Birinci Dünya Savaşı’nda ağır bir yenilgiye doğru giden Osmanlı’nın umutlarını tazeleyen, işgalci güçlerin umutsuzluğa kapılmasına neden olan ve savaşın seyrini değiştiren, Mustafa Kemal’in büyük mücadelesi Anafartalar Zaferi’ni 108. yılında Prof. Dr. Hakkı Uyar ve Doç. Dr. Mehmet Emin Elmacı Cumhuriyet’e anlattı.

‘MİLLİ BİR KAHRAMAN DOĞDU’  

Uyar, Çanakkale Savaşları’nda İtilaf Devletleri’nin asıl amacının Boğazları zorlayarak Osmanlı’yı devre dışı bırakmak ve Çarlık Rusya’sının imdadına yetişmek olduğunu ifade ederek mücadeleyi şu sözlerle anlattı:

“1915 yılının mart ayında, bu görev için organize edilen birleşik donanmanın püskürtülmesi üzerine bu kez Gelibolu Yarımadası’nın bir kara harekâtıyla işgal edilmesi, bu yolla Osmanlı topçu bataryalarının etkisiz hale getirilmesini amaçlayan bir işgal planı yapıldı ve Suvla Koyu’na bir çıkarma yaparak, Anzak 2. Tümeni ile taarruz planlandı.”

İngiliz kara çıkarmasının Anafartalar Grup Komutanı albay Mustafa Kemal tarafından durdurulduğunu ve yapılan karşı saldırı sonucu İngilizlerin amaçladıklarına ulaşamadıklarını belirten Uyar, “İngilizlerin kara harekâtı da deniz harekâtı gibi başarısız oldu, bunda Anafartalar Kahramanı Mustafa Kemal’in kilit bir rolü vardı. Gösterdiği cesaret ve savaşın akışını iyi okuması ve öngörüsü ile bir milli kahraman olarak doğdu” ifadelerini kullandı. 

Atatürk’ün savaşın kaderini değiştirdiğini ifade eden Uyar, “İngilizler ve sömürgelerinden gelen askerlerin karada durdurulması ile tarihin akışı değişti. Birinci Dünya Savaşı’nın uzamasına, Osmanlı başkentinin düşmemesine ve Çarlık Rusya’sının çökerek Bolşevik Devrimi’nin gerçekleşmesinin yolunu açtı. Bu da aslında Kurtuluş Savaşı’nda en önemli müttefikimizi temin etti” diye konuştu. 

‘ÇANAKKALE İÇİN KIRILMA NOKTASI’

Anafartalar Zaferi’nin Çanakkale Savaşı’nın kırılma noktası olduğunun altını çizen Doç. Dr. Mehmet Emin Elmacı, “İtilaf kuvvetlerinin bölgede sıkıştıkları bir anda Anafartalar’a yaptıkları çıkış girişimi başarılı olmak üzereyken Kurmay Albay Mustafa Kemal’in yardımı ve etkili çabalarıyla sonuçsuz kalmıştır” sözleriyle zaferi anlattı. 18 Mart ve 25 Nisan’da büyük bir yenilgi alan itilaf kuvvetlerinin 10 Ağustos’ta kara çıkarmasında da başarısız olarak umutlarını kaybettiğini ifade eden Elmacı, “Bu başarıları Mustafa Kemal’in ‘Anafartalar Kahramanı’ olarak tanınmasını ve Milli Mücadele’de de lider olarak kabul edilmesini kolaylaştırmıştır” dedi. 

‘CESUR DÜŞMAN’ 

Elmacı, bu savaşların itilaf kuvvetlerinin yanında yer alan Avustralya ve Yeni Zelanda (ANZAK) askerlerinin Türklerle tanışmasına neden olduğunu hatırlatarak “Bu kara savaşları o devletlerin milli benliklerinde yer edecek ve ‘cesur düşman’ tabiriyle birbirleriyle dost olacaklardır” ifadelerini kullandı.

Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi

Demokrat Parti tarafından kurulan Tahkikat Komisyonu, Meclis ile ilgili bütün neşriyatı yasaklayınca, DP ile CHP arasındaki ilişkiler daha da gerginleşmişti. CHP’lilerin konuşmaları basına yansımadan ancak elden ele dolaşıyor, DP yönetimi ise bu konuşmaları “ihtilal beyannameleri” olarak adlandırıyordu. CHP, DP’liler tarafından halkı, orduyu iktidara karşı ayaklanmaya kışkırtmakla suçlanıyordu.

18 Nisan 1960’ta CHP hakkında, “yıkıcı, gayrimeşru ve kanun dışı” faaliyetlerde bulunduğu gerekçesiyle Meclis araştırması açılması yolunda bir önerge verilince, İsmet İnönü tarihe geçen şu konuşmayı yaptı:

“Biz ihtilalden gelmiş bir nesiliz. Meşrutiyet ihtilalinden demokratik rejime geçinceye kadar çok gayret sarf ettik ve çok zahmet çektik. Çok güç bir devir bu, ama sabırla muvaffak olduk… Bunun milletimizin tarihine daima örnek olabilecek bir misal olarak, cesaret verici bir misal olarak geçmesini istedik.Şimdi biz tekrar ihtilal usulünü takip edecek ve ihtilal yolu ile iktidara geleceğiz de ne olacak? En büyük derece ile azami derecede muvaffak olsak 1938’de, 1940’da ve 1945’de vardığımız vaziyete varacağız. Bu vaziyetten biz memnun değildik ki, bu vaziyeti, bu ihtilal rejimini biz demokratik bir rejim haline dönüştürmek için çok çile çektik. Bizim böyle bir harekete tevessül etmemizde mana yoktur…

Şimdi ihtilal, iktidarı bir defa eline geçirmiş olanlar tarafından yapılıyor… Seçimle iktidara geliyor, devletin vasıtalarına el koyuyor, seçimle gitmek ihtimali ufukta görüldü mü, ben buradan gitmem telaşına düşüyor. Ne oldu, telaşınız ne?… Eğer bir idare insan haklarını tanımaz, baskı rejimi kurarsa, o memlekette ayaklanma olur… Şimdi mevzu bahis olan mesele bu… Beni dinleyin, biz böyle ihtilal içinde bulunamayız. Böyle bir ihtilal dışımızda, bizimle münasebeti olmayanlar tarafından yapılacaktır… Bu yolda devam ederseniz sizi ben de kurtaramam.”

Kaynak: İnönü Vakfı – https://www.ismetinonu.org.tr

-Tarihçilerin Trabzon’un fetih tarihi ile görüşleri nedir?

Ayrıntılar haberimizde…

Trabzon’un Fethi’nin 15 Ağustos 1461 olduğunu tarihçiler ortaya koyarken, Halkı ve Devleti temsil  eden siyasetçilerin 26 Ekim’de “Fetih Kutlaması” yapmaya devam etme ısrarları; “Karadeniz Fıkralarını” aratmayacak cinsten…

1960 yılından sonra ilk kez kutlanılan Trabzon’un Fethi, tarihçilerin ortaya koyduğu bilgi ve belgeler ışığında kutlama tarihinin yanlış olduğunu ortaya koydu. Geride kalan 60 yılda 26 Ekim Tarihinde kutlanılan Trabzon’un Fethi’nin gerçek tarihinin 15 Ağustos olduğunu tarihçiler ortaya koymuş olmasına rağmen, geçtiğimiz 26 Ekim tarihinde de yine kutlama yapılmaya devam edilmesi tarih tartışmalarını yeniden gündeme getirdi.

15 Ağustos mu? 26 Ekim mi?

Trabzon Büyükşehir Belediyesi,11 Ekim 2017 tarihinde bu konunun tespiti için tarihçileri bir araya getirerek, Hamamizade İhsan Bey Kültür Merkezi’nde sempozyum düzenlemiş ve bu incelemelerin ortaya koyulmasını tebliğ etmiş ve tarihi komisyon raporunda; Trabzon’un 1461 fetih tarihini 15 Ağustos olarak beyan etmiş ve kararlaştırmıştır. Kentin fethedildiği tarihe ilişkin açıklamada bulunan dönemin Büyükşehir Belediye Başkanı Orhan Fevzi Gümrükçüoğlu, tarihçilerle yapılan değerlendirmelerde Trabzon’un fethinin 26 Ekim değil, 15 Ağustos olduğuna karar verildiğini belirtip, kutlamaların da bu tarihe alınması için girişimde bulunacaklarını belirterek; “Trabzon’un Fetih tarihinin 26 Ekim olduğu kabul edilerek, kutlamalar yıllarca bu tarihte yapılmıştır. Konuyla ilgili detaylı araştırmalar yapan tarihçilerimiz, Trabzon’umuzun gerçek fetih tarihinin 15 Ağustos olduğunu ortaya koymuştur.Bu nedenle bundan sonraki fetih kutlamaları 15 Ağustos tarihinde tertip edilecektir. Bu yıl son kez 26 Ekim’de fetih kutlaması yapılmaktadır.”şeklinde ifade etmiştir.

Sempozyum sonrası açıklamada bulunan,dönemin Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Başkanı Prof. Dr. Kenan İnan da “fetih tarihi detaylı incelenmediği için 15 Ağustos yerine 26 Ekim’de kutlama yapıldığını” ifade etmiştir.

“ İsmail Hakkı Uzunçarşılı’ya ait kitap kafaları karıştırdı”

KTÜ Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Başkanı ve Fatih Sultan Mehmet dönemi üzerine doktorasını yapan Prof. Dr. Kenan İnan da konuyla ilgili yaptığı değerlendirmede, kentte her yıl 26 Ekim’de kutlanan fetih tarihinin yanlış olduğunu ifade ederek, gerçek tarihin 15 Ağustos olduğunu belirtmişti.

Prof. Dr. Kenan İnan, Türk Tarih Kurumu’nca 1943 yılında ilk baskısı yapılan İsmail Hakkı Uzunçarşılı’ya ait kitapta yer alan ve 26 Ekim 1461’i gösteren fetih tarihinin ‘kafaları’ karıştırdığına dikkat çekerek, asıl tarihin 15 Ağustos olduğunu vurgulamıştı…

Hanefi Bostan; “Trabzon’un Fethi,15 Ağustos’tur…”

Konu ile ilgili bilgisine başvurduğumuz ve Vira Trabzon Haber’e özel açıklamalarda bulunan, Marmara Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç.Dr. Mehmet Hanefi Bostan’da; “Trabzon’un Fetih Tarihinin 15 Ağustos olduğunu tarihi belgelerin ortaya koyduğunu” ifade etti.

Konu ile ilgili detaylı açıklamalarda bulunan ve örneklemeler sunan Doç.Dr. Mehmet Hanefi Bostan,Trabzon’un Fethi ile ilgili şu açıklamalarda bulundu.

“Kasım Bey, donanma ile 13 temmuz 1461’de Trabzon’a  intikal etmiş.Bu tarih ile sabit.Mahmut Paşa da 13 Ağustos’ta ve de Fatih Sultan Mehmet’in de 14 Ağustos ta Trabzon’a intikal ettiğini belgeler ortaya koyuyor.Trabzon Şehri’nin de 15 Ağustos’ta düştüğü ortadadır.”dedi.

Fatih Sultan Mehmet’in,Trabzon’un Fethi Seferi ve dönüş yoluyla ilgili tarihi belge ve kayıtların olduğunu ifade eden Hanefi Bostan;  “Fatih Sultan Mehmet,Trabzon’un Fethinin dönüş yolunda Samsun/Canik İlçesi’nden  28 ağustos ile 6 Eylül arasında Tokat/Niksar’a  geldiğini ve  4 Aralık’ta da İstanbul üzerinden Edirne’ye ulaştığını kaynaklar ortaya koyuyor.Böyle olunca,Trabzon’un Fethinin 26 Ekim’de gerçekleştiğini söylemek mümkün değildir.”dedi.

“Niccola Egundino’nun hazırladığı raporun, 26 Ekim’de Roma’ya ulaşması ve Avrupa kamuoyunun Trabzon’un Fethi konusunu bu tarih ve şekilde öğrenmiş olması kafalarda karışıklığa neden olduğu kanaatindeyim.”

“26 Ekim tarahinin nereden kaynaklanabileceği” hakkındaki sorumuzu yanıtlayan Araştırmacı-Yazar ve Akademisyen Hanefi Bostan; “Buna sebep olan konu ise;  Trabzon’da tüccarlık yapan Niccola Egundino’nun,Trabzon’un Fethi ile ilgili hazırladığı “Rapor Mektub’un”  Anadolu’dan 21 Eylül’de postalandığını,20 Ekim’de Venedik’e,26 Ekim’de Roma’ya,27 Ekim’de Volterre’ya ve 23 Mart 1462 yılında da Bologna’ya vardığı tarih kayıtlarında mevcuttur. Niccola Egundino’nun hazırladığı raporun 26 Ekim’de Roma’ya ulaşması ve Avrupa kamuoyunun Trabzon’un Fethi konusunu bu tarih ve şekilde öğrenmiş olması kafalarda karışıklığa neden olduğu kanaatindeyim.

“Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin resmi kayıtlarında bile fetih tarihi 15 Ağustos olarak kayıtlı iken,26 Ekim tarihinde ısrarla fetih kutlaması yapmak abesle iştigaldir.”

Şakir Şevket’in Salnameleri,Devletin resmi kayıtlarıdır.Trabzon Salnameleri’nde de Trabzon’un Fetih tarihi 15 Ağustos 1461 olarak kayıtlıdır.Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin resmi kayıtlarında bile fetih tarihi 15 Ağustos olarak kayıtlı iken,26 Ekim tarihinde ısrarla fetih kutlaması yapmak abesle iştigaldir.” Dedi.

 “26 Ekim tarihi,ikinci kaynaktan bir rivayettir.”

Konu ile ilgili bilgisine başvurduğumuz ve Vira Trabzon Haber’e özel açıklamalarda bulunan diğer bir isim ise;19 Mayıs Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi  ve Araştırmacı-Yazar Prof.Dr. İbrahim Tellioğlu oldu…

İbrahim Tellioğlu da; iklim koşulları ve teknik olarak 26 Ekim tarihinin tarihi gerçekten uzak ve ‘ikinci kaynaktan bir rivayet’ olarak değerlendirdiğini ifade ederek;

“Trabzon’un Fethi sırasında Fatih Sultan Mehmet’in yanında sefere katılan tarihçiler var.Trabzon’un nasıl fethedildiğine dair bilgi veriyorlar fakat hangi tarihte fethedildiğine dair bilgi yazmamışlar.Bunlardan biri Tursun Bey mesela.Olayın gelişimini anlatıyor ama tarih vermiyor.

Osmanlı Dönemi’nin sefer dönemleri ele alındığında ve de iklim koşulları değerlendirildiğinde 26 Ekim  tarihinin gerçekçilikten uzak olduğunu ifade eden İbrahim Tellioğlu,şunaları söyledi;

“Şimdi,teknik bakımdan değerlendirirsek;Eğer Trabzon 26 Ekim’de fethedilmiş olsa,Fatih Sultan Mehmet’in o kışı, Trabzon Bölgesi’nde geçirmiş olması gerekir.Çünkü kış gelmiş… Osmanlı Ordusu,sefere bahar ayında çıkar ve kış gelmeden de geri döner.Teknik olarak bu böyledir.Bir de Fatih Sultan Mehmet’in ordusunda “Tımarlı Sipahiler” var.Tımarlı Sipahiler,taşradan toplanan askerler olduğu için,onlarında yerlerine dönmesi lazım.Yani yaşadıkları topraklara dönmeleri gerekir.Bahsi geçen tarih bunun için uygun değildir.

Ayrıca,Osmanlı Ordusu’nun kara birliklerinden önce Osmanlı Donanması’nın Trabzon Şehri’ni kuşattığını ve Komenosların bu duruma çok fazla direniş gösteremediklerini tarih kayıtlarından okuyor ve anlıyoruz. Bu belge ve bilgilerin ışığında 15 Ağustos tarihinin Trabzon Fethi ile ilgili tarih olduğunu söylememiz daha doğru olacaktır.26 Ekim tarihini, ikincikaynaktan bir rivayetin değerlendirilmesi olarak görüyorum.”

Trabzon’un Fethi’nin 26 Ekim’de kutlanmaya devam edilmesi ile ilgili olarak ta değerlendirmede bulunan İbrahim Tellioğlu; “Uzun Zamandır 26 Ekim tarihinde kutlanmış ama yanlış kutlanmış. O tarihte bu işin gerçekleşmiş olması çok zayıf bir durum.Teknik ve fiziki sebeplerden dolayı da çok düşük bir ihtimal.Çünkü, o kadar büyük bir ordunun o bölgeden kış koşullarında geri dönmesi mümkün değildir.Bu konuyu “Trabzon Rum Devleti” kitabımda detaylıca ele alıp yazdım zaten.Bir kaç yıl evvel Trabzon’da bu konu ile ilgili tarihçiler olarak panel yaptık ve 26 Ekim tarihinin yanlış bir tarih olduğunu ve doğru tarihin 15 Ağustos olduğunu  ifade ettik.” Dedi.