Marmara Denizi’ni bir süreden bu yana tehdit eden deniz salyası (müsilaj) konusunda uyarılarda bulunan Hidrobiyolog Levent Artüz, Tekirdağ’ın Şarköy ilçesi balıkçı barınağında, balıkçılarla bir araya geldi. 

T24’ün haberine göre, Artüz Marmara Denizi’ni istila eden ve yoğun temizlik çalışmalarına rağmen etkisini hala sürdüren müsilaj hakkında şunları söyledi:

‘Oksijen verilmesinin ciddi anlamda faydası olmayacak’

“Fizik kuralları var, gazların, sıvıların içinde erişilebilirliği ile ilgili belirli fizik kuralları var. Eriyici akımının sıcaklığına bağlı olarak. Bir kere bunu aşmanın suni yoldan imkanı yok. Oksijen vererek. İkincisi de verilecek oksijen tamamen oksilasyonda kullanılacağı için çok ciddi anlamda faydası olmayacaktır.

‘Geriye kalan su kütlesi kirli’

Bir de verilecek oksijen miktarı ile su kütlesine bakıldığı zaman olması gereken oksijen çözülmüş oksijen miktarı hesaplandığı zaman bunun ciddi anlamda faydası olacağını düşünmüyorum. Çok lokal olarak borunun etrafında birkaç metrekare alan içerisinde etkisi olabilir ama problem burada müsilaj değil. Problem Marmara Denizi’nin kirliliği. Bir sihirli değnekle müsilajı ortadan kaldırsanız bile geriye kalan su kütlesi kirli.

‘Karadeniz’i de kaybederiz’

Bu müsilajı oluşturan etkenleri ortadan kaldırmak lazım. Yani, Marmara Denizi’ni hiçbir surette alıcı ortam olarak kullanmamak gerekiyor. Biz şu an itibariyle kaçmakta olan suya, Ergene deşarjı ile bir kova su daha ekliyoruz ki çok tehlikeli bir noktadayız. Büyük bir ihtimalle, Ergene derin deşarjı 2 ay daha devam ettiği takdirde; yani dünyanın en kirli akarsuyu 50 kilometre yol katederek Tekirdağ civarından Marmara Denizi’ne basılması ile Karadeniz’i de kaybederiz

‘Marmara Denizi kurtarılamaz, evrilerek başka bir deniz olur’

Hidrobiyog Artüz, Marmara Denizi’nde yeşil, kırmızı, turuncu ve son olarak beyaz renkteki müsilajdaki gibi renklerle uyarıların geçmiş zaman dilimlerinde verildiğini ifade ederek, kirliliğin devam ettiğinde deniz dibindeki canlıların alg patlaması sonucu farklı renklerle ortaya çıkabileceğini söyledi. Artüz, şunları kaydetti : 

“Mesela sarı renk olabilir. Dünyada örnekleri var. Kuzey Ege’de köpüklenme var. Köpüklenme 3-4 insan boyunda gerçekleşti. Siyah renk değişimleri olabilir. Çok koyu kahverengi olabilir. Denizdeki alg patlaması sonucu ortaya çıkacak renkler insan müdahelesi sonucu olabilir. Kirlenme ve aşırı avcılık gibi.

Marmara Denizi’ne alıcıların önlenmesi mümkündür. Ama, Marmara Denizi kurtarılamaz. Ancak şu olabilir, Marmara Denizi evrilerek başka bir deniz olur. Marmara Denizi bize zarar vermeyecek bir deniz haline getirebilinir. Müsilaj türü kirliliğin olmadığı su kalitesinin yükseldiği, Akdeniz’den bir iki tür canlının geldiği kabul edilebilir düzeyde bir deniz olur. Ama hiçbir zaman Marmara Denizi olmaz.”

Marmara’daki kirlilikle ilgili 2 yıl önce ortaya konulan raporlara rağmen, geç kalındığı belirtiliyor. 

TÜBİTAK MAM tarafından yürütülen “Denizlerde Bütünleşik Kirlilik İzleme 2017-2019 Programı” kapsamında 2 yıl önce ortaya konulan raporlardan yansıyanlar problemin geldiğini gösteren bilgiler içeriyor.TÜBİTAK MAM Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü’nden uzmanların 2018’de Karadeniz, Ege ile Marmara Denizi’ndeki ağır metal kirliliğine yönelik araştırmada, Marmara Denizi’nde özellikle İzmit Körfezi’nde yüksek seviyede civa zenginleşmesi; Küçükçekmece istasyonunda da kadmiyum, bakır ve çinko açısından orta-yüksek seviyede bir zenginleşme olduğuna dikkat .

Milliyet gazetesinden Mert İnan’ın haberinde yer verdiği, ‘Marmara Denizi Diplerinde Bulunan Deniz Çöplerinin’ dağılımı başlıklı raporda ise Marmara Denizi’ndeki deniz çöplerinin kritik bir konu olduğuna dikkat çekilerek, 34 istasyonun 32’sinde çöp bileşeni tespit edildiği, 280 trol çekiminden 443.2 kg ağırlığında 626 adet çöp bileşeni tanımlandığı, çöp miktarının 2017 senesine göre önemli derecede arttığı tespit edildi.

Raporda, “En fazla çöp bolluğu Gemlik ve İzmit Körfezi civarında da nispeten yüksek kirlilik görülmüştür. Güney ve Batı Marmara’da konumlanan istasyonlar arasında Gönen çayı nehir ağzına yakın 15’inci istasyon ortalama bolluk ile en fazla kirliliğe sahiptir” görüşleri

İstanbul’da Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nün altında “AS Rosaila” isimli gemi ile içinde 3 kişinin bulunduğu bir balıkçı teknesi çarpıştı.

Batan 7 metre boyundaki teknedeki 3 kişiden biri hayatını kaybetti, ikisi yaralandı. Yaralı balıkçılar, ambulansla hastaneye sevk edildi.

Kıyı Emniyeti’ne ait bir römorkör ile iki tahlisiye botu kazaya müdahale etti. Olay yerine balık adamlar da sevk edildi. 180 metrelik Portekiz bandıralı yük gemisi, demirleme alanına çekildi.

Balıkçı teknesi ise bulunduğu yerden halatlara bağlanarak çıkartıldı, Poyraz Limanı’na götürüldü.

Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü’nden açıklama

Konuyla ilgili olark Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü’nden açıklama yapıldı. Yapılan açıklamada şu ifadeler kullanıldı : ”Yavuz Sultan Selim Köprüsü altında AS ROSAILA isimli bir gemiyle içinde 2 kişi bulunan 7 m boyundaki bir balıkçı teknesinin çatışması üzerine KURTARMA-12 ve MEHMETÇİK römorkörümüz, KEGM-8 ve TAHLİSİYE-1 botumuz ve balıkadamlarımız ivedilikle olay bölgesine gönderildi.”

Ekiplerce sudan çıkartılan iki kişi, Rumelifeneri’ne götürülerek sağlık ekiplerine teslim edilirken birinin de cesedine ulaşıldı. Kimliği öğrenilemeyen kişinin cesedi morga kaldırıldı.

Hastaneye kaldırılan bir kişi de tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Yarı batık tekne Poyraz Limanı’na çekildi.

‘Konuyla ilgili geniş çaplı soruşturma başlatılmıştır’

İstanbul Valiliği’nden yapılan açıklamada da saat 16.00 sıralarında Yavuz Sultan Selim Köprüsü altında Portekiz bandralı “AS ROSAILA” isimli ticari gemi ile bir balıkçı teknesinin çarpıştığının bildirilmesi üzerine olay yerine ekiplerin sevk edildiği anlatıldı.

Olay bölgesinde ekiplerce yürütülen çalışmalarda; batan balıkçı teknesinden bir kişinin cansız bedenine ulaşılırken, iki kişinin kurtarıldığı belirtilen açıklamada, “Konuyla ilgili geniş çaplı soruşturma başlatılmıştır.” denildi.

Uzmanlar, bu gazın 2019 yılına kadar bölgede olmadığını belirtirken, durumun denizde yeterli düzeyde oksijen kalmadığını gösterdiği aktardılar.

Çınarcık Çukuru’nun 750. metresinden robot yardımıyla alınan suda çürük yumurta kokusu saptanırken, ölümcül hidrojen sülfür oluştuğunu tespit edildi. 

Prof. Dr. Nuray Çağlar, “2019 yılında aynı çukurda bu gaz yoktu. Bu tespit, felaketin büyüklüğünü kanıtlıyor” diye konuştu. 

“ÜZÜCÜ SONUÇLAR GELDİ”

4 aydır Marmara Denizi’ni etkisi altına alan deniz salyasına çözüm yollarını arayan bilim insanlarının açık denizde yaptığı son sefer, İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Türkiye’nin en büyük ve donanımlı araştırma gemisi Alemdar II ile gerçekleştirildi.

12 bilim insanı, ilk araştırmalarını İstanbul Boğazı Beykoz açıklarında yaptı. Daha sonra gemi, enstitü tarafından uzun yıllardır takip edilen 1270 metre derinliğindeki Çınarcık Çukuru’ndaki istasyona yöneldi.

Bu noktada gemideki gelişmiş oşinografik ekipman denize indirildi. Bilimsel seferin lideri kimyasal oşinograf Prof. Dr. Nuray Çağlar, iklim değişikliğiyle ilgili de önemli bilgiler sunan istasyonunda üzücü sonuçlar elde ettiklerini ifade etti.

Milliyet gazetesinin haberine göre, Marmara Denizi’nin bu noktasında hidrojen sülfürün (sülfitli bileşikler) kaydedilmesi seferin en çarpıcı sonucu oldu. Deniz suyunda söz konusu bulguları destekleyen fiziksel ve kimyasal bulgular ölçümlendi. Prof. Dr. Çağlar, deniz ekosisteminin sağlıklı olup olmadığının en net gözlemlendiği istasyonlardan Çınarcık çukurunun derinliklerinde tespit edilen hidrojen sülfürün Marmara Denizi ekolojisinde yeni bir döneme geçildiğinin kanıtı olduğunu dile getirdi.

“GAZ YOĞUN OLARAK VAR”

2019 Mayıs ve Ekim aylarında iki kez geldikleri Çınarcık çukurunda hidrojen sülfüre rastlamadıklarını kaydeden Prof. Dr. Çağlar, “Hidrojen sülfür, denizde yeterli oksijen kalmayınca oluşur. Bu durum istasyonda 500 metreden itibaren derinliklere doğru hidrojen sülfür olduğunu açıkça gösteriyor” dedi.

Prof. Dr. Çağlar, bir litrede 2-2.5 mg oranında hidrojen sülfür bulunması deniz suyunun kimyasal özelliklerinin bozulduğunu gösterdiğini belirtti. 

“EKOLOJİ İÇİN ALARM ÇANLARI ÇALIYOR”

Enstitü müdürü Prof. Dr. Cem Gazioğlu ise, uzun süredir takip ettikleri istasyonda karşılaşılan hidrojen sülfürün Marmara Denizi ekolojisi için alarm çanlarının çaldığını doğruladığının altını çizdi. Prof. Gazioğlu, “Ölçümlerin tekrar edilmesi ve hidrojen sülfür gibi kimyasal ve fiziksel değişimlerin kayda alınması geleceğimiz için önemli. Ekolojik modellemelerin bu gerçeklikle yenilenmesi gerekiyor” dedi.

Biyolog Prof. Dr. Barbaros Çetin, çürümüş yumurta gibi kokan bu yosun türünün deniz ekosistemini hızla çökertebileceğini ve turizm faaliyetlerini sekteye uğratabileceğini ileri sürdü.

Suda tehlikesiz olan, kıyıda ise çok ciddi cilt sorunlarına yol açan bu yosunun hidrojen sülfür saldığını ve çürük yumurta gibi koktuğunu söyleyen Biyolog Prof. Dr. Barbaros Çetin; Kuzey Ege’nin yanı sıra özellikle Akdeniz kıyılarında, Kaş, Kalkan, İskenderun ve Gökova civarında sık görüldüğünü aktardı.

Prof. Dr. Çetin, şunları söyledi:

“Deniz kıyılarımızdaki ‘Musilaj’ istilasına ek olarak, acilen gerekli tedbirler alınmazsa Dikili sahillerindeki gibi yoğun olarak yeni yeni görmeye başladığımız ‘Sargassum’ isimli kahverengi deniz yosununun yakın zamanlarda oldukça önemli olumsuz etkileriyle karşılaşabiliriz.

Bir an önce kıyılarımızda Sargassum popülasyonunun miktarı tespit edilmesi, kıyıya vuranların yerel yönetimler tarafından toplanarak bertaraf edilmesi ve yöre halkının bilinçlendirilmesi önem arz ediyor.”

MEKSİKA’DA KIRMIZI ALARM VERİLMİŞ

2019 Yılında Meksika’da büyük sıkıntılar yaşandığını belirten Prof. Dr. Çetin, şöyle konuştu:

“2019 yılında Meksika’nın Karayip Denizi kıyılarındaki dünyaca ünlü plajları, çamur rengi yosunların istilasına uğradı. 621 mil kıyı etkilendi. Uzmanlar küresel iklim değişimi nedeniyle deniz suyunun ısınması ve deniz akıntılarının yön değiştirmesinin etkili olduğunu ifade etmişlerdi. Bozuk yumurta kokusu yayan yosunlar, turistlerin plajlardan uzak durmasına ve otel rezervasyonlarını iptal etmesine neden oldu.

Kıyıya vuran yosunlar hava ile temas sonucu bir süre sonra çürümeyle birlikte hidrojen sülfür üretiyor. Havada solunum problemlerinden cilt döküntülerine kadar her şeye neden olabilecek yakıcı bir gaz olma özelliği taşıyor. Suda oldukça asidik olan hidrojen sülfür, yüzücüler için toksik olabiliyor. Deniz yosununa temas eden veya yakın olan kişiler kalp çarpıntısı, baş dönmesi ve baş ağrıları bildirmişler.” 

KAPLUMBAĞALAR, TEHDİTİ ÖNLÜYOR

Prof. Dr. Barbaros Çetin, deniz kaplumbağalarının bu yosunu tüketerek tehlikeyi önlediğine işaret etti. Çetin, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Sargassum, tüm yaşam döngüsünü bir alt tabakaya bağlanmadan tamamlayabilen eşsiz bir kahverengi deniz yosunudur. Temel tür olarak küçük balıklara ve omurgasızlara barınak sağlayarak, denizin sahil veya deniz tabanına yakın olmayan kısımlarında önemli bir ekolojik rol oynar. Bu yüzen yaşama alanı, deniz kaplumbağalarının yanı sıra hayati önemde yengeçler, karidesler gibi birçok deniz hayvanı için yiyecek, barınak ve üreme alanı sağlarlar. Örneğin deniz kaplumbağalarının tüm yaşamları boyunca önemli yiyeceklerinden biridir.”

Prof. Dr. Çetin, Sargassum tehdidinde, küresel ısınma ve iklim değişiklikleri ile bilinçsiz balıkçılığın etkili olduğunu dile getirdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla yayımlanan genelge Resmi Gazete’de yayınlandı. Genelgede; Marmara Denizi’nde görülen “müsilaj kirliliği” nedeniyle “Marmara Denizi Eylem Planı çerçevesinde işlerin belirtilen sürelerde tamamlanabilmesi için” Çevre ve Şehircilik Bakanı başkanlığında Marmara Denizi Eylem Planı Koordinasyon Kurulu kurulduğu bildirildi.

Genelgeye göre, Koordinasyon Kurulu, ayda en az bir kez toplanacak. Kurulun çalışmaları, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından yönetilecek. Koordinasyon Kurulu, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanacak ve toplantıya katılan üye sayısının salt çoğunluğu ile karar alacak. Kurulun aldığı kararları ilgili kurum ve kuruluşlar uygulayacak.

Koordinasyon Kurulu gerekli gördüğü zamanlarda alt çalışma grupları oluşturabilecek. Bu alt çalışma grupları; kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları, meslek birlikleri ve özel sektör temsilcilerinden oluşacak. Bu temsilcilerin oy hakkı bulunmayacak.

Koordinasyon Kurulu’nda şu kurum ve kuruluşlar yer alacak:

“Çevre ve Şehircilik, İçişleri, Sağlık, Sanayi ve Teknoloji, Tarım ve Orman, Ulaştırma ve Altyapı bakanlıklarının ilgili bakan yardımcıları; 

Milli Savunma Bakanlığı Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanı,

İstanbul, Kocaeli, Bursa, Balıkesir, Tekirdağ, Yalova, Çanakkale illerinin valileri,

TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi ve Türkiye Bilimleri Akademisi Başkanları ile Orta Doğu Teknik Üniversitesi Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdürü ve İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Dekanı, Marmara

Belediyeler Birliği Başkanı, İstanbul, Kocaeli, Bursa, Balıkesir, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanları ile Yalova ve Çanakkale İl Belediye Başkanları,

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Organize Sanayi Bölgeleri Üst Kuruluşu Başkanları, Türkiye Çevre Ajansı Başkanı, İMEAK Deniz Ticaret Odası Başkanı, Türkiye Gemi İnşa Sanayicileri Birliği Başkanı,

Marmara Denizi Eylem Planı uyarınca Marmara Belediyeler Birliği bünyesinde kurulacak olan Bilim ve Teknik Kurul Başkanı,

Deniz Temiz Derneği (TURMEPA) ve Türkiye Çevre Koruma Vakfı (TÜÇEV) Yönetim Kurulu başkanları.”

Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile Marmara Denizi’ndeki müsilaj kirliliğini önlemek amacıyla hazırlanan Marmara Denizi Eylem Planı’nın uygulanması için koordinasyon kurulu kuruldu.  

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla yayımlanan genelge Resmi Gazete’de yayınlandı. Genelgede; Marmara Denizi’nde görülen “müsilaj kirliliği” nedeniyle “Marmara Denizi Eylem Planı çerçevesinde işlerin belirtilen sürelerde tamamlanabilmesi için” Çevre ve Şehircilik Bakanı başkanlığında Marmara Denizi Eylem Planı Koordinasyon Kurulu kurulduğu bildirildi.

Genelgeye göre, Koordinasyon Kurulu, ayda en az bir kez toplanacak. Kurulun çalışmaları, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından yönetilecek. Koordinasyon Kurulu, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanacak ve toplantıya katılan üye sayısının salt çoğunluğu ile karar alacak. Kurulun aldığı kararları ilgili kurum ve kuruluşlar uygulayacak.

Koordinasyon Kurulu gerekli gördüğü zamanlarda alt çalışma grupları oluşturabilecek. Bu alt çalışma grupları; kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları, meslek birlikleri ve özel sektör temsilcilerinden oluşacak. Bu temsilcilerin oy hakkı bulunmayacak.

Koordinasyon Kurulu’nda şu kurum ve kuruluşlar yer alacak:

“Çevre ve Şehircilik, İçişleri, Sağlık, Sanayi ve Teknoloji, Tarım ve Orman, Ulaştırma ve Altyapı bakanlıklarının ilgili bakan yardımcıları; 

Milli Savunma Bakanlığı Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanı,

İstanbul, Kocaeli, Bursa, Balıkesir, Tekirdağ, Yalova, Çanakkale illerinin valileri,

TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi ve Türkiye Bilimleri Akademisi Başkanları ile Orta Doğu Teknik Üniversitesi Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdürü ve İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Dekanı, Marmara

Belediyeler Birliği Başkanı, İstanbul, Kocaeli, Bursa, Balıkesir, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanları ile Yalova ve Çanakkale İl Belediye Başkanları,

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Organize Sanayi Bölgeleri Üst Kuruluşu Başkanları, Türkiye Çevre Ajansı Başkanı, İMEAK Deniz Ticaret Odası Başkanı, Türkiye Gemi İnşa Sanayicileri Birliği Başkanı,

Marmara Denizi Eylem Planı uyarınca Marmara Belediyeler Birliği bünyesinde kurulacak olan Bilim ve Teknik Kurul Başkanı,

Deniz Temiz Derneği (TURMEPA) ve Türkiye Çevre Koruma Vakfı (TÜÇEV) Yönetim Kurulu başkanları.”

Türkiye’nin en son karşı karşıya kaldığı çevresel sorunların başında deniz salyası geliyor. İstanbul, Tekirdağ, Bursa, Kocaeli gibi kentlerin Marmara Denizi kıyısında görülen deniz salyasına karşı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, mücadele başlattı. 5 Haziran günü Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu, İstanbul Valisi Ali Yerlikaya ve çok sayıda belediye başkanının katılımıyla Marmara Denizi’nde kıyısı olan tüm kentlerde aynı anda 15 ayrı noktadan deniz salyasını temizleme çalışmaları başlatıldı. Bu arada Karadeniz’de bazı bölgelerde müsilaj görüldü. 

Su Politikaları Derneği Başkanı Dursun Yıldız, deniz salyası sorununu, ANKA Haber Ajansı’na değerlendirdi.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın “Marmara Denizi’nde Müsilaj Problemi ve Çözüm Önerileri Çalıştayı’na” da katılan Dursun Yıldız, çalıştayda bilim insanlarının; “Yaygın müsilaj sorununu, Marmara Denizi’nin durgun bir iç deniz oluşu, deniz suyu sıcaklığında iki dereceye varan artış, özellikle azot ve fosfor kirlilik yükünün artışı olarak belirttiğini” aktardı. Yıldız, “Marmara’da müsilaj oluşumunu tetikleyen çevresel koşullar oluşursa bunun tüm denizlerde görülebileceği söyleniyor” dedi.

“MARMARA AĞIR YARALI”

Yıldız, “Bilim insanlarının açıklamaları dikkate alındığında Marmara Denizi’nin ekolojik olarak ağır yaralı olduğu ortaya çıkıyor. Musilaj oluşumunu tetikleyen çevresel koşullar oluşursa bunun tüm denizlerde görülebileceği söyleniyor” dedi. Yıldız, ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü’nün araştırma gemisinin verilerine yönelik, “Güncel bulgulara göre Marmara’nın çözünmüş oksijen seviyesi çok düşmüş durumda” değerlendirmesini yaptı.

Yıldız, Marmara’daki sorunun çözümü için şunları söyledi:

“Müsilajın, Marmara’da ortaya çıkışı 2007 -2008 yılları olarak açıklanıyor. Çevresel koşulların oluşmasıyla geçen ekim ayından itibaren Marmara denizinde çok yaygın olarak görünmeye başlandı.  Ancak sorunun nedenleri konusunda yeterince araştırma yapılmış durumda. Alınması gereken önlemler de belli. Biz, Su Politikaları Derneği olarak sorunun su yönetimi ve atık su yönetimi bölümüyle ilgiliyiz. Bu sorunun sebeplerini ortadan kaldırabilmek için Marmara Havza Bölgesi ölçeğinde bütünleşik bir su ve atık su, su kalitesi yönetimine ihtiyacımız var. Marmara’ya giren azot fosfor kirlilik yükünün azaltılması lazım. Bunun için de tüm havza bölgesinde ödünsüz bir su, atık su, su kalitesi yönetimi gerekli.”

Son dönemde Marmara Denizi’ni etkisi altına alan müsilaj yani deniz salyası yaşamı tehdit ediyor.

Salyanın iklim değişikliği ve denize yönlendirilen atıklar nedeniyle oluştuğu tahmin ediliyor.

Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde Marmara Denizine ilişkin korkunç bir iddia öne sürüldü. 

Paylaşılan görüntülerde Marmara Denizi’ne bilinçli olarak bir gemi tarafından atık bırakıldığı iddia edildi.

İşte o paylaşım:

Çevre Komisyonu üyeleri, 9 Haziran Çarşamba günü saat 13.00’da toplantıya çağrıldı. Komisyonun, “üyeleri, Marmara Denizi’ndeki müsilaj sorunu hakkında bilgilendirmek ve bu konudaki görüşlerini almak amacıyla toplanacağı” bildirildi. 

Meclis Çevre Komisyonu, son olarak 15 Ekim 2020 tarihinde Türkiye Çevre Ajansı’nın Kurulması ile ilgili kanun teklifini görüşmek üzere toplanmıştı. 

Marmara’ya acilen etmemiz gerekiyor diyen Kurum, “8 Haziran’dan itibaren 7/24, müsilajın tamamen temizlenmesi için acil bir çalışma başlatacağız” dedi. Bakan Kurum, Marmara Denizi’ndeki tüm hayalet ağların da bir yıl içinde temizleneceğini dile getirdi.

Marmara Belediyeler Birliği müsilaj sorununu görüşmek için toplantı düzenledi.

Marmara Denizi Eylem Planı Koordinasyon Toplantısı’na Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum da katıldı.

Kocaeli’de düzenlenen toplantı sonrası Bakan Kurum açıklamalarda bulundu.

“El birliği ile iş birliği ile göz bebeğimiz Marmara’yı kurtaracağız” diyen Kurum, “Bir an evvel karasal, tarımsal ve gemi kaynaklı ne kadar farklı kirlilik türü varsa hepsini ortadan kaldırmalıyız” ifadelerini kullandı.

Hedeflerinin Marmara Bölgesi’nde yaşayan 25 milyon vatandaşımızın içini sızlatan o görüntüleri yok etmek olduğunu belirten Kurum, “Marmara Denizi’mizi bir seferberlik anlayışıyla tertemiz hale getirmek ve gelecek nesillere aktarmak hepimizin üzerinde bir vazifedir, bir borçtur” şeklinde konuştu.

Kurum ardından acil eylem planını açıkladı:

– Marmara’da kirliliğin azaltılması amacıyla bir koordinasyon kurulu kurulacak. Fiilen çalışıyor ama resmi olarak haftaya kurulacak.

– Marmara Denizi bütünleşik strateji planını hazırlayıp çalışmaları bu planda yürüteceğiz.

– Marmara Denizi’nin tamamını koruma alanı olarak belirleme çalışmalarına başlayacağız.

– Acil müdahale etmemiz gerekiyor. 8 Haziran’dan itibaren 7/24, müsilajın tamamen temizlenmesi için acil bir çalışma başlatacağız.

– Bölgede bulunan kirliliğin en büyük nedenlerinden biri olduğunu tespit ettiğimiz tesisleri ileri biyolojik arıtma tesisine dönüştüreceğiz.

– Marmara Denizi’ne deşarj yapan atık su arıtma tesisleri deşarj standartlarını denizin hassas yapısını dikkate alarak yapacak. Standartlar 3 ay içerisinde güncellenerek hayata geçirilecek.

– Arıtılmış suların  yeniden kullanılması ile ilgili teşvikler vereceğiz.

– Atık su arıtma tesislerini gerektiği gibi işletmeyen OSB’lerin rehabilitasyon ve iyileştirme çalışmalarıyla ileri arıtma teknolojilerine geçişi hızlandırılacak.

– Atık su arıtımını kolay hale getirmek için verdiğimiz destekleri artıracağız.

– Kirliliğe sebep veren tershanelerimiz var. Bunlara yönelik temiz üretim tekniklerini yaygınlaştıracağız.

– Bakanlığımız tarafından yapılan çalışmalar çerçevesinde; alıcı ortama deşarj yapan atık su arıtma tesislerinin tamamı 7/24 online izlenecek. Marmara Denizi’ndeki 91 izleme noktası 150’ye çıkarılacak. Türkiye Çevre Ajansı eliyle, Marmara Denizi ile ilişkili tüm havzalardaki denetimler, uzaktan algılama, uydu ve erken uyarı sistemleri, insansız hava araçları ve radar sistemleri kullanılarak artırılacak.

– Marmara Denizi kıyılarını kapsayacak şekilde deniz çöpleri eylem planını 3 ayda uygulamaya koyacağız.

– Basınçlı ve damlama sulama sistemlerini yaygınlaştıracağız. Dereler vasıtasıyla kirliliğin marmara Denizi’ne ulaşmasını engelleyeceğiz.

– Zeytin ve peyniraltı suyu üretiminde atık su arıtma için teknolojik dönüşüm yapılmasını sağlayacağız.

– Kentsel temizlik ve benzeri işlerde zararlı madde kullanımını azaltacağız.

– Marmara Denizi’ndeki tüm hayalet ağlar bir yıl içinde temizlenecek.

– Ekosistem temelli balıkçılığın yapılması sağlanacak. Koordinasyon kurulunun alacağı cezai kararlar belirlenecek.

– Müsilaj nedeniyle zarar gören balıkçılara gerekli destek sağlanacak.

– Deniz suyu sıcaklığının azaltılması için soğutma suları ve termal tesislerden oluşan sıcak suların etkilerinin azaltılması için önlem alacağız.

2009 yılında deniz bilimleri uzmanlarının yayınladığı akademik makalede, son 200 yılda Adriyatik Denizi’nde sıkça görülen müsilajın (deniz salyası) zaman içinde Tiren, Ege ve Marmara denizlerinde de görülmeye başlandığı dile getirildi. Müsilajın deniz yüzeyinin ısınmasıyla ilişkili olduğu ve 1980-2010 yılları arasında müsilaj salgınlarının sayısının katlanarak arttığı, 2 ila 3 aya kadar da yaşam süresi olduğu öğrenildi.

Marche Politeknik Üniversitesi Deniz Bilimleri Enstitüsü’nden Robert Danovaro ve Antonio Pusceddu ve Trieste Üniversitesi Yaşam Bilimleri Fakültesi’nden Serena Fonda Umani’nin bir araya gelerek kaleme aldıkları akademik makalede, müsilajın son 200 yılda hangi denizlerde ne sıklıkla görüldüğü, nasıl ve neden ortaya çıktığı incelendi.

İklim değişikliği ve su yüzeyinin ısınmasıyla bağlantılı olduğu belirtilen müsilajın, özel mikrobiyal biyoçeşitlilik içerdiği ve çevreleyen deniz suyunda bulunmayan patojenik türlere ev sahipliği yaptığı ortaya çıktı. Öte yandan, 1980-2010 yılları arasında müsilaj salgınlarının sayısının katlanarak arttığı ve 2 ila 3 aya kadar yaşam süresi olduğu dile getirildi.

MÜSİLAJ NASIL OLUŞUYOR?

Makalede uzmanlar müsilajın, deniz yüzeyinin ısınması ve bu kapsamda deniz karının (marine snow) oluşmasıyla ilişkilendiriyor. Okyanus diplerinde oluşan, ölü hayvanların, deniz bitkilerinin kalıntılarını içeren kara benzeyen bir madde olduğu ama içinde kum gibi inorganik maddeleri de barındırdığı belirtilen deniz karı, müsilaja dönüşüyor.

Makalede, bu deniz fenomeninin ortaya çıkma sıklığının son 30 yılda arttığına dikkat çekilerek, “Dünya çapında, Akdeniz havzasındaki son derece verimli ve sığ Adriyatik Denizi (ve özellikle kuzey kısmı), büyük müsilajlardan ciddi şekilde etkilenen alandır. Müsilaj ilk kez 1729’da burada rapor edildi ve başlangıçta balık ağlarının tıkanmasına neden olduğu için ‘kirli deniz fenomeni’ olarak tanımlandı. O zamandan beri müsilaj varlığı farklı zamanlarda rapor edilmişti, ancak son 30 yılda bu fenomenin sıklığı önemli ölçüde artmıştır. Yüzeyde veya su sütununda yüzen müsilajları uzun bir yaşam süresi (2-3 aya kadar) gösterebilir. Deniz dibine yerleştikten sonra ise agregalar tortuları kaplar ve bazı durumlarda kilometreler boyunca uzayarak organizmaların oksijensiz kalmasına neden olabilir. Bunun sonucunda bentik organizmaların (en dipteki) boğulması, turizm ve balıkçılığa ciddi ekonomik zararlar verir” ifadeleri kullanıldı.

İLK ADRİYATİK DENİZİ’NDE, SONRA EGE, TİREN VE MARMARA’DA GÖRÜLDÜ

Tarihsel raporların da analiz edildiği makalede, Akdeniz’de son 30 yılda müsilaj sıklığının neredeyse katlanarak arttığını gösteriyor. 1920’den önce müsilaj olayları yalnızca Adriyatik Denizi’nde rapor edilirken, 1980’den sonra Ege ve Tiren Denizlerinden de müsilaj olayları rapor edildi. Son 30 yılda en fazla müsilaj salgınının görüldüğü bölge Adriyatik Denizi oldu ve bunu Tiren Denizi ve Ege Denizi izledi.

Makalede son olarak iklim değişikliği ve deniz müsilajı oluşumunda bağlantı olduğu ifade edilerek, deniz müsilajının içinde ciddi oranda bakteri ve virüsün de bulunduğu aktarıldı.

Makalede, “Son 60 yıldaki sıcaklık değişimlerinin analizi, müsilaj oluşumunun iklim değişikliği ile önemli bir ilişki göstermiştir. Öte yandan, deniz müsilaj örnekleri üzerinde yaptığımız mikroskobik analizler, devasa bakteri ve virüs bollukların varlığını ortaya çıkardı. Müsilajdaki bakteri ve virüs bolluklar, çevreleyen deniz suyundan önemli ölçüde daha yüksekti” denildi.

ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsünün seyrüseferdeki Bilim-2 araştırma gemisi de Marmara’yı komaya sokan deniz salyası oluşumunu gözlemlemeye başladı.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü koordinasyonunda, 2017’den bu yana yürüttüğü Marmara Denizi Bütünleşik Modelleme Sistemi (MARMOD) Projesi’nde görev alan ve salya oluşumları ile ilgili Bilim-2 Gemisi’nden gelen verileri analiz eden Enstitü Müdür Yardımcısı Doç. Dr. Mustafa Yücel, AA’ya açıklamalarda bulundu.

MARMARA’NIN EN DERİN NOKTALARINDAN VERİ TOPLANACAK

Bakanlığın, büyük bir özveri ve deneyimli uzmanları ile MARMOD Projesi’ni destekleyip, dikkatle takip ettiğini belirten Yücel, Marmara seferinin ayrıca DEKOSİM Ulusal Deniz Araştırmaları Altyapı Merkezi Projesi ve TÜBİTAK BİDEB Öncü Araştırmacılar Programı tarafından desteklendiğini kaydetti. Doç. Dr. Mustafa Yücel, böylece, son teknoloji oşinografik ölçüm platformları ve sensörler ile Marmara’nın en derin noktalarından veri toplanmasının mümkün olacağını dile getirdi.

Yücel, ana hedefinde, “Marmara’yı kurtarmak için deniz-bilim ve veriye dayanan çözüm önerileri sunmak” olan MARMOD Projesi’nin, Marmara Denizi için ortak bir veri tabanı oluşturulması, oksijen seviyesinin belirlenmesi gibi öncelikli hedeflerinin bulunduğunu açıkladı.

Ancak acil bir durum oluşturan salyanın da artması üzerine ODTÜ Bilim-2 Gemisi’nin rotasını, olağanüstü durumu incelemek üzere bu bölgeye çevirdiğini ve ek örnekleme ve analizler planladığını kaydeden Mustafa Yücel, bilim insanlarının seyrüseferlerinde, Marmara Denizi’nin sağlığını 70’e yakın istasyonda ve 1200 metrelik en derin noktaya kadar pek çok açıdan ele aldığını belirtti.

ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdür Yardımcısı Doç. Dr. Yücel, toplanan verilerin enstitüye aktarılarak, bilim insanlarınca mercek altına alındığını açıkladı.

‘MARMARA’DA AŞIRI ALG ÜRETİMİ, YÜZDE 70 ORANINDA KARASAL KAYNAKLI’

Taşıma kapasitesinin üstünde aşırı besin elementi girdisi nedeniyle Marmara Denizi’nde alg ve plankton artışı yaşandığını ifade eden Yücel, şunları söyledi:

“MARMOD Projesi’ndeki ölçümler gösteriyor ki Marmara’da aşırı alg üretimi, yüzde 70 oranında karasal kaynaklı, az arıtılmış ya da yeterli kapasitede arıtılmamış atıkların denizle buluşmasından kaynaklanıyor. Evsel atık, su arıtma tesislerinin hayata geçirilmemesi, atık suların arıtılmadan denize verilmesi ve oksijen miktarının azalması bu durumun nedenleri arasında sayılabilir.

Tüm dünya denizlerinin ortalama sıcaklığı 0,8-1 derece arasında ısınmış durumda iken Marmara Denizi’nin çeşitli nedenlerle 2-2,5 derece arasında ısındığı belirtiliyor. Küresel ısınma da bir etken gibi görünüyor. Marmara Denizi’ndeki salya oluşumu, denizin içindeki fazla organik malzemeyi dışarı attığı şeklinde yorumlanabilir.”

‘DENİZDEKİ OKSİJEN ÇOK AZALDI’

ODTÜ olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığının düzenleyeceği Marmara Denizi’nde Müsilaj Sorunu ve Çözüm Önerileri Çalıştayı’na katılarak, Bilim-2 Gemisi’nden elde ettikleri veri analizlerini paylaşacaklarını ve çeşitli çözüm önerilerini sunacaklarını dile getiren Doç. Dr. Yücel, “Marmara Denizi’nde son haftalarda görülen yoğun salya oluşumu, aslında buz dağının görünür hali. ODTÜ Bilim-2 Gemimizden anlık olarak ulaşan bilgiler, müsilajın sadece yüzeyde değil denizin içinin de jel gibi olduğu ve denizdeki oksijenin de çok azaldığı yönünde. Denizden örnek alıp incelemek için kullandığımız filtreler ve pompalar organik parçacık yoğunluğundan güçlükle çalışıyor şu an. Türkiye denizlerinde daha önce görülmemiş büyük bir felaketle karşı karşıyayız.

Marmara’da görüntülenen yoğun salya aslında gözle görünen kısım, asıl su kolonu boyunca yayılmış durumda ve deniz tabanını kaplamaya başladı. Dalgıç hocalarımız veriler aktarıyor. Üstteki 30 metredeki organik yoğunluğu, Marmara Denizi tarihinde daha önce hiç ölçmedik. Bu olayı hangi sebep bu noktaya getirmiş, bunun cevabını vermek kolay değil. Topladığımız veriler, Karadeniz’de canlı yaşamı için gerekli olan oksijen seviyesi stabil seviyedeyken Marmara Denizi’nde bu seviyenin yıllar geçtikçe azaldığını gösteriyor. Genel olarak, Marmara’nın doğusunda su canlıları, 80 metreye kadar oksijen alabilirken son yıllarda bu 20 metreye kadar düştü. Yani deniz yüzeyinin ilk 20 metresinde oksijen var, altında yeterli oksijen yok. “dedi.

‘ANİ DEŞARJ TETİKLEDİ’ GÖRÜŞÜ SENARYOLAR ARASINDA

Bazı bilim insanlarının, denizdeki salyalanmaya, “çok ani bir deşarjın neden olduğu” ihtimali üzerinde durduklarını söyleyen Yücel, “Bazı hocalarımız, ani deşarjın Marmara genelini tetiklediği yönünde görüş bildiriyor. Tetiklenince toplu bir reaksiyon olduğu senaryolar arasında. ” diye konuştu.

ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdür Yardımcısı Doç. Dr. Mustafa Yücel, “Marmara’nın sağlıklı kalması, Karadeniz havzasının sağlığını da doğrudan etkiliyor. Aslında bu durum, uluslararası sonuçlar da doğurabilir. Yaptığımız modellemelere göre, karasal atıkların en az yüzde 50 oranında azaltılması, Marmara Denizi’ni 5-6 yıl içinde komadan çıkarabilir. Bu durumda balıkların 80-100 metre derinliklere kadar dağılım gösterdiği dönemlere geri dönebiliriz. Uzun vadede ise atık miktarının daha da aşağılara çekilmesi gerekiyor.” değerlendirmesinde bulundu.

MARMARA DENİZİNİ KOMADAN ÇIKARACAK 3 ÖNEMLİ ÇÖZÜM ÖNERİSİ

Çalıştay için MARMOD projesi sonuçlarından bir dizi çözüm önerisi de derlediklerini kaydeden ve bunları, “ileri arıtma”, “yeşil tampon bölgeler”, “arıtma bölgelerinin denetimi” olarak özetleyen Doç. Dr. Mustafa Yücel, “Marmara Denizi’ni komadan çıkarmak için önerilerimiz arasında, İstanbul Boğazı alt tabakasına deşarj edilen kentsel atık sulara ilişkin yatırım planının yapılması bulunuyor. Susurluk, Marmara ve Ergene havzalarından Marmara’ya deşarj edilen yüklerin azaltılması, kentsel kaynaklı atık su deşarjları için alıcı ortamın taşıma kapasitesini dikkate alan limitlerin belirlenmesi, Kadıköy, Yenikapı, Üsküdar ve Baltalimanı ve Paşabahçe Önarıtma tesislerinde iyileştirme planlarının yapılması da önerilerimiz arasında. Bunun yanında İstanbul Eylem Planı için öngörülen kapasite ve yatırımlarla ilgili 2023 yılı hedefinin öne çekilmesinin de gerekli olduğunu düşünüyoruz.

‘BELEDİYELERİN BİRLİKTE ÇÖZÜM YOLLARI GELİŞTİRMESİ GEREKİYOR’

Ayrıca Susurluk Havzası’ndan Marmara Denizi’ne gelen baskıların azaltılması için Susurluk Havzası Kirlilik Önleme Eylemi Planı’nın acilen oluşturulması ve nehir boyunca yapılacak yeşil tampon bölgelerin oluşturulması da gerekiyor. Çevre mevzuatı açısından denetimlerin artırılması ve iyi tarım uygulamalarının oluşturulması da önem taşıyor. İzmit Körfezi havzasında noktasal kaynakların da kontrolünün sağlanması gerekiyor. Tüm bu önerilerin hayata geçmesi için belediyelerin birlikte çözüm yollarını geliştirmesi gerekiyor. Çözümün getireceği maliyetlere ülke olarak katlanılması lazım.” ifadelerini kullandı.

‘DENİZ CANLILARININ KİTLESEL ÖLÜMÜNE NEDEN OLABİLİR’

Marmara’yı ileride bekleyen başka tehlikenin bulunup bulunmadığına ilişkin bir soru üzerine Yücel, “Bence en büyük yaklaşan tehlike oksijensizleşmenin artarak devam etmesi. Oksijensizleşme sürdükçe bu tehlike daha da büyüyecek. Bu durum Marmara Denizi’nde yakında balıkların ve pek çok deniz canlısının kitlesel ölümüne neden olabilir. Bu çok uzak değil.” cevabını verdi.

Mustafa Yücel, MARMOD Projesi’nin ikinci fazına geçtiklerini ve Marmara Denizi’ne ilişkin modellemeleri daha da ileri götüreceklerini vurguladı. Yücel, bu model ile denizdeki herhangi bir değişimin sonuçlarının ya da çeşitli yönetim planlarının etkilerinin ne olacağının, karar vericiler tarafından bir arayüz ile test edilip önceden kestirilebileceğini sözlerine ekledi.