Prof. Dr. Bayram ÖZTÜRK
Türk Deniz Araştırmaları Vakfı Yön. Kurulu Başkanı 

Oysa Karadeniz gibi kapalı bir denizin çevresinde olan savaş doğal hayatı birçok yönden olumsuz etkiliyor. Yoğun bombardıman toprağa ve suya daha sonra da denize karışan yanıcı, yakıcı ve patlayıcı savaş mühimmatlarının ekosistemde nasıl tahribat yaptıkları incelenmeli. Bu nedenle çok geçmeden Karadeniz ülkeleri ve Birleşmiş Milletlerin ilgili uzman kurumlarının ortak bir komisyonla savaşın çevresel tahribatıyla ilgili durumu incelemesi ve kamuoyunu bilgilendirmeleri gerekir. 

Azak Denizi, Tuna Deltası ve Odesa Körfezi’nde bulunan sulak alanlar biyoçeşitliliğin en hassas olduğu yerlerdir. Bu bölgeler özellikle kuşların göç yolları üzerinde bulunuyor. Her gün bombaların, silahların patladığı bu alanlarda üreme ve beslenmek için bu bölgeleri seçen, göçen ve yumurtlayan türlerin strese girmesi kaçınılmaz. Onlarca askeri geminin bulunduğu, manevra yaptığı, balistik füzelerin düştüğü Odesa Körfezi Karadeniz’de kıyısal balık türlerinin ve yunusların üreme ve beslenme alanları. 

Ne kadar petrol sızdı?

Ayrıca, bu bölgede birçok denizel canlı türüne yaşam ortamı sağlayan ve Karadeniz’de hızla azalan Kırmızı Alg’lerin (Fillofora Yosunlar) tahrip olmaması düşünülemez. Bu alanların kirlenmesi bir yana gemi gürültüleri bile canlı türleri için ciddi bir diğer stres kaynağıdır.

Mariupol açıklarında füzeyle vurulan ve batan gemiden sızan petrol’ün miktarını da yine bilmiyoruz. Bütün konularda merkezi İstanbul’da bulunan ve görevi Karadeniz’in korunması olan “Karadeniz Çevre Programı”ndan bir açıklama veya bilgi paylaşımı da göremiyoruz. Savaş sırasında cephe hattı olarak kullanılan Dinyeper Nehri bölgenin büyük bir tarımsal sulama ve içme amaçlı su kaynağıdır. Bu kaynağın kirletilmemesi mümkün değil. Okuduklarımız doğruysa bir “Hidrolik savaş”tan bahsedilmektedir. Yani nehrin yatağının değiştirilerek güçlü bir su debisinin saldıran taraf için bir engel olarak kullanıldığı iddia edilmektedir. Bu konu zaman içinde aydınlığa çıkacaktır.  

Ya mayınlar konusu?

Kimse kesin sayısını bilmemektedir… Şimdilik üçü ülkemiz kıyılarında biri de Romanya’da bulunan mayınların patlatılması sırasında deniz ekosistemine ve canlılara verilen zararların boyutlarını bilmiyoruz. Ne kadar canlı türü ölüyor, bunları patlatırken bir standart var mı yine bir fikrimiz yok. Rus kaynaklarına göre Azak Denizi ve Kerç Boğazı’nın da mayınladığı anlaşılıyor. Bu doğruysa, tehlike sadece Batı Karadeniz’de değil Doğu Karadeniz’de hatta Novorossisk’ten petrol taşıyan tankerler de risk altında. İstanbul Boğazı’nı korumakla görevli olanların gözlerini dört açtığına inanıyorum. 

Bu mayınların dökülme zamanlarını üzerlerindeki Biyolojik malzemeya bakılarak söylemek olasıdır. Mayın üzerindeki Fouling (Yapışan organizma – sakal) denilen denizel türlerin özelliklerine bakılarak belli çıkarımlar yapmak mümkün. Mayın temizse yeni atılmış sayılır. Mayının çeliğinin iz element kimyası da onun hangi ülke madeninden ve hangi fabrikadan üretildiği konusunda önemi şeyler söyler. Ayrıca, rüzgar ve akıntı etkileri de işin içine katılarak oşinografik modeller yol göstericidir. Bunu ülkemizde yapacak uzmanlar da vardır. Ama televizyonlarda ilgisiz kimseler bilimsel tartışma yerine mesnetsiz yorumlamalar ile konuyu geçiştirmekte. 

Patlatılan mayınlardan biri (Romanya) 

Mayın korkusu ve tehlikesi yüzünden İğneada’dan Kefken’e kadar balık avcılığının gece yasaklanması da savaşın başka bir sonucu. Balık tutarak geçimini sağlayan insanlara tehlike nedeniyle balık tutmak yasak denilebilir. Ama bu sırada uğranılan zarar ve ziyanında bu savaşan ülkelere savaş sonunda ödetilmesi için dosya hazırlamak gerekir. Türk balıkçılarının zararlarını karşılayacak bir komisyon kurulmalı. Çünkü mayın sayısı artarsa bu yasak ileride yayılırsa, balıkçılıkta ekonomik yıkım olur. Karadeniz Ukrayna’nın tahıl ambarıysa bizim de hala balık ambarımızdır. Diğer yandan, mademki savaş hukukuna göre dini yapılar, hastaneler, arkeolojik alanlar vs bombalanamıyor buna en azından başta sulak alanlar gibi hassas ekosistemlerinde eklenmesi, düşünmeye değmez mi?

KAYNAK: Herkese Bilim ve Teknoloji Dergisi

Zelenski, 19. yüzyılda Osmanlı’ya isyan eden ve Mora’da on binlerce Türk’ü katleden ve Ukrayna’nın Odessa şehrinde kurulan Filiki Eterya örgütünü övdü. Konuşmasında yeni bir Filiki Eterya kurulması gereğinden bahseden Zelenski Yunan vekiller tarafından ayakta alkışlandı.

Yunan parlamentosuna hitap eden Zelenski’nin konuşması iktidar milletvekilleri tarafından ayakta alkışlanırken, ana muhalefet milletvekillerinin ise ayağa kalkmadıkları görüldü.

Rus işgali altındaki Ukrayna’da çatışmalar tüm şiddetiyle sürerken Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski, telekonferans yoluyla Yunan Parlamentosu’na konuştu.

FİLİKİ ETERYA’YI ÖVDÜ

Zelenski buradaki konuşmasında dikkat çeken ifadeler kullandı. Ukrayna lideri, 19. yüzyılda Osmanlı’ya isyan eden ve Mora’da on binlerce Türk’ü katleden, Ukrayna’nın Odessa şehrinde kurulan Filiki Eterya örgütünü övdü.

Vladimir Zelenski, “Bugün Helenizmin bir başka büyük merkezi Odessa da tehdit altında. Tarihteki Dostluk Cemiyeti (Filiki Eterya) burada kuruldu. Yunanistan’da yeni bir Dostluk Cemiyeti’nin oluşturulabileceğine ve hem Ukrayna’yı hem de Helenizmi kurtarmak için savaşabileceğine inanıyorum. Yunan devrimcileri, dün ya bağımsızlık ya da ölüm diyorlardı. Biz de bugün aynısını söylüyoruz.” ifadelerini kullandı.

Yunan Parlamentosu ise Zelenski’yi ayakta alkışladı.

ELİ KANLI ÖRGÜT: FİLİKİ ETERYA

Bundan tam 200 yıl önce 40 bine yakın Mora Türkü, Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenski’nin övdüğü Filiki Eterya örgütü eliyle Rumlar tarafından katledildi.

Filiki Eterya 1814 yılında Emmanouil Ksantos, Nikolaos Skoufas ve Athanasios Tsakalof adlı üç Yunan tarafından, günümüzde Ukrayna sınırları içinde kalan Odessa (Hocabey) kentinde kuruldu. Örgütün amacı “Megali İdea” yani “Büyük Yunanistan” fikrini hayata geçirmekti. Filiki Eterya önderliğinde örgütlenen Yunan güçleri, 1821’de Osmanlı’ya isyan etti. Bunun sonucu olarak Mora Yarımadası’nda olaylar çıktı ve binlerce Türk vahşice katledildi.

SÖZLERİ TEPKİ ÇEKTİ

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenski’nin katliamları tarihe kazınan Filiki Eterya’ya güzelleme yapması ve “Yunanistan ve Ukrayna arasında da bir Filiki Eterya kurulabilir” şeklinde sözler sarf etmesi büyük tepki çekti.

FİLİKİ ETERYA VE TÜRK KATLİAMLARI

Filiki Eterya 1814’te kuruldu. İstanbul ve Batı Anadolu’yu ele geçirerek “Megali İdea” yani “Büyük Yunanistan” fikrini hayata geçirmek istedi.

Filiki Eterya önderliğinde örgütlenen Yunan güçleri, 1821’de Osmanlı’ya isyan etti. 

Ağustos 1821’de, Yunanistan’ın Mora Yardımadası’nda bulunan Navarin şehrini ele geçirdi.

Yunan güçleri, Türklerle anlaşma yaptı ve Türkler mallarını bırakırsa, şehirden güvenle ayrılabileceklerinin sözünü verdi.

BEBEKLERİ KAYALARA VURARAK KATLETTİLER

Türkler mallarını teslim ettikten sonra ise Filiki Eterya tarafı, anlaşmaya ihanet etti ve Türklere saldırdı.

Üç binden fazla Türk katledildi. İskoç tarihçi George Finlay, olayı şöyle anlattı:

“Yaralanan kadınlar, kollarında bebeklerle denize koştu. Yunan güçleri, kadınların üzerine ateş açtı. Bebekler kayalara vurularak öldürüldü. Üç-dört yaşındaki çocuklar denizde boğularak katledildi.”

BÜTÜN MÜSLÜMANLARI HEDEF ALDILAR

Mora Yarımadası’ndaki Tripoliçe şehri, 23 Eylül 1821’de Yunan güçlerinin eline geçti.

Şehirdeki 20 bin Türk ve binlerce Arnavut kökenli Müslüman katledildi.

Katliamdan sorumlu Yunan komutan Teodoros Kolokotronis, anılarında 20 bini Türk olmak üzere 32 bin kişinin katledildiğini yazdı. Kolokotronis, katledilen Türklerin cansız bedenleri yüzünden atının nallarının toprağa değemediğini söyledi.

MORA’DA HİÇ TÜRK KALMADI

Mora Yarımadası’nda, Filiki Eterya örgütü ve Yunan güçlerinin katliamlarından önce 80 bin Türk yaşıyordu.

40 binden fazla Türk katledildi. Hayatta kalanlar Mora’yı terk etti.

YUNAN PARLAMENTOSU AYAKTA ALKIŞLADI

Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, on binlerce Türk’ün katliamından sorumlu Filiki Eterya’yı “Yunan devrimciler” sözleriyle övdü.

Yunan Parlamentosu, Volodimir Zelenski’yi ayakta alkışladı.

AZOV TABURU KOMUTANLARI DA KONUŞTU

Volodimir Zelenski’ye, Mariupol’da bulunan iki Neo-Nazi Azov Taburu komutanı eşlik etti.

Yunan kökenli Neo-Nazi Azov Taburu komutanı “Michael”, Yunan Parlamentosu’na şu şekilde seslendi: “Yunan şehri Mariupol’u kanımın son damlasına kadar savunacağım. Bu benim boynumun borcudur.”

Neo-Nazi Azov Taburu saflarında savaşan Yunan paralı askerler daha önce bu şekilde görüntülenmişti:

Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik müdahalesi devam ederken ABD Başkanı Joe Biden merakla beklenen kararı açıkladı. Kameraların karşısında geçen Biden, ABD’nin Rusya’dan hem petrol hem de doğal gaz alımını durdurduğunu açıkladı. İşte son dakika haberinin detayları…

Rusya’nın Ukrayna’ya 24 Şubat’ta başlattığı askeri müdahale sonrası ABD’den yeni yaptırım kararları geldi. ABD Başkanı Joe Biden günlerdir konuşulan yasağı açıkladı. Biden, ABD’nin Rusya’dan petrol ve doğal gaz alımını durdurduğunu ifade etti. İşte son dakika haberinin detayları…

Biden’ın açıklamasından satır başları:

“BU YASAĞIN ABD OLARAK BİZE DE BEDELLERİ OLACAK”

“ABD, tüm Rus petrol ithalatını yasakladı. Yasak, gaz ve enerjiyi kapsıyor. Tüm müttefiklerimizin bu yasakta bize katılamayacağının farkındayız. Bu yasağın ABD olarak bize de bedelleri olacak. Savaş makinesi Putin’e baskı yapmaya devam edeceğiz. Amacımız Putin’i sıkıştırmak. Ukrayna’ya savunma silahları verdik. İnsani örgütlerle birlikte çalışıyoruz.

“GİDEREK BÜYÜYEN BİR YAPTIRIM LİSTESİ VAR”

Hafta sonu Blinken sınırdaki ülkelerde durumu birebir gördü ve bana da aktaracak. Başkan Yardımcısı Harris, haftanın ilerleyen günlerinde Polonya ve Romanya’ya gidecek. Sadece AB üstlenmek zorunda kalmayacak bu durumu. Bu savaş Putin’in savaşı. Ruble yüzde 50’den fazla değer kaybetti. Bir ruble, bir cent kadar. Giderek büyüyen bir yaptırım listesi var. Küresel şirketler de hizmetlerini durdurdu. Bugün aldığımız karar, bize evde de bedel ödetiyor. Bu savaş başladığından beri benzinin fiyatı arttı ve daha da artacak ABD’de.

“BURADAN KAR ETMENİN VAKTİ DEĞİL”

Özellikle doğal gaz, petrol şirketlerinin aşırı zam yapıp suistimal etmeleri için bu saldırı bir fırsat değil. Buradan kar etmenin vakti değil. Ekonomimizi uzun vadede korumak için enerji konusunda bağımsız olmalıyız ve temiz enerjiye geçiş yapmalıyız. AB ülkeleriyle de konuştuk, hepimiz gelecekte daha bağımsız olmak istiyoruz.”

Son dakika… Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rusya-Ukrayna savaşına ilişkin canlı yayında önemli açıklamalarda bulunuyor.

Putin’in açıklamalarından satırbaşları:

“Ben bu dünyanın bir parçası olmaktan gurur duyuyorum. Rusya ve Ukrayna halkları ise tek bir halktır. Biz ağır topları, füzeleri de kullandıklarını da biliyoruz. Biz bu güçlerle aşırıcılarla savaşıyoruz. İnsanları canlı kalkan olarak kullanıyorlar. Yabancıların tahliyesi için insanı koridor açıyoruz.

“8 YILDIR GÜÇLENDİRİLEN SAVUNMAYI KIRDIK”

Askerlerimiz 8 yıldır güçlendirilen savunmayı kırdı. Askerlerimiz meskun mahalleri ve sivilleri korumaya devam ediyor. Evet kayıplarımız var. Rusya’nın güvenliği için hayatını kaybeden ve yaralananlar var.

Ukrayna’daki askerlerimiz Rusya için hayatlarını tehlikeye atıyorlar. Ukrayna’yı Nazi’lerden arındırmak için oradalar. Şu an operasyon plana göre devam ediyor. Hedeflerimiz başarılı bir şekilde devam ediyor.”

Putin’in açıklamalarından satır başları şu şekilde:

• Rusya’da 300’den fazla etnik grup var. Bu ülkede olmaktan gurur duyuyorum ancak biz tek bir halkız. Ruslar ve Ukraynalılar da tek bir halk.
• Operasyonlarımız devam ediyor, askerlerimiz kendini feda ediyor. Neonazilere karşı savaşıyoruz.
• Biz sivillerin geçişi için güvenli koridor açıyoruz ama sivilleri canlı kalkan yapıyorlar.
• Yüzlerce insanı esir alıyorlar, buna üniversite öğrencileri de dahil. Harkov’da 3 binden fazla Hindistanlı öğrenci mahsur kaldı.
• Bu naziler Çinli öğrencilere karşı da ateş açtılar. Bunlar tahliye için hareket geçmiş öğrencilerdi. Esir alınmış durumdalar.  Polonya’ya gitmeleri isteniyor.
• Ukrayna’da askerlerimiz Rusya için savaşıyorlar. Bizim sınırlarımızda bir tehdit olmasın diye savaşıyorlar. Biz her zaman hayatını kaybeden askerlerimizi hatırlıyor olacağız. Bu özel hareket planlarımıza göre devam ediyor. Tespit ettiğimiz hedeflere ulaşıldı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in talimatıyla Ukrayna’ya yönelik başlatılan işgal girişimi 3. günde de devam ediyor. Bölgede yaşanan hareketlilik geçen her dakika başka bir boyuta taşınıyor. Rus ordusuyla Ukrayna birlikleri arasında çatışmalar sürerken Ukraynalı siviller beklenmedik bir direniş başarısı gösteriyor.

Sınır bölgeleri ve Karadeniz kıyılarını kapatarak Ukrayna’nın dış dünyayla bağlantısını tamamen kesmeye çalışan Rusya bu çerçevede Belarus üzerinden Polonya sınırına asker sevkiyatı gerçekleştirdi. NATO ülkesi olan Polonya’nın sınırlarına asker yığan Rusya böylelikle NATO sınırlarına dayanmış oldu.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna’nın müzakerelere yanaşmadığını belirterek ikinci bir saldırı emri verdi. Putin’in orduya “Dur” emri verdiği ancak son gelişmeler sonrası bu emri geri çektiği belirtildi. Kremlin temsilcisi Peskov, “Operasyon planı yeniden başladı” yorumunu yaptı.

Rusya’nın Ukrayna’ya operasyonu üçüncü gününde devam ederken çok kritik bir gelişme yaşandı. Kremlin’den yapılan açıklamada, Putin’in geçtiğimiz gün askerlere “Dur” dediğini ancak bugün ilerlemeye devam ettikleri aktarıldı.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Rusya’nın Ukrayna’daki askeri operasyon planının yeniden başladığını ve askeri güçlerin ilerlemeye devam ettiğini söyledi.

Peskov, başkent Moskova’da gazetecilere Rusya’nın Ukrayna’daki saldırıları konusunda açıklamalarda bulundu.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Ukrayna ile müzakereler için Rus ordusuna operasyonu durdurma talimatı verdiğine dikkati çeken Peskov, ancak Kiev yönetiminin müzakerelerden vazgeçtiğini ileri sürdü.

Peskov, “Rusya’nın askeri operasyon planı yeniden başladı. Bugün öğleden sonra ana güçler ilerlemeye devam etti.” ifadelerini kullandı.