Bugüne kadar şiir, öykü ve roman dallarında birçok eser verdiniz. Yazarlık serüveniniz boyunca kendinizi en çok hangi türe yakın hissediyorsunuz? Bu hissi siz de uyandıran asıl itki nedir?

Sevgili Cumalı Yardım,

Birçok söyleşide sizin sorularınıza benzer sorular yanıtladım, sizin özgün sorularınıza size özgün yanıtlar vermek isterim. 1950 yılında ortaokula başlamak için Ankara’ya gittiğimde yazın yaşamına başlayacağımı bilmiyordum. O yıllarda aile bireylerime ve arkadaşlarıma yazdığım duygusal mektuplar şiirleşiyordu. Ortaokulun duvar gazetesinde yayımlanan şiirlerimi hocalarım okuyordu. 1953 yılında Yüce Atatürk’ün naşi, Ankara Etnografya Müzesinden alınıp görkemli uluslararası bir törenle Anıtkabre götürülürken törene katılan okulumuzun müdürü, koluma öğrenci basın sözcüsü yazılı kırmızı bir bant taktı. Bu önemli günde benim yazın yaşamım başlamış oldu. Roman ve şiirlerimi o yıllarda, öykü- deneme ve köşe yazılarını daha sonraki yıllarda yazmaya başladım. Şiirle başlayan yazarlık serüvenim Ankara Gazi Lisesinde hocalarım Cahit Külebi ve Arif Nihat Asya tarafından övgüler alınca şiir, yazarlığımın öncüsü oldu. Öyle ki yazdığım düz yazılarda şiirin etkisi olduğu gözden kaçmıyordu. Sanki diğer türlerin ötesinde şiirin güzel sanatlara yakınlığı benim duygusal sezgilerimle daha çabuk kaynaşıyordu. Bu nedenle yazın yaşamım ilkönce şiirle donatılmıştır.

Öykü ve romanlarınızdaki yaşanmışlıklar okuru kendi yaşanmışlıklarına götürüyor. Yani bir anlamda aslında okur kendisiyle ve yaşadığı çevreyle yüzleşiyor. Siz bunları yazarken neler hissediyorsunuz?

Bu bizim gerçekçiliğe yakın duruşumuzun sonucudur. Yazar olmanın amacı düşündüklerini yazın türlerinden biriyle yazıp okura sunmaktır. Yeri gelmişken yazın türleri arasına çok keskin sınırlar koymadığımı da belirtmek isterim. Yazarlığın değişmeyen iki kaynağı vardır, yazar bu kaynaklardan beslenir. Bunlardan biri gözleme dayalı yaşanmışlıklar, diğeri yaratıcı kurgulardır.  Yazar bu iki kaynağı kullanırken okurun nabzını da tutmak ister. Okurun yaşantısına uygun ürünler daha çabuk kabul görür. Ancak yazmanın bir sanat, yazılanın bir sanat eseri olduğunun bilincine varan yazarlar sanatsal söylemleri göz ardı etmezler. Okuru kendisiyle yüzleştirmek bence yeterli değildir, okura kendinde olmayanı da vermek gerekir. Bu bağlamda yazdıklarımızın bilinçlendirici düzeyde olması da önemlidir. Yaşadığımız çevrenin yaşam düzeninden başka daha çağdaş, daha özgür yaşam düzenlerinin olduğunu da okura vermenin yazarın görevi olduğunu düşünüyorum.

Türkiye ve Almanya arasında sürüp giden yaşamınızda en çok neyi ve nereyi özlüyorsunuz.  Bu ikili yaşam yazın dünyanızı ne şekilde etkiledi/ etkiliyor?

Türkiye ile Almanya arasında sürüp giden yaşantımızda doğa ve anayurt olarak Türkiye vazgeçilmezimizdir. Genel bir söylemle iki ayrı ülkede yaşamanın kazanımları, kayıplarından daha çoktur. Bu nedenle ben hem oralı, hem de buralıyım. Anadilden uzaklığın eksilerini başka bir dili konuşmanın rahatlığı tamamlıyor. Bu da bilgi ve kültür donanımı olarak yapıtlarımıza yansıyor. Almanya’da iken anayurdu düşlüyoruz, anayurtta oryantal düzen kısınca özgürlüğü, bir uçuş mesafemizde olan Almanya’ya dönüyoruz. Bu anlamda tek kimlik bana ve yapıtlarıma dar geliyor diyebilirim.

Adınıza verilen önemli bir şiir ödülü var: Ruhi Türkyılmaz Şiir Ödülü. Ruhi Türkyılmaz şiir ödülü aklınıza nereden geldi? Böyle bir düşüncenin oluşmasının asıl nedeni nedir?  Bu ödül zamanla edebiyat dünyasında saygınlığı olan bir ödül oldu. Bunu neye borçlusunuz?

İzninizle bu soruya adınıza şiir ödülü vermek nereden esinlendi, diyerek yanıt vereyim.

Adımıza Ruhi Türkyılmaz şiir ödülü konması benim değil, yazın sanatçılarının bir buluşu ve değerlendirmesidir. Almanya ile Türkiye arasında kurduğumuz sanat köprüsüne tanıklık eden sanatçılar, sınırların ötesinde sıradanlığı aşan çalışmalarımızı yerinde gördüler. Bu çalışmaların adımıza bir şiir ödülü konacak kadar değerli olup olmadığı onların düşüncesidir. Kıyı Edebiyat ve Sanat Dergisini çıkaran Ahmet Özer ve yazın dostları bu konudaki düşüncelerini bana ilettiler.

Önceleri yaşayan bir sanatçı adına ödül koymak bana etik gelmedi. Bu görüşüme karşın, bunun birçok örneği olduğunu isimler sayarak bana anlattılar. Ruhi Türkyılmaz şiir ödülünün başlangıç noktası bu oldu. İyi ki de olmuş, bu ödülü alan birçok genç şairi Türk yazınına kazandırmış olduk.                                                                                                                            

Adımıza şiir ödülü koyan sanatçılar, Öncelikle bizim Türkiye’de başlayan yazın yaşantımızın, sınırların ötesinde anadilimiz Türkçe’nin gelişmesine katkıda bulunmamızdan etkilendiler.  Almanya’da yaşadığım Leverkusen kentinin Yabancılar Kültür Müdürlüğü bir kitabımızı Almanca ve Türkçe yayımlamıştı.

Ayrıca TRT’nin öykü ödülünün bize verilmiş olması,                                                    Edebiyat ve sanat alanındaki bilgi birikimlerimizi kurduğumuz Evrensel Kültür ve Sanat Derneğinde yaptığımız etkinliklerle Almanya’daki Türk toplumuna ve Almanlara sunmuş olmamız, onlar için bir ayrıcalıktı. Başkanlığını sürdürdüğüm derneğimizde şair ve öykücülerin yetişmiş olması başarılarımızı ve hedeflerimizi yükseltmişti. Almanya’nın Duisburg kentindeki Fakir Baykurt Edebiyat İşliğindeki aktif üyeliğimiz, basılmış şiir, roman ve öykülerimiz, 20 yıl boyunca gazetelerde yayımlanan çağdaş köşe yazılarımızla sanata verdiğimiz hizmetlerin ve çağdaş düşüncelerimizin bizim dışımızdaki sanatçılarda bıraktığı izlerin bir tezahürü olarak bu ödül fikri gerçekleşmiştir. Kıyı dergisi kapandıktan sonra seçici kurul üyelerimiz değişmiş. Ödül, Ruhi Türkyılmaz Sanatevi Ödülü olarak verilmeye devam etmiştir.

Şiir adına,  edebiyat adına Ruhi Türkyılmaz şiir ödülü önemli bir ödül olarak veriliyor. Bu ödülün geleceği ile ilgili. ya da buna kardeş öykü veya resim ödülü verme gibi  bir düşünceniz var mı?

Verilmeye devam eden Ruhi Türkyılmaz Şiir Ödülünün yasal bir dayanağı olması önemlidir. Bu konu Ruhi Türkyılmaz’ın sanat varlıklarının tümünü ilgilendirmektedir. Trabzon’da kamu yararına hizmet veren Sanatevimiz, yakında hizmete girecek Edebiyat ve Sanat Müzemiz de yasal bir kimlik kazanmalıdır.                                                                                                            Başlangıçta bir öykü ödülünden söz edilmişti ancak bu gerçekleşmedi. Başka bir ödül söz konusu değildir. Çünkü hedef çıtamızı müze seviyesine yükseltmiş bulunuyoruz.

Şiir yarışmasının devamlılığı ve Ruhi Türkyılmaz sanat evi gibi durumlar için bir vakıf kurmayı daha önceden düşündünüz mü, ya da düşünüyor musunuz?

Tüm sanatsal çalışmalarımın kalıcı olması için yasal bir kurumlaşmanın gerçekleşmesi acil düşüncemdir. Bunun en kısa zamanda gerçekleşmesi gerekiyor. Bu bir vakıf mı olur ya da aynı konuda hizmet veren devletin ve belediyelerin kurumlarından biri mı olur, bu bağlamda yetkili makamlara henüz bir girişimde kovit salgını nedeniyle bulunamadık. İlerlemiş yaşımıza sığdırmaya çalıştığım sanatsal ve kültürel girişimlerimi bir an önce bitirilip güvenli bir statüye kavuşturup ülkenin hizmetine sunmak en son hedefimdir.

Doğduğunuz köyde bir müze kurdunuz açılışı salgın nedeniyle ertelendi. Bu Müze fikrini ve oluşumunu kısaca anlatır mısınız?

2018 yılında ailemizden gençlerin yaptığı Türkiye’yi tanıma gezisine katıldım. Bu gezide Türkiye’nin milli parklarını, tarihsel kalıtları, dinsel tapınakları, müzeleri, yeraltı kentlerini, kervansarayları, peribacalarını ve kaya mezarları yerinde gördüm. Anadolu’nun bu kültür mirasından çok etkilendim, Gördüm ki taşlar ve taşlara yazılanlar binlerce yıl öncesini bugüne ve geleceğe taşıyor. Anadolu’nun birçok bölgesinde bulunan kaya mezarlar, peribacaları ve kervan saraylardan derecesiz etkilenmiştim. Ülkemizde binlerce yıl önce yaşayan uygarlıklardan bize kalan eserlerin benzerini gelecek nesillere bırakma olgusuyla bir rüyayı gerçekleştirmeyi düşündüm. Araklı’nın Pervane mahallesindeki baba evimiz bir kayanın dibindeydi. Bu kayada tahminen yerden on metre yüksekte bir oyuk vardı. Ben çocukken babamın arı kovanları burada bal yapıyordu. Bu kayanın içine granit taşlarından Ruhi Türkyılmaz Edebiyat ve Sanat müzesi yaptım. Dizelerimi yüzyıllar sonraki nesillere, ülkenin sanat ve kültürüne armağan etmek istedim. Bunun geçmişi geleceğe taşıyan tek çıkar yol olduğunu düşündüm.

Son olarak: Trabzonlulara kendinizi anlatmak isterseniz neler söylemek istersiniz? Bu da bir iç döküş olsun tarafınızca.

Bizi Avrupa’dan doğum yerimiz olan Pervane’ye kadar uzanan etkinlik alanımızda yazdıklarımız ve sanat için yapmaya çalıştıklarımız anlatıyor sanırım.  Karadenizliler ilklere imza atan insanlar olarak bilinirler. Bir yazarın yöre halkından ziyade ülkeler düzeyinde anlatılması önemlidir. Bu toplumun sanatçıya verdiği değer ölçüsüyle ölçülür. Bizi anlamak isteyenler yazdıklarımızı okursa, sanat ve kültüre yaptığımız katkıları yerinde görürlerse sözü kitaplara, sanatı taşlara işlediğimizin farkında olurlar. Benim iç dökmeme gerek kalmaz sanırım.

Son sözümüz bu olsun Sevgili Cumali Yardım.

Birlikte yaşamı paylaştığımız ancak varlığını bilmediğimiz bir çok yapıyla iç içeyiz. Bu yapılardan en önemlisi de STK’larıdır. Varlıklarını duyduğumuz ve bildiğimiz birçok STK’nın ne olduğunu, neyi amaçladığını, neler yaptığını bilmiyoruz. STK’lar  tüm Türkiye için olduğu kadar Trabzon için de önemli ve vazgeçilmez yapılardır. “Trabzon’daki STK’lar ile Pazar Söyleşisi” adını verdiğimiz bu söyleşide Trabzon’daki tüm STK’lara yer açıp bu konuda bilgilenmek  ve demokrasinin vazgeçilmez unsuru olan STK’ların önemine yer vereceğiz. Örgütlü toplum sağlıklı toplumdur düşüncesiyle yola çıktığımız “Pazar Sohbetleri” dizisinde; Trabzon’daki Sivil Toplum Kuruluşlarını tanımak ve toplumsal yapılar içindeki yerini anlamak umuduyla böyle bir söyleşi dizisi gerçekleştiriyoruz. Bu söyleşimizin altıncı konuk STK’sı ise “Karadeniz Yazarlar Birliği Derneğidir ”

Söyleşen: Cumali Yardım

–Günümüz demokrasisinin en önemli unsurlarından birisi de Sivil Toplum Kuruluşlarıdır. Karadeniz Yazarlar Birliği Derneği olarak derneğinizi ve demokrasi blokları içerisindeki yerinizi nasıl tanımlarsınız?

Derneğimiz 1992 yılında kuruldu. Bölgemizin en köklü derneklerinden birisidir. Kuruluş aşaması da dikkate alındığında yaklaşık 30 senelik bir geçmişe sahiptir. Derneğimizin bünyesinde çok değerli yazar, çizer, Şair, sanatçı, edebiyatçı ve diğer benzer sahalarda üyeler mevcuttur. Sivil toplum örgütleri toplumların dinamikleridir. Yani toplumu canlı tutan, diri tutan unsurlarıdır. Bu nedenle Karadeniz Yazarlar Birliği Derneğini kuran, şu anda hayatta olmayan büyüklerimize Allah’tan rahmet, yaşayanlara sağlık diliyorum.

Derneğimiz gerek Trabzon’un gerek bölgenin gerekse Ülkemizin kültürel taşıyıcıları arasında yer almaktadır. Kültürel kalıtımın en önemli öğelerinden birisidir. Bu zamana kadar toplum içerisindeki faaliyetleri ile etkinlikleriyle, eserleriyle, mesajlarıyla dengede bir tutum sergilemiştir. Toplumumuzun kültürüne, edebiyatına, sanatına katkıda bulunmanın yanı sıra  çoğu zaman yön veren olmuştur. Asla tabela Derneği olmamıştır. Tüzüğündeki amaçlar doğrultusunda faaliyetlerini sürdürmüştür. Nicelikten daha çok niteliği önceleyen bir derneğiz. Derneklerin asli görevleri içerisinde kalmaları gerektiğinden yola çıkarak titizlikle iç denetimini yapabilen bir dernektir. Bilindiği üzere birçok dernek kurulduğu amaçlardan farklı yönlerde işlerle iştigal etmiştir. Bu da sivil toplum örgütlerinin demokrasiye, topluma olan katkılarını zaafa uğratmaktadır. O nedenle tüzüğüne uygun çalışmalar yapan bir dernek anlayışımıza son derece önem veririz.-

–Trabzon da çalışmalar yapan bir dernek olarak Trabzon ve Trabzonluların Sivil Toplum Kuruluşlarına bakışı nasıl, bundan biraz bahseder misiniz?

Derneğimiz, merkezi Trabzon’da olan bölgesel nitelikli bir dernektir. Trabzon şehri İstanbul’dan sonra metrekaresine en çok sanatçı düşen şehirdir. Kültür erbabı, sanat erbabı bu şehrin bağrından yetişmiştir. Bu durum aynı zamanda bize şehrin sanata  bakışını da ifade etmektedir. Yani iyi niyetli yapılmış olan tüm çalışmalarda, güven duyulan tüm çalışmalarda halkımız bu faaliyetleri yapanlara destek vermektedir. Karadeniz yazarlar birliği de 30 senedir  halkın içerisinde halkla beraber çalışmalarını yürüttüğü için hem üyelerinin, hem de halkın güvenini kazanmış nadide bir dernektir. Burada  bir konuya parmak basmak istiyorum. O da şudur; zaman zaman yukarıda da bahsetmeye çalıştığım şekliyle amacına uygun davranmayan ya da kimi zaman kişilerin ünvan almak için kurmuş olduğu, etkisi, niteliği pek olmayan ya da şahısların amaçlarına hizmet eden yapıları, sivil toplum örgütleri ,belli kriterlere tabi tutarak gerek valiliğin bünyesinde gerekse yerel yönetimlerin bünyesinde olan birimler  tespit edip ayıklayabilmelidir. Bunun için gerekirse üniversiteden, okullardan, belediyelerden, valilikten uzman kişilerden oluşacak heyetler bu iş için görevlendirilebilir Böylelikle istatistik yapmak yerine kaliteli faaliyetler yapmak ön plana alınmış olur.

–Trabzon’da faaliyet gösteren bir dernek olarak şehre kültürel, sosyal ve ekonomik anlamda bir katkı sunuyor musunuz? Sunuyorsanız bu çalışmalarınız nelerdir?  Bu çalışmalarınızı yeterli buluyor musunuz?

Karadeniz yazarlar birliği on yıllardır şehrimize, bölgemize, ülkemize  yüksek hizmetler yapmaktadır. Gerek uluslararası, gerek ulusal ve de gerekse bölgesel çapta birçok faaliyete imza atmıştır. Yurtdışından sanatçıları, edebiyatçıları, kültür erbabını Şehrimize kadar taşıyıp iki kültürler arası iletişimi, işbirliğini artırıcı faaliyetlere imza atmıştır. Ulusal ve yerel şairleri bir araya getirip geleneksel şiir şölenleri düzenlemiştir. Düzenlemeye de devam etmektedir. Ayrıca ülkemizin çeşitli şehirlerinde yapılan faaliyetlere çağrılmış olup üyeleriyle bu tür etkinliklere icabet etmiştir. Azerbaycan’dan, Kafkaslar’dan, Macaristan’dan, Bosna’dan ve birçok ülkeden kültür elçilerini konuk etmiş karşılıklı olarak kültürlerarası birlikteliği sağlamıştır. Karayel adlı dergisini devam ettirerek kültür zincirini kesintiye uğratmadan sürdürmüştür. Yaklaşık bir buçuk yıldan beri de gerek internet radyosu ile gerekse diğer sosyal ağlarla faaliyetlerini dijital ortamda sürdürmektedir.-

–Sivil Toplum Kuruluşları ve demokrasinin geleceği konusundaki düşünceleriniz nelerdir? Karadeniz Yazarlar Birliği Derneği olarak değişmesini istediğiniz hususlarda bir baskı unsuru olabileceğinizi düşünüyor musunuz?

Sivil toplum örgütleri demokrasilerin olmazsa olmazıdır. Bu gerçek böyle iken sivil toplum örgütleri de yukarıda değindiğim gibi tüzüklerine uygun faaliyetler içerisinde olmalıdır. Amaç bir dernek kurmuş olmak olmamalıdır. Amaç topluma dinamizm getirmektir, toplumun tıkanmış kanallarını açmaktır, çözüm üretmektir, toplumun dokusunu canlandırmak zenginleştirmektir.

Demokrasi standardı algılanmaya göre değişken bir sistem olmuş olsa bile insanları en çok rahatlatan bir sistem olmuştur. Hangi sistem olursa olsun sistemi yürüten, işler hale getiren insan unsurudur. Eğer insan kalitesini, vatandaşlık bilincini, eğitim düzeyini geliştiremez iseniz iyi bir sistemin kötü bir uygulayıcısı durumuna düşebilirsiniz. Sivil toplum örgütlerinin bu noktada katkıları kaçınılmazdır. Şöyle ki toplumdaki işleyişi gözlemler, tıkanan noktaları ya da yapılan yanlışlara itiraz eder ve çözüm üretir, önerilerde bulunur. Zaman zaman dernekler ya da sivil toplum örgütlerinin bir kısmı, sadece itiraz etme üzerine bir görev icra etmekteler. Yapılan itirazın gerekçelerini oluşturmak, neden değişmesi gerektiğini ortaya koymak, ona uygun da çözümler üretmek demokrasilere gerçek katkıyı oluşturur. İmparatorluk bakiyesi ve çok kültürlü ülkelerdeki bizim ülkemiz böyle bir ülke, demokrasi süreç ister, fedakarlık ister, samimiyet ister. Demokrasi denen sistemin içerisindeki unsurlara, kavramlara ne kadar ortak anlam verebilir isek demokrasiyi geliştirmekte o kadar birlikte davranmış oluruz. Demokrasiye yönelik ortak anlamlandırma ne kadar çoğalırsa demokrasi denen sistemin içine girecek olan insan sayısı da o kadar artar. Böylelikle demokrasi denen sistem birilerine, bir kesime layık olan bir sistem olmaktan çıkar toplumun bütününü kucaklar hale gelir. Karadeniz Yazarlar Birliği Derneği bilinçli bir demokrasi savunucusudur. Ayrıca demokrasiye sürekli katkı sağlayan bir paydaşıdır.

–Sivil Toplum Kuruluşu’nun önemli bir misyonu da toplumun sorunlarını çözerek onu geleceğe hazırlamaktır. Derneğinizin bu çabaları, geleceği hazırlama da yeterli olur mu? Bu konuda neler söylemek istersiniz?

Derneğimiz, tüm sivil toplum örgütlerinde olması gerektiği gibi Demokrasiyi önce kendi bünyesinde yaşamaya ve yaşatmaya çalışan bir dernektir. Buradan elde ettiğimiz demokrasi olgunluğu ile Ülkemiz adına gerekli olan demokratik faaliyetlere katkılarımızı daha bilinçli olarak sunmaktayız. Gerek yurt içinde işbirliği halinde olduğumuz diğer sivil toplum örgütleriyle gerek yurtdışından işbirliği yaptığımız kültür temsilcileriyle yapılan tüm çalışmalar Ülkemiz adına bilinçlenme, vatandaşlık bilincini artırma, demokrasinin olgunlaşması ve de demokratik çarkların doğru bir şekilde işletilmesi adına üstün faydalar sağlamaktadır. Karadeniz Yazarlar Birliği Derneği olarak iç bünyemizde atölye çalışmaları yaparak katkılarımızın kalitesini artırmayı hedeflemekteyiz. Hiçbir zaman yaptığımız çalışmaları yeterli bulmamaktayız. Yeterli bulduğumuz an misyonumuzu tamamlamış oluruz. Halbuki sürekli değişim halinde olan toplum için sürekli çözüm önerileri gerekmektedir. Değerli bir sivil toplum örgütü olarak çalışmalarımızı aralıksız olarak sürdürmekteyiz.

Karadeniz Yazarlar Birliği Derneği Genel Başkanı

                                                                                                       Eğitimci-yazar

                                                                                                   Sebahittin SARUHAN

Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği Trabzon Şubesi, Çağdaş Gençlik kapsamında yaptıkları Sanat ve Edebiyat Günleri’nin bu haftaki konuğu doktora öğrencisi Çağla Yılmaz olacaktır. ÇYDD Trabzon Şubesi etkinlik ile ilgili paylaştığı metni şu şekildedir:

”Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği Trabzon Şubesi, Çağdaş Gençlik etkinliklerinin bu haftaki konuğu: Doktora Öğrencisi Çağla Yılmaz olacaktır.

Yılmaz, 7 Mayıs 2021 tarihinde 21.00’da GoogleMeet uygulaması üzerinden yapılacak dijital buluşmada yönlendirici Rabia Demirel’in ”Trabzon’un Somut Olmayan Kültürel Mirası Üzerine” sorularını cevaplayacak.