözleşmeden rahatsız olan taraflara “yeni masa kurma” teklifi sunma fırsatı doğurmaktadır!

Amiraller Risk Aldı

Görüldüğü gibi konu gerçekte Türkiye’nin ulusal çıkarları bakımından hayati önemdedir. O nedenle hem büyükelçiler hem de amiraller, üstelik bu siyasi iklimde büyük risk olduğunu bile bile, bildiriler hazırlayarak kamuoyunu bilgilendirmektedir.

Ancak başta da belirttiğimiz gibi, ne yazık ki iktidarı da muhalefetinin bir bölümü de konuyu “darbe tartışması” içinde boğdu ve bu tartışmayı Karadeniz merkezli yeni güç mücadelesine örtü yaptı!

Hayat er geç bu kritik konuyla yüzleştirecek hepimizi…

Bulut, Kanal İstanbul ve Montrö tartışmaları ile Karadeniz’in NATO gölü haline getirilmek istendiğini yazdı.

Bulut, yazısında şu ifadelere yer verdi :

”Daha önceleri de belirttiğim gibi aslında ABD, Karadeniz operasyonunu, 1 Mart tezkeresiyle açık etmişti! Bu tezkere ABD tezkeresiydi ve Samsun ve Trabzon limanlarının ABD’ye verilmesini öngörüyordu. ABD, Trabzon’da büyük bir üs kurmak talebinde de bulunmuştu.
İşte tam o sırada kuvvet komutanlarıyla birlikte Trabzon’a sürpriz bir ziyaret gerçekleştiren dönemin Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ, “Çok kısa bir dönem evvel, Trabzon’da Deniz Kuvvetleri’ne ait bir komutanlık kurduk” demişti.
Yine Türk Deniz Kuvvetleri’nin de çalışması sonucunda, Karadeniz’de kıyısı bulunan ülkelerin katılımıyla “Blackseafor-Karadeniz Ortak Deniz Kuvveti” kurulmuştu. Buna karşılık Ergenekon operasyonlarında, İlker Başbuğ ve Karadeniz’e ABD’yi çıkarmayan çalışmalara katılan bütün denizciler tutuklandı ve yargılandı.
***
O dönemde Yeniçağ’ın Macit Soydan imzalı “Karadeniz’de enerji savaşı” başlıklı manşet haberinde bu gelişmeler duyurulmuş ve “ABD, Gürcistan’ı Rusya’ya karşı kışkırtıp savaş çıkararak amacına kısmen ulaşmıştı. ABD, savaş sonrasında insanı yardım kılıfıyla donanma gemilerini Karadeniz’e sokmuştu. ABD’nin Türkiye’deki temsilcileri, son bir yıldır adeta Trabzon’u mesken tutmuştu.” bilgileri verilmişti. ABD, Hazar enerji hattını da kontrol etmek istiyordu.
Bu sütunda ise “Ve ordu, Trabzon’a müdahale etti!” başlığı altında şu bilgilere yer vermiştim:
“Bilindiği gibi, Trabzon’un direnci, Rahip Santoro ve Hrant Dink cinayetleri gibi olaylar üzerinden kırılmak istenmişti. Hatta bir yazar,  ‘Ordu, Trabzon’a müdahale etsin’ bile diyebilmişti.
Aslında Trabzon’a kurulmak istenen Amerikan üssüne karşı, bölge halkının direneceği hesaplandığından, bir şehrin halkı suçlu ilân ediliyordu ki sesleri çıkmasın!
İşte ordu Trabzon’a müdahale etmişti ama nasıl? Genelkurmay Başkanı Orgeneral İlker Başbuğ, Trabzon’da Oruç Reis firkateyninde yaptığı açıklamada ‘Düşüncemiz ve planlarımız, buradaki Deniz Komutanlığını daha fazla büyütmektir. Herhalde Trabzon’a da bu yakışır’ demişti. Bunun karşılığını da Ergenekon’dan tutuklamak suretiyle verdiler!
Yine Yeniçağ’ın “Karadeniz kapandı!” başlıklı haberinde “ABD’nin ‘Karadeniz’e girmek’ çabalarına karşı set çekiliyor. Türkiye, Ukrayna ve Rusya, bölgesel savunma ittifakı kurdu” bilgileri verilmişti.
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg ise ittifakın Gürcistan’ın üyeliğini desteklediğini belirterek, NATO’nun kapısının bu ülkeye açık olduğunu söylemişti. ABD, Bulgaristan ve Romanya’dan sonra Gürcistan’ı da NATO’ya alarak “Karadeniz’i bir NATO gölü haline getirmek” istiyordu.
Şimdi Kanal İstanbul ve Montrö tartışması ile yeniden hayata geçirilmek istenen proje işte budur!
***
Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ise Rusya’nın Suriye’deki terörle mücadele operasyonlarının ardından Karadeniz’deki varlığını eleştirmiş NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg’i Karadeniz’deki ‘Rusya tehlikesi’ne karşı uyardığını açıklamıştı.
Erdoğan, “Ziyareti sırasında kendisine söyledim; Bakın dedim, Karadeniz’de görünmüyorsunuz. Karadeniz’de görünmeyişiniz Karadeniz’i adeta Rusya’nın bir gölü haline dönüştürüyor” dediğini aktarmıştı.
“Burada kıyıdaş ülkeler olarak hepimiz üzerimize düşen görevi yapmak durumundayız” diyen Erdoğan, “Olayın gerek hava gerek deniz gerek kara bütün alanlarda atılması gereken adımları NATO üyeleri olarak hep birlikte atmak zorundayız” ifadelerini kullanmıştı.
Kanal İstanbul ve Montrö tartışmalarının sebebi, bu politikalardır.”